Από τα μέσα Αυγούστου και μετά... Αυτό κι αν ήταν πανηγύρι για την πόλη αλλά και τον ευρύτερο νομό Ηρακλείου. Από τη Χανιώπορτα μέχρι και όλη η Αρχιεπισκόπου Μακαρίου αλλά και οι παράπλευροι δρόμοι είχαν μια ασυνήθιστη κίνηση. Σωροί τα σακιά με τις σταφίδες, ντανιασμένα επιμελώς και πάνω σ’ αυτά πολλές φορές αρκετοί κοιμόντουσαν. Ο φόβος φυλάει τα έρμα που λένε και η σταφίδα τότε ήταν ένα καλό εισόδημα.
Χρυσάφι το έλεγαν οι παλαιότεροι και δεν είχαν και άδικο. Χάρη στο εισόδημα αυτό πολλοί πάντρεψαν τα παιδιά τους, τα σπούδαξαν, έκτισαν σπίτια, αγόρασαν κτήματα, επένδυσαν, πρόκοψαν. Τότε δεν υπήρχε ο Τουρισμός, οι τουρίστες της εποχής, δεκαετία του εξήντα, οι λεγόμενοι περιηγητές ήταν σχετικά λίγοι. Από τον τουρισμό τα οφέλη ήταν ελάχιστα εκείνη την περίοδο. Όμως, η σταφίδα ήταν το αποκούμπι των αγροτών. Μια προσφορά των προσφύγων!
Στα 1914 κατά τον πρώτο διωγμό οι πρώτοι πρόσφυγες δειλά δειλά μας πρότειναν αυτό το είδος της καλλιέργειας. Πιο συστηματικά όμως η καλλιέργεια αυτή καθιερώθηκε από το 1922. Οι πρόσφυγες, αυτοί οι κατατρεγμένοι αλλά περήφανοι άνθρωποι υπήρξαν άριστοι και έμπειροι αμπελουργοί.
Σουλτανίνα, σταφύλι χωρίς κουκούτσι. Αυτή η ονομασία δόθηκε στη Μικρά Ασία, όταν ο Σουλτάνος, αφού επισκέφθηκε τη Σμύρνη του πρόσφεραν αυτό το είδος του σταφυλιού, από “τσικιρντεξή μπαγ” αμπέλια δηλαδή που παράγουν σταφύλια χωρίς κουκούτσια. Ήταν φυσικό να εντυπωσιασθεί από τη γεύση τους αλλά και τη νοστιμιά τους και ενθάρρυνε τόσο πολύ την καλλιέργειά τους. Θέλοντας λοιπόν οι καλλιεργητές να ευχαριστήσουν τον Σουλτάνο και να του ανταποδώσουν το ό,τι έκανε γι αυτούς, μετονόμασαν τα σταφύλια σε “Σουλτανιέ μπαγ” που σήμαινε σουλτανίνα ή σουλτανί σταφύλια,
Τέτοιες μέρες... λοιπόν! Ένα ατέλειωτο πανηγύρι, μια συνεχής οικονομική δραστηριότητα για τους Καστρινούς αλλά και τους υπόλοιπους κατοίκους του νομού μας. Η μεγάλη στιγμή του παραγωγού ή μάλλον μια από τις μεγάλες στιγμές ήταν αυτή του δειγματισμού. Εδώ θα μου επιτρέψετε να σταθώ και να κάνω ένα μνημόσυνο σε κάποιους ανθρώπους! Κάποιους φίλους υποδειγματικούς, που σήμερα δεν είναι ανάμεσά μας. Τους θυμάμαι με ιδιαίτερο σεβασμό γιατί πραγματικά με δίδαξαν, αφού οι αξίες τους ήταν μοναδικές.
Καθόμασταν ένα αυγουστιάτικο μεσημέρι στο καφενείο του Παναγιώτη στην πλατεία των ένδεκα ευκαλύπτων, δίπλα από τα γραφεία της “Πατρίς”. Ουζάκι, καλός μεζές και κουβέντα.. για το παλιό Ηράκλειο. Είχε κάθε λόγο να μονοπωλεί ο μακαρίτης αγαπητός μου φίλος Παναγιώτης Βασιλάκης για τον παππού του, τον Μανό Βασιλάκη ή Μπαγκόλα όπως τον έλεγαν. Οι υπόλοιποι της παρέας εγώ, και άλλοι δύο μακαρίτες πια... ο υπουργός και δήμαρχος Λαμιέων Λάμπρος Παπαδήμας και ο ακριβός μου φίλος Σήφης Κοσόγλου! Ο Θεός να τους αναπαύσει.
Ο Παναγιώτης Βασιλάκης μας έλεγε για τον παππού του, τον Εμμανουήλ Βασιλάκη ή Μπαγκόλα όπως ήταν γνωστός στους Ηρακλειώτες. Αρκετοί βέβαια τον ήξεραν και ως Μανώ Βασιλάκη. Το όνομά του σήμερα το φέρνει ο αγαπητός φίλος και πρώην Αντιδήμαρχος Ηρακλείου Μανόλης Βασιλάκης. Έλεγε λοιπόν ο Παναγιώτης για τον παππού του, ο οποίος διατηρούσε γραφείο κοντά στη Χανιώπορτα στο δεύτερο όροφο απέναντι από το κατάστημα της Εθνικής τράπεζας, στην οδό Καλοκαιρινού. Το έλεγαν Μπόρσα (borsa) που σημαίνει Χρηματιστήριο. Πρόκειται για λέξη με λατινογενή ρίζα. Εκεί δέχονταν τα δείγματα των σταφιδοπαραγωγών και με την μοναδική του εμπειρία δειγμάτιζε την σταφίδα τους. Σε επικοινωνία που είχα με τον Μανόλη Βασιλάκη αφού μας επιβεβαίωσε τα παραπάνω λόγια του αδελφού του, μου έδωσε και άλλες πληροφορίες: “Το 1928 στην οδό αρχιεπισκόπου Μακαρίου και Σοφοκλή Βενιζέλου, απέναντι από το Μαιευτήριο “Μητέρα” ιδρύθηκε ένα σύγχρονο σταφιδεργοστάσιο με το όνομα “Σταφιδική”. Ο παππούς μου Μανώς το έλεγε 8ο θαύμα.
Στο εργοστάσιο αυτό ήταν συνέταιροι οι: Άκρατος, Μανός Βασιλάκης ή Μπαγκόλας και ο Μιχαήλος Βασιλάκης. Η κατασκευή του ολοκληρώθηκε στα 1928 και ο μηχανικός αυτού του έργου που έφερε και τη σφραγίδα του ήταν ο αρχιμηχανικός του Λιμενικού ταμείου Ευάγγελος Γιαμαλάκης”.
Ενα χρόνο αργότερα το 1929, όπως μας πληροφορεί “ο Χρονογράφος”, πρόκειται για το φιευθυντή της Μεσογείου, τον αείμνηστο Αριστοτέλη Γραμματικάκη, την πόλη μας αλλά και το νομό Ηρακλείου τον είχαν βρει κατακλυσμιαίες βροχές που συμπαρέσυραν ό,τι σταφίδα υπήρχε στους οψιγιάδες προς τη θάλασσα. Όλα αυτά έγιναν τέλος Αυγούστου.
Ηταν το χρόνο που ο τότε υπουργός των Οικονομικών Γεώργιος Μαρής διέταξεν υπό ιδίαν του ευθύνην να λειτουργήσουν ατελώς τα ρακοκάζανα για να περισωθή ό,τι ήταν δυνατόν να περισωθή. Μια μέρα προ του κατακλυσμιού σύννεφα απο΄ορτύκια και τρυγόνια είχαν πέσει στα τριγυρνά του Ηρακλείου σε τέτοιο πλήθος και τόσον εξαντλημένα από την κακοκαιρία που τα έδιωχνε από το βορρά προς τα νότια, ώστε να τα μαζεύουν με τα λυχνάρια μέσα στον κήπο των Τριών Καμαρών.
Ας δούμε όμως ένα απόσπασμα της εφημερίδας “Ελευθέρα σκέψις” των ημερών εκείνων, όπου είχε ξεσπάσει αυτή η μεγάλη βροχή:
“Φαίνεται πως ο καιρός βάλθηκε να μας κάνει να πιστέψωμε πως ήλθε κιόλας ο χειμώνας. Ολόκληρη την εβδομάδα αυτή βροντές, αστραπές, νεροποντές, κακό φασαρία σαν νάναι πρωτοβρόχια τ’ Οκτώβρη.
Το πράμα αυτό δεν είναι βέβαια συνηθισμένο για τον τόπο μας.
Εκανε κι άλλα καλοκαίρια νερό μα όχι πιά όπως φέτος που το πήρε γιαλέλι. Και το κακό είναι ότι εξακολουθεί ο κύριος Σεπτέμβρης να μας απειλή με τις ίδιες διαθέσεις του. Δεν εννοεί να αλλάξει καθόλου. Και δεν φτάνει που έχομε την κακομοιριά που έφερε στον τόπο αυτό η βροχή με την καταστροφή που έκαμε στη σταφίδα. Εχομε και τα προγνωστικά των αυτοδίδαχτων μετεωρολόγων που άλλοι μας λέν πως η βροχή θα εξακολουθήσει για πολλές μέρες άλλοι όχι. Και δεν είναι μονάχα αυτοί. Εχομε και τους σοφούς και τα γραΐδια με τα σταυροκοπήματά τους και τα αποφθέγματα: “Πάει παιδί μου χάλασε ο κόσμος”. “Αν δεν μετανοήσωμε θα χαθούμε ολότελα”. “Τα ύστερα του κόσμου ήντα θες κι ήταν γυρεύεις”! Και τράβα κορδέλα”.
Τόσα χρόνια πέρασαν από τότε... Ούτε μετανούμε, αλλά το αντίθετο γίνεται. Πάμε από το κακό... στο χειρότερο. Ο κόσμος καθημερινά χαλάει ολοένα και περισσότερο αλλά πάντα υπάρχει ελπίδα!
