Δύσκολοι εκείνοι οι καιροί. Πόλεμος, ανέχεια, προσφυγιά, φτώχια. Όμως η ζωή συνεχίζεται. Δεν περνά μέρα που να μη γεμίσει ο κινηματογράφος του “Πολυθεάματος”. Κάθε βράδυ τα θαλάσσια μπάνια σε ημερήσια διάταξη. Ολόκληρη η έκταση της παραλίας της Τρυπητής μέχρι την περιοχή της Χανιόπορτας γεμάτη. Κι αυτή από λουόμενους και λουόμενες.
Ο κόσμος αισθάνεται την ανάγκη των θαλασσιων λουτρών, τώρα μάλιστα που κάνουν έντονη την παρουσία τους οι ανυπόφορες καλοκαιριάτικες ζέστες, παρόλο που ο Δήμος δεν είχει φροντίσει να κατασκευάσει ειδικούς λουτήρες. Μόλις βραδιάσει... οι τολμηροί αλλά και οι ρομαντικοί αναζητούν λίγο δροσερό αεράκι στο Μπετενάκι, εκεί όπου τα παγκάκια δεν αδειάζουν από κόσμο ακόμα και τις μεσονύκτιες ώρες αφού όλοι παραδίδονται στη θέα του φεγγαριού. Το καφεστιατόριο του Μπαμπαλάρου στην ίδια περιοχή κι αυτό γεμάτο. Σε κίνηση όμως δεν υστερεί και η πλατεία των τριών καμαρών, η οποία έχει ανακτήσει την παλιά δόξα της και πολλοί είναι εκείνοι που συγκεντρώνονται στα καφενεία της και ζαχαροπλαστεία, απολαμβάνοντας την απαλή δροσιά που χαρίζει το πάρκο της πλατείας, ακούγοντας το παιάνισμα της μουσικής υπό την καθοδήγηση του αρχιμουσικού Δεληβασίλη. Εδώ το καφενείο-ζαχαροπλατείο “Πάνθεον” κάνει χρυσές δουλειές. Πολλοί δρόμοι της πόλης, όσο βραδιάζει, μοσχοβολούν από τη φασκομηλιά, η οποία λόγω της προσφοράς και της ζήτησης, αγοράζονταν προς δέκα λεπτά η οκά. Συχνό φαινόμενο η εκτέλεση αλλά και η επίδειξη στρατιωτικών ασκήσεων από τους προσκόπους της πόλης μας. Οι γιασεμιπώλες έχουν υπερπληθυνθεί ιδίως από τα προσφυγάκια τα οποία επαιτούν κατά τον πιο εύσχημον τρόπον! Και τα παράπονα φυσικά δεν απολείπουν από το δήμαρχο για την καθαριότητα της πόλης, αφού η έλλειψη της αστυιατρικής υπηρεσίας είναι ανεπαρκής. Πολλές φορές αναγκάζεται η Χωροφυλακή να υποστηρίζει το έργο της, αφού η επιθεώρηση γίνονταν με κάθε λεπτομέρεια ειδικά στα καταστήματα που πωλούσαν ή παρασκευάζονται τρόφιμα. Έτσι απαγορεύεται στους μανάβηδες να αφήνουν όπου βρουν σαπιμένα φρούτα ή λαχανικά, δεν επιτρέπεται επίσης να καταλαμβάνουν τα πεζοδρόμια με κοφίνες και καλάθια. Τα κρεοπωλεία είναι απαραίτητο να επιστρωθούν με τσιμέντο στο έδαφός τους, ώστε να καθίσταται εύκολη η καθαριότητά τους και να περιορισθούν, όσο γίνεται περισσότερο, οι εστίες μικροβίων. Κάτι ανάλογο πρέπει να γίνει και στα ιχθυοπωλεία της πόλης. Μεγάλη δραστηριότητα παρουσιάζει αυτή την περίοδο και η πνευματική κίνηση αφού ανατυπώνεται το βιβλίο του Γ. Μαράντη με τίτλο: “Οι Κρήτες στον αγώνα”. Η τιμή του τόμου αυτού ανέρχεται στο ποσό της μιας δραχμής. Ποιος όμως ήταν ο Γεώργιος Μαράντης;
Μαράντης ήταν το φιλολογικό ψευδώνυμο του Γιώργου Καφετζάκη, γνωστός στα ελληνικά γράμματα, με καταγωγή από τη Νεάπολη Λασιθίου. Όταν έρχεται στο Ηράκλειο γρήγορα γνωρίζεται με τους φιλολογικούς κύκλους της εποχής, τον Νίκο Καζαντζάκη, τους Αλεξίου (Λευτέρη, Γαλάτεια και Έλλη), το Γιάννη Μουρέλλο και τον Ιωάννη Κονδυλάκη. Ήταν δάσκαλος και επηρεάστηκε από το κίνημα του δημοτικισμού. Θεωρούσε απαραίτητη την εισαγωγή της νεοελληνικής γλώσσας στο σχολείο. Ακόμα υπήρξε φίλος, θαυμαστής και οπαδός του Ελευθέριου Βενιζέλου. Τέλος, πολλές είναι οι συμβουλές, που καταχωρούνται μέσω των εφημερίδων της εποχής προς τους νέους. Στην προκειμένη περίπτωση γίνεται αναφορά στις ιερόδουλες. Διαβάζουμε λοιπόν.
“Εις των σπουδαιοτέρων κινδύνων των επαπειλούντων την πόλιν μας είναι και η έλλειψις εποπτείας επί των ιεροδούλων τόσον των δεδηλωμένων όσον και των αδηλώτων. Πλείστοι όσοι νέοι της πόλεώς μας ευρισκόμενοι ήδη εις την ακμήν της δυνάμεώς των κατεστράφησαν θεωρούμενοι ως μη υγιείς και ως σχηματίσαντες και αυτοί ήδη κίνδυνον δια την υγιεινήν και του παρόντος και του μέλλοντος. Επί των κινδυνοφόρων τούτων γυναικών εξησκήθη η αυστηροτέρα των εξετάσεων ενεκλείσθησαν δε πλείσται τούτων τις το νοσοκομείον.
Δυστυχώς ο κίνδυνος ούτος είναι τόσον μέγας, ώστε έπρεπε να προκαλέση την μέριμναν της πολιτείας η οποία να μη λυπήται χρήματα, προκειμένου περί προλήψεώς του και να μη φειδολεύηται εις ζήτημα το οποίον συν τω χρόνω είναι δυνατόν να μαράνη ολόκληρον την κοινωνίαν και επί μακράς γεννεάς”.
Το παραπάνω κείμενο προέρχεται από την ηρακλειώτικη “Νέα Εφημερίδα” όπως και το κείμενο που θ’ ακολουθήσει είναι από την ίδια εφημερίδα και φέρει ημερομηνία 29 Ιουλίου 1915. Το περιεχόμενο του αφορά στην υγεία της πολιτείας του Μεγάλου Κάστρου. Εκατό χρόνια πριν... τότε που σε κεντρικά σημεία της πόλης υπήρχαν ακόμα και χάνια. Ένα από τα ξακουστά χάνια της πόλης μας ήταν και το χάνι του Ζουράρη το οποίο βρίσκονταν πρώτα στην κεντρική αγορά, στη στοά Ζουράρη, εκεί όπου σήμερα στεγάζεται το φαρμακείο της εγγονής του Κατερίνας Ζουράρη, οδός 1866. Αργότερα το χάνι αυτό, όπως και του Αργυράκη, μεταφέρθηκαν στην Καινούργια Πόρτα στο σημερινό πάρκινγκ, όπως φαίνεται και από τη φωτογραφία που ευγενικά μου προσέφερε η αγαπητή φίλη και φαρμακοποιός Κατερίνα Ζουράρη την οποία ευχαριστώ θερμά.
Οδυνηράν εντύπωσιν εκαμεν εις την κοινωνίαν μας η ανάγνωσις του προχθεσινού ημών άρθρου ενώ επραγμα- τευόμεθα την εν γένει κατάστασιν της πόλεως μας ευρισκομένην εις αθλιεστάτην κατάστασιν.
Τα μέτρα των αρχών τα όποια υπήρξαν αποτελεσματικά και διά τα οποία άξιοι επαίνων είναι τόσον ο ιατρός κ. Παπαδάκης όσον και η χωροφυλακή ελπίζομεν να μη σταματήσωσι μέχρι της εκδηλώσεως του πρώτου μόνον ενδιαφέροντός των. Η επιθεώρησις δέον νά γίνεται τακτικά και μετ’ αυξούσης ολονέν αυστηρότητος διότι ούτω μόνον θα δυνηθώμεν νά αντιπαλαίσωμεν κατά των πολλαπλών κινδύνων, οι οποίοι απειλούν την υγείαν της πόλεως μας.
Είναι λυπηρόν ότι εκ πάντων των μέχρι τούδε επιθεωρηθέντων καταστημάτων μόνον εν ευρέθη τελείως καθαρόν.
Το κατάστημα τούτο το οποίον διά την άμιλλαν και την μίμησιν αναφέρομεν είναι το ζαχαροπλαστείον του κ. Ρεγγινάκη, το οποίον κατά την έκφρασιν του ιατρού και την αντίληψιν πάντων είναι “υπόδειγμα ιδανικόν καθαριότητος και τάξεως από του ελαχίστου του τμήματος μέχρις αυτού του αποπάτου και τούτου θαυμασίως καθαρού”.
Θα ήτο ευτύχημα αν οι κύριοι καταστηματάρχαι που έχουν την αξίωσιν να πηγαίνουν άνθρωποι εις τα καταστήματά των, εζήλευον την ιδιαιτέραν ταύτην μνείαν και εμιμούντο κατά το δυνατόν το ανωτέρω κατάστημα.
Εις την πόλιν μας υπάρχουν αρκετά καταστήματα συχναζόμενα από τον κόσμο καθαρά, πλην από όλα σχεδόν λείπει η υπερβολή της καθαριότητος, η οποία όμως είναι αναγκαία δια την πόλιν μας, έχουσαν το ατύχημα να συγκαταλέγη εντός των δρόμων των περιπάτων της και όλα τα μανάβικα και όλα τα χάνια που όζουν φρικωδώς χάρις εις... την υπερβολικήν καθαριότητα και τάξιν των. Εφ’ όσον τα χάνια θα υπάρχουν εις τα κεντρικά μέρη, εφ’ όσον δεν θα τεθούν αυστηροί περιορισμοί της εξασκήσεως του επαγγέλματος τούτου, εφ’ όσον τα εδωδιμοπωλεία θα επιτρέπεται να φιλοξενούν και γαϊδάρους και μουλάρια, εφ’ όσον λόγω ελλείψεως αφοράς τα μανάβικα και τα κρεοπωλεία θα ευρίσκωνται εις το κεντρικώτερον μέρος της πόλεως δεν πρέπει να ελπίσωμεν εις την βελτίωσιν της υγείας, της πόλεως μας. Αυτό πρέπει να το καταλάβωμεν καλά”.
Σήμερα, εκατό χρόνια μετά... Με τόσες ανέσεις, με πάμπολλες ευκολίες σε θέματα καθαριότητας, με τόσα μέσα στη διάθεσή μας, ας προσπαθήσουμε περισσότερο να κρατήσουμε τους χώρους μας, την πόλη μας, πιο καθαρή. Είναι θέμα παιδείας και πολιτισμού και προπάντων είναι ευθύνη και χρέος όλων μας!
