Του Τίτου Ιωαν. Αθανασιάδη*
Μια από τις προϋποθέσεις ανάδειξης πολιτικών ηγετών, ως ικανών και χρήσιμων για την πατρίδα τους, είναι η ικανότητα προσαρμογής τους στις περιστάσεις της εποχής τους, ακόμη και αν χρειαστεί να αποκλίνουν της ιδεολογίας τους, παραμερίζοντας για μεγάλο ή μικρό χρονικό διάστημα τις αρχές της και απαλλασσόμενοι των δεσμεύσεών της. Πολιτική άλλωστε είναι η τέχνη του εφικτού και όχι του ευκταίου, ενώ ιδεολογία είναι η πίστη σε σταθερές αρχές και αξίες που προσβλέπουν σ΄ ένα ανώτερο μεν, αλλά ιδεατό κόσμο, σταθερό και μόνιμο, που δεν είναι όμως εφικτό να συμβεί, διότι στη ζωή “τα πάντα ρεί”, όπως έλεγε ο Ηράκλειτος. Και εφόσον τα πάντα μεταβάλλονται, μπορούν να αντιμετωπιστούν από τον πολιτικό μόνον με τον συνδυασμό της θεωρίας με την εμπειρία.
Κατά συνέπεια, ιδεολογία και πολιτική σπάνια ταυτίζονται, συχνότερα απομακρύνονται αλλήλων και ενίοτε συγκρούονται. Ιδίως όταν η ιδεολογία, ως δοξασία που είναι, αποκτά τα χαρακτηριστικά του δόγματος. Γι’ αυτό και προκειμένου η ιδεολογία να καταστεί πραγματοποιήσιμη, υπόκειται πολλές φορές σε διαδικασίες αλλεπάλληλων αναθεωρήσεων.
Η αριστερή πλατφόρμα
Οι αναφορές μας αυτές γίνονται με αφορμή την άρνηση της λεγόμενης “αριστερής πλατφόρμας” του ΣΥΡΙΖΑ (του αριστερότερου δηλαδή τμήματος του αριστερού αυτού κόμματος) να ψηφίσει το νομοσχέδιο του Υπουργείου Οικονομικών, που περιλαμβάνει εξόχως σκληρά για το λαό μέτρα, κατ εφαρμογήν της Συμφωνίας της Ελληνικής Κυβέρνησης με τους αρχηγούς των κυβερνήσεων των 18 χωρών – μελών της Ευρωζώνης, τη Δευτέρα, 13 Ιουλίου, μετά από μαραθώνια, δραματική συνεδρίαση 17 ωρών.
Οι αρνηθέντες την ψήφο τους, Πρόεδρος της Βουλής, τρεις υπουργοί της Κυβέρνησης και 35 βουλευτές της, είτε εψήφισαν “κατά” (32) είτε δήλωσαν απλώς “παρών” (6), πρόβαλαν ως επιχείρημα για τη στάση τους ότι το περιεχόμενο του νομοσχεδίου είναι αντίθετο προς την ιδεολογία τους και τις προεκλογικές διακηρύξεις του ΣΥΡΙΖΑ, ως άκρως νεοφιλελεύθερο, κατ’ απαίτηση εκπροσώπων του ευρωπαϊκού καπιταλισμού.
Η θέση της “αριστερής πλατφόρμας” εξέθετε έμμεσα, αλλά σαφώς τον πρωθυπουργό, ως ασυνεπή δήθεν προς την ιδεολογία του, ως αποστάτη της δηλαδή, ενώ αποστάτες της κυβερνητικής πλειοψηφίας θεωρούνται από τους φίλους του κ. Τσίπρα οι ίδιοι οι αρνηθέντες τη στήριξή τους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ.
Και ως προς μεν τον πρωθυπουργό κ. Τσίπρα αναγκάστηκε ο ίδιος να δηλώσει ότι δεν επιτρέπει σε κανένα να ισχυριστεί ότι υπερασπίζεται καλύτερα από αυτόν την κοινή ιδεολογία τους. Ως προς δε τα μέλη της “αριστερής πλατφόρμας” για να αποσείσουν την κατηγορία της “αποστασίας” εδήλωσαν ότι δεν ψηφίζουν μεν τα μέτρα που υπαγόρευσε η Ευρωζώνη, δεν αποσύρουν όμως και την εμπιστοσύνη τους από την κυβέρνηση.
Τη θέση αυτή πολύ ορθά απέρριψε ο πρωθυπουργός, διότι αν την δεχόταν θα ήταν ως να αποδεχόταν στήριξη “αλά καρτ”. Γι’ αυτό και μίλησε για κυβέρνηση μειοψηφίας, η οποία θα υποχρεωθεί, ως εκ τούτου, να καταφύγει στη λαϊκή ετυμηγορία.
Ενδοαριστερές
συγκρούσεις
Η διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ που αναμένεται να επαναληφθεί ή και να διευρυνθεί κατά την ψηφοφορία του δευτέρου νομοσχεδίου στη Βουλή, την Τετάρτη, 22 Ιουλίου, αποτελεί μάλλον σύνηθες επεισόδιο στην ιστορία της Αριστεράς παγκοσμίως και ιδιαίτερα την ιστορία των κομμουνιστικών κομμάτων, η ηγεσία των οποίων αναγκάστηκε, πολλές φορές, να παρεκκλίνει της ιδεολογίας και των θεωρητικών αρχών της λόγω τοπικών συνθηκών ή συγκυριών της εποχής.
Συγκρούσεις όπως αυτές μεταξύ του Λένιν και του Γερμανού Κάουτσκι, ή μεταξύ των Σοβιετικών Στάλιν και Τρότσκι, ή Στάλιν με Μπουχάριν, Ζηνόβιεβ και Κάμενεφ, ή Κρούστσεφ και Μάο Τσε Τουνγκ είχαν ως βάση τους διαφωνίες επί της ακολουθητέας πολιτικής, η οποία παρεξέκλινε από τις ιδεολογικές αρχές του κόμματός τους, κατά την ερμηνεία των μεν, την οποία αρνούνταν οι δε.
Οι ιδεολογικές διαφωνίες μεταξύ στελεχών του διεθνούς κομμουνισμού κατά την προπολεμική περίοδο κορυφώνονταν με αντιπαραθέσεις πέριξ της λενινιστικής – μαρξιστικής ορθοδοξίας και συνοδεύονταν από κατηγορίες του τύπου της “αποστασίας”, “προδοσίας” κλπ, που κατέληγαν σε φαινόμενα βίας, με φοβερότερο εξ αυτόν τον θάνατο του ή των αντιπάλων, ως του αποτελεσματικότερου μέσου κυριαρχίας του κατέχοντος την εξουσία επί των συντρόφων του που τον αντιπολιτεύονταν.
Προηγήθηκε ο Λένιν
Ο πραγματιστής Τσίπρας, ωστόσο, στην παρούσα συγκυρία, επαναλαμβάνει τον Λένιν του 1921-1922, όταν ο ηγέτης των μπολσεβίκων υποχρεώθηκε εκ των πραγμάτων να παρεκκλίνει των ιδεολογικών αρχών του μαρξισμού, αλλά και των ιδίων αυτού διακηρύξεων και να έλθει σε οικονομικής κυρίως, αλλά και πολιτικής φύσεως συμφωνία με την εχθρική προς τη Σοβιετική Ρωσία, Γερμανία, που μεταξύ άλλων προέβλεπε “αμοιβαία βοήθεια για την ανακούφιση των οικονομικών δυσχερειών τους, στο πλέον φιλάνθρωπο πνεύμα” (ας μη λησμονείται ότι Σοβιετική Ρωσία και Γερμανία είχαν τεθεί στο περιθώριο της διεθνούς κοινότητας μετά την μπολσεβικική επανάσταση ή πρώτη και την ήττα της στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η δεύτερη).
Η “αποστασία” του Λένιν από τις αρχές του συνίστατο στο ότι συνεργαζόταν με μια γερμανική κυβέρνηση, εξόχως καπιταλιστική και στρατοκρατική, που είχε μάλιστα προ διετίας “τσακίσει” με βαρβαρότητα τη μεγάλη μαρξιστική επανάσταση των Ρόζα Λούξεμπουργκ και Καρλ Λίμπκνεχτ και είχε θανατώσει τους ηγέτες της.
Την ιδεολογική αυτή μείζονα παραχώρηση έκανε ο Λένιν για να σπάσει την απομόνωση της χώρας του από τη Δύση. Δεν ήταν όμως η μοναδική.
Στο εσωτερικό μέτωπο, ο ηγέτης των μπολσεβίκων, αναγκάστηκε να κάνει ένα “βήμα προς τα πίσω” και να ενισχύσει τους μικρούς και μεσαίους επιχειρηματίες και τους κουλάκους ακόμη, προκειμένου να αυξηθεί η παραγωγή και να καταπολεμηθούν τα αυξανόμενα φαινόμενα υποπαραγωγής και της εξ αυτής πείνας που είχε πλήξει μεγάλες μάζες του ρωσικού πληθυσμού. Υιοθέτησε γι΄ αυτό τη λεγόμενη “Νέα Οικονομική πολιτική”, που αποτελούσε άνοιγμα προς την ελεύθερη αγορά και τον οικονομικό φιλελευθερισμό.
Ουδείς βέβαια σύντροφος του Λένιν τόλμησε να αντιταχθεί στην εκ μέρους του αλλαγή της οικονομικής πολιτικής του σοβιετικού κόμματος και να τον καταγγείλει για “αποστασία”, “προδοσία” και “ρεβιζιονισμό” όπως έκανε αργότερα ο Στάλιν κατά των αντιπάλων του Τρότσκι, Μπουχάριν, Ζηνόβιεφ, Κάμενεφ και άλλων και μετά τον πόλεμο κατά του Τίτο.
Αλλά μήπως ο Τενγκ Ξιάο Πινγκ μπορεί να χαρακτηριστεί “προδότης” του κομμουνισμού, επειδή με τις οικονομικής φύσεως και ενάντια στον μαοϊσμό, μεταρρυθμίσεις του μετέτρεψε την Κίνα από χώρα των φτωχών κοινοβίων σε πανίσχυρη οικονομική δύναμη που ετοιμάζεται να διεκδικήσει τα πρωτεία του παγκόσμιου εμπορίου και έχει καταστεί τόπος παραγωγής των προϊόντων των περισσοτέρων καπιταλιστικών χωρών, λόγω της φθηνής εργασίας του Κινέζου εργάτη;
Η συνεργασία
με τους αστούς
Αποτελεί έκπληξη που μερικοί στο εσωτερικό και το εξωτερικό βάλλουν κατά του κ. Τσίπρα επειδή συνεργάζεται με ένα αστικό και μάλιστα αρκούντως δεξιό κόμμα, τους ΑΝ.ΕΛ, σε κυβερνητικό επίπεδο. Μήπως όμως τόσο ο ιστορικός Γάλλος κομμουνιστής ηγέτης Τορέζ και ο αντίστοιχός του, στην Ιταλία, Τολιάτι δεν συμμετείχαν σε κυβέρνηση της χώρας τους με αστικά κόμματα, κατά την πρώτη μετά τον πόλεμο περίοδο, όταν μάλιστα το κομμουνιστικό κίνημα στην Ευρώπη βρισκόταν σε φάση πλημμυρίδας;
Δεν θα ήταν τότε καλύτερα για την Ελλάδα, αν και το ΚΚΕ, ακολουθούσε σε μας πολιτική όμοια με αυτήν που ακολούθησαν τα αδελφά του κόμματα στη Γαλλία και την Ιταλία, προβαίνοντας σε ιδεολογικές υποχωρήσεις και προσαρμοζόμενο στις συνθήκες της εποχής;
Γεγονός είναι ότι η σημερινή πολιτική του κ. Τσίπρα τόσο στην ευρωπαϊκή όσο και στην ελληνική πολιτική σκηνή προσιδιάζει προς αυτήν του Ιταλού μεταρρυθμιστή, κομμουνιστή ηγέτη Μπερλίνγκουερ, ο οποίος στη δεκαετία του 1970 κατέβαλε έντονες προσπάθειες για να προωθήσει στη χώρα του συναινετικές διαδικασίες με τα αστικά κόμματα και να καθιερώσει, σε συνεργασία με τους επίσης κομμουνιστές, μεταρρυθμιστές ηγέτες του Γαλλικού και του Ισπανικού κομμουνιστικού κόμματος Μαρσαί και Καρίγιο, αντίστοιχα, τη θεωρία και πρακτική του “ευρωκομμουνισμού”.
Βέβαια ο κ. Τσίπρας δεν είναι κομμουνιστής και κατά συνέπεια ούτε “Ευρωκομμουνιστής”. Είναι ένας ριζοσπάστης της Αριστεράς, τόσο της ελληνικής, όσο και της Ευρωπαϊκής.
Η ιστορία της Αριστεράς επεφύλαξε στον κ. Τσίπρα το προνόμιο να κάνει πρώτος αυτός από τους Ευρωπαίους ριζοσπάστες ομοϊδεάτες του, το σοβαρότερο βήμα συνεργασίας με τους Ευρωπαίους νεοφιλελεύθερους – καπιταλιστές και σοσιαλδημοκράτες, προκειμένου, με τον “ιστορικό αυτό συμβιβασμό” του, να σώσει την πατρίδα του από την οικονομική καταστροφή και να την διατηρήσει στην Ευρώπη, αλλά και να δημιουργήσει το “προφίλ” της νέας ευρωπαϊκής ριζοσπαστικής Αριστεράς.
Η “Κομεκόν”
Για να επανέλθουμε στον Μπερλίνγκουερ, η πολιτική του, που έμεινε γνωστή ως “ιστορικός συμβιβασμός”, καταπολεμήθηκε από δογματικούς συντρόφους του, εντός και εκτός Ιταλίας, κυρίως από τις ηγεσίες των κομμουνιστικών κομμάτων των χωρών του υπαρκτού σοσιαλισμού και ιδιαίτερα της Σοβιετικής Ένωσης. Παρότι την ίδια περίοδο και σε ένα – δύο περιπτώσεις, λίγο πριν απ΄ αυτήν, αναπτύσσονταν στην Ανατολική Ευρώπη ένα κίνημα δειλής, αλλά σταθερής προσέγγισης του Δυτικοευρωπαϊκού οικονομικού νεοφιλελευθερισμού από κυβερνητικούς ή συνδικαλιστικούς παράγοντες, με πρωταγωνιστές τον Ντούμπτσεκ στην Τσεχοσλοβακία, τον Καντάρ στην Ουγγαρία και τον Βαλέσα στην Πολωνία.
Στόχος όλων τους ήταν η μερική, οικονομική φιλελευθεροποίηση του σοσιαλιστικού καθεστώτος των χωρών τους.
Από τα μέσα μάλιστα της δεκαετίας του 1980, οι απόψεις αυτές υιοθετήθηκαν, σε μεγάλο βαθμό, από το σύνολο σχεδόν της “Κομεκόν” (της ανατολικοευρωπαϊκής Κοινής Οικονομικής Αγοράς) , στελέχη της οποίας “πυροβολούσαν” πριν λίγους μήνες τον “ευαγγελιστή” του “ιστορικού συμβιβασμού” και του Ευρωκομμουνισμού, Μπερλίνγκουερ.
Οι περισσότεροι ηγέτες των χωρών – μελών της “Κομεκόν” λησμόνησαν τις φοβερές κατηγορίες τους κατά της ΕΟΚ, ως αγοράς ληστών και ανάλγητων καπιταλιστών και άρχισαν να επιζητούν τη συνεργασία μαζί της, αντιλαμβανόμενοι ότι εάν καθυστερούσαν, ολόκληρο το οικοδόμημα του υπαρκτού σοσιαλισμού θα κατέρρεε.
Άργησαν όμως να το αντιληφθούν και το αποτέλεσμα ήταν να καταρρεύσουν και τα μεγαλύτερα λενινιστικά και μαρξιστικά προπύργια, παρότι είχαν ήδη αρχίσει να συνεργάζονται με την ΕΟΚ.
Πέραν του 1989...
Σε μια εποχή που η Ρωσία και η Κίνα από κολοσσοί του διεθνούς κομμουνισμού μετατράπηκαν σε γίγαντες της παγκόσμιας ελεύθερης αγοράς, που το Βιετνάμ έχει σχεδόν κατακτηθεί οικονομικά από τις ΗΠΑ, που η Αβάνα επανασυνδέει τις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον μετά από εχθρότητα 55 ετών, που η Ανατολική Ευρώπη, στο σύνολό της έχει προσχωρήσει στη φιλελεύθερη Ευρωπαϊκή Ένωση, αφού προηγουμένως ενταφίασε, σε χρόνο ρεκόρ, τον σοσιαλισμό, αποτελεί αναχρονισμό και οπισθοδρόμηση η εκ μέρους του ελληνικού αριστερού κινήματος, δια της “αριστερής πλατφόρμας” του ΣΥΡΙΖΑ, επαναφορά στο προσκήνιο ιδεολογιών που εξελίχθηκαν σε ιδεολογήματα και πολιτικών αντιλήψεων και πρακτικών που έχουν τεθεί σχεδόν παγκοσμίως στο “ράφι της ιστορίας” και αποτελούν φαντάσματα του παρελθόντος, τα οποία, σε συνδυασμό με ακροδεξιά, φασιστικά στοιχεία, εδίχασαν τους λαούς και προκάλεσαν ποταμούς αιμάτων, στο παρελθόν.
Βέβαια ο κ. Τσίπρας ούτε μάγος, ούτε Θεός είναι και έχει διαπράξει λάθη, ιδίως το τελευταίο εξάμηνο, πράγμα άλλωστε για το οποίο ανέλαβε τις ευθύνες του. Δεν μας είπε, βέβαια, αν σ΄ αυτά τα λάθη διολίσθησε λόγω της πολιορκίας και του εγκλωβισμού του από την “αριστερή πλατφόρμα”. Γεγονός πάντως, είναι ότι αποφάσισε να απαλλαγεί του “συντροφικού εναγκαλισμού” της.
Έχει, ωστόσο, σημασία να τονιστεί ότι ως εμπνευστής “ιστορικού συμβιβασμού” στη χώρα μας, δείχνει προς το παρόν να έχει ευρύτερους στόχους από τον ιστορικό συμβιβασμό των Κων. Μητσοτάκη και Χαρίλαου Φλωράκη που εμπνεύστηκε ο αείμνηστος Παύλος Μπακογιάννης, το 1989, στο πλαίσιο της Κυβέρνησης Τζαννετάκη.
Κατά συνέπεια ο κ. Τσίπρας είναι αποφασισμένος να ξεπεράσει τον “συμβιβασμό” του 1989. Το εάν θα το επιτύχει θα εξαρτηθεί από το εύρος των συναινέσεων που είναι διατεθειμένος να κάνει και από την αξιοπιστία που θα επιδείξει κατά την εκτέλεση του μεταρρυθμιστικού έργου που έχει ίσως ήδη προγραμματίσει.
*Ο Τίτος Ιωαν. Αθανασιάδης είναι δημοσιογράφος