Παρατηρώ προσεκτικά τις απίστευτες εικόνες που φιγουράρουν στα δελτία των ειδήσεων. Ηλικιωμένους κατά κόρον να στέκονται στην ουρά περιμένοντας να έρθει η σειρά τους για να εισπράξουν από τα μηχανήματα αυτόματης ανάληψης των τραπεζών το πολυπόθητο ημερήσιο ποσό που αποφάσισαν και καθόρισαν κάποιοι ανεκδιήγητοι και αχαρακτήριστοι στις μέρες μας. Δεν θα συνεχίσω άλλο τον εύκολο κατάλογο των επιθέτων, για λόγους περισσότερο νομικούς, ούτε θα σχολιάσω την πολιτική πλευρά του θέματος. Στέκομαι στις δηλώσεις αυτών των υπομονετικών ψυχών που προσδοκούν με τα λίγα έστω χρήματα να καλύψουν κάποιες ζωτικής φύσεως ανάγκες. Μέσα στα λεγόμενά τους τονίζουν και συμπεριλαμβάνουν και τη βοήθεια των μικρότερων μελών της οικογένειάς τους, παιδιά και εγγόνια.
Έχει περάσει όμως, σκέπτομαι, ανεπιστρεπτί η εποχή που ο άνθρωπος της τρίτης ηλικίας έμπαινε οριστικά στο περιθώριο. Η τρίτη ηλικία στις μέρες μας είναι περίοδος δημιουργική, παραγωγική και δυναμική στη ζωή των ανθρώπων. Ο σημερινός ρυθμός της ζωής, η ολοένα και επιταχυνόμενη εξέλιξη της τεχνολογίας είχε, όμως, σαν αποτέλεσμα την απώθηση των ηλικιωμένων στο περιθώριο. Στους προηγούμενους αιώνες ή και δεκαετίες, στις κοινωνίες με σαφώς βραδύτερο ρυθμό ανάπτυξης και εξέλιξης, ο ηλικιωμένος γνώριζε καλύτερα κάποιες τεχνικές επιβίωσης της αγοράς ή του επαγγέλματός του που οι άλλοι, κυρίως οι νεότεροι, αγνοούσαν. Ήταν μετακινούμενη βιβλιοθήκη γνώσεων και σοφίας, ήταν η σεβάσμια μορφή στο χώρο του, αλλά οι σημερινές συνθήκες αντεστράφησαν. Η σύγχρονη τεχνολογία και πληροφορική προσπέρασε την τρίτη ηλικία και προχωράει ακάθεκτη. Ο ηλικιωμένος φαίνεται πως αδυνατεί να παρακολουθήσει τα τεκταινόμενα κι αυτό αποτελεί σίγουρα μειονέκτημα και επιτείνει το αίσθημα ανημποριάς, του δίνει την εντύπωση ότι αποτελεί βάρος, με αποτέλεσμα συχνά να οδηγείται σε καταθλιπτικές καταστάσεις.
Οι νεότεροι σπάνια αναζητούν και προσφεύγουν στην πείρα τους. Τα γεράματα θεωρούνται από πολλούς πρόβλημα, είναι η κατιούσα φάση της ζωής τους, κάποιοι από αυτούς αδιαφορούν για τον κόσμο, οι περισσότεροι βυθισμένοι στη μοναξιά, στις σκέψεις και στο παρελθόν τους. Η καλύτερη περίοδος της ζωής τους φαίνεται πως αποτελεί η περασμένη ζωή τους, το παρελθόν. Το μέλλον φαντάζει αβέβαιο, κι αυτό είναι γενική άποψη.
Όμως εάν αφιερώσει κάποιος λίγη ώρα με έναν ηλικιωμένο, ανεξαρτήτως επαγγέλματος που έκανε, λίγα λεπτά της ώρας μαζί του και θα ανακαλύψεις ότι διαθέτει ακόμα τεράστιες ψυχικές δυνάμεις να συνεχίσει το δύσκολο αγώνα. Πολλές ιδέες του βρίσκονται πάντοτε σε ισχύ, παρουσιάζεται κάπου-κάπου απολογητικός στον ίδιο του τον εαυτό, ήθελε να κάνει περισσότερα κι αυτό που τον αποτρέπει είναι η σωματική, η φυσική αδυναμία και όχι η ψυχική διάθεση. Είχα την τύχη και την ευτυχία να βρεθώ πάμπολλες φορές στη ζωή μου στα βάθη της ανατολής. Σε πολλές χώρες και πόλεις και σε διαφόρους περιόδους της ζωής μου. Σε όλες τις περιπτώσεις, όπου φυσικά ήταν εφικτό λόγω γλώσσας, προσπάθησα και ήρθα σε επαφή συζητώντας χωρίς ίχνος βιασύνης με κάποιους ηλικιωμένους. Ακόμα θυμάμαι τα σοφά τους λόγια, τις ιδέες που είχαν για τον κόσμο, την τρέχουσα άποψη για τις δύστροπες καταστάσεις και τις παραινέσεις τους. Πείρα, γνώμες, ιδέες, που μεταβιβάζονται από τον ένα στον άλλο, αιώνες τώρα.
Στις απειλητικές μέρες μας, οι ιδέες των ηλικιωμένων μπορεί να δώσουν κάποια άλλη οπτική γωνία στην τρέχουσα κατάσταση. Οι ιδέες τους παραμένουν άφθαρτες και το σπουδαιότερο η απλή τους σοφία αφυπνίζεται μέσα σε λίγα λεπτά της ώρας! Δεν βιάζονται να κρίνουν, να καταδικάσουν. Ούτε και να προβούν σε εύκολους αφορισμούς. Βαθύτερα και καλά κρυμμένες απόψεις τους έρχονται στην επιφάνεια, όταν έχουν απέναντι έναν υπομονετικό συζητητή. Αναμφισβήτητα όμως στον κόσμο τους μεγαλύτερη σημασία έχουν άλλα πράγματα. Ενώ ομολογούν την ανημποριά τους, το βλέμμα τους κι η σκέψη τους είναι στραμμένα στους νεότερους, αλλά στο βάθος των ματιών τους αντικατοπτρίζεται, κι αυτό μπορείς να το διαπιστώσεις κοιτώντας τους βαθιά στα μάτια, η σοφία μιας ολάκαιρης ζωής και τα μυστικά της, η δημιουργία και το πεπερασμένο της ζωής και των προσδοκιών, μεγάλες ανθρώπινες αλήθειες, καταστάλαγμα πολλών δεκαετιών. Πάνω απ’ όλα όμως, πέρα από θεωρίες και ιδέες, φαίνεται πως εκτιμούν αφάνταστα κάποιες γλυκές λέξεις, λίγο ενδιαφέρον, κάποια τρυφερά αισθήματα τα οποία άλλωστε δεν στοιχίζουν και τίποτα στους μικρότερους. Είναι πράγματα ικανά να τους δώσουν δύναμη και ενέργεια για να συνεχίσουν τον ανηφορικό τους δρόμο, όπως είναι άλλωστε ο δρόμος όλων μας!
* Ο Γεώργιος Σχορετσανίτης είναι χειρουργός και διευθυντής του χειρουργικού τομέα στο ΠΑΓΝΗ
