Του Νίκου Λεβεντάκη*

Όπως το πρόσφατο δημοψήφισμα έτσι και η υπό διαμόρφωση συμφωνία με τους θεσμούς ξαναφέρνει την πολιτική στο προσκήνιο της χώρας, μετά από πολλά χρόνια ωχαδελφισμών και βερμπαλισμών. Η νέα προοπτική εξομάλυνσης της θέσης μας στην ΕΕ και την ΟΝΕ υποχρεώνει όλους να αναλάβουμε τις ευθύνες των προτάσεων και επιλογών μας, μπροστά στις κορυφαίες διεξόδους του λαού. Βρισκόμαστε, τώρα, σε κρίσιμη καμπή που καλούμαστε να διαβούμε με αίσθημα προσωπικής, συλλογικής και εθνικής ευθύνης. Όλα ξεκαθαρίζουν, ώστε να διαλέξει ο πολίτης: Το ένα, μια συμφωνία που διαπραγματεύθηκε σκληρά η κυβέρνηση και επιδιώκει την έγκρισή της με όρους βελτιωμένους, όπως θα προσπαθήσω να αναλύσω, σε σχέση και με την «πρόταση Τσίπρα» των 8,5 δις, πριν το δημοψήφισμα. Είναι, επίσης, ασύγκριτα προτιμότερη από το δεύτερο και προπάντων από το πρώτο μνημόνιο που παραμένουν σε ισχύ. Εναλλακτικά προς τη συμφωνία αυτή προτιμούν ίσως κάποια κόμματα, άλλες συλλογικότητες και άτομα μια δεύτερη λύση με επιμέρους εκδοχές∙ την άτακτη ρήξη της δήθεν μονομερούς διαγραφής του χρέους. Ή και το συναινετικό διαζύγιο που και σήμερα προτείνει ο Σόυμπλε. Όσοι δεν θέλουν να κρυφτούν πίσω από μισόλογα υποχρεώνονται να τοποθετηθούν σ’ αυτές τις λύσεις. Άλλη εκδοχή δεν βλέπω να υπάρχει.

Ας δούμε, πρώτα, τις επιλογές της ρήξης. Κανείς δεν τολμά, ακόμη και να περιγράψει ανοικτά την προοπτική της χώρας μας σε διεθνή απομόνωση χειρότερη και από της Αλβανίας του Εμβέρ Χότζα. Επιβαρυντικά προς τη θέση εκείνη της Αλβανίας δρα το δημόσιο χρέος που θα μας ακολουθεί, ενώ εκείνη ήταν χωρίς ανάλογες δεσμεύσεις. Αυτή η ελληνική προοπτική θα γίνει καλύτερα κατανοητή αν συγκριθεί η αναπόφευκτη έξοδος της Ελλάδας από το διεθνές πλαίσιο αγορών, σε αντιπαραβολή με την πορεία που διάβηκε η Αλβανία από τον μεγάλο πόλεμο στη μεταπολεμική της οργάνωση. Με τη δεύτερη εναλλακτική εκδοχή της ρήξης, που προτείνεται από τον Σόυμπλε, προβλέπει το συναινετικό διαζύγιο μέτρα που διευκολύνουν τους οπαδούς αυτής της προοπτικής. Θα εξασφαλίσουν κάποια προσυμφωνημένη ελάφρυνση του βασικού ύψους του χρέους. Ενώ προσφέρεται και ένα πακέτο αντιμετώπισης της ανθρωπιστικής κρίσης που αναμένεται να διογκωθεί στο πολλαπλάσιο των όσων γνωρίζουμε σήμερα.

Θα περιοριστούν, έτσι, με το διαζύγιο αλλά Σόυμπλε, τα δάκρυα μιας αναπόφευκτης δυστυχίας. Άλλωστε θα είναι δεκάδες οι διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις που θα σπεύσουν, τότε, να μας ελεήσουν και να απαλύνουν τον πόνο μας. Όσοι λοιπόν υποστηρίζουν την εκδοχή είτε της άτακτης ρήξης, είτε του συναινετικού διαζυγίου με την Ευρώπη και όσα αυτά συνεπάγονται, μπορούν να προτείνουν ενώπιον του λαού κάτι παραπάνω από το προϊόν έρευνας του κυνηγού στον ξυλοκόπο: Όχι την αποδρομή του λιονταριού, αλλά το λιοντάρι αυτοπροσώπως…

Η εναλλακτική

Περίμενε, άραγε, κανείς να δεχθεί η ευρωπαϊκή και η διεθνής χρηματοπιστωτική ελίτ, ότι εξαναγκάστηκε σε υποχώρηση μπροστά στη βροντερή φωνή του λαού μας στο δημοψήφισμα; Κάνει, μάλιστα, εντύπωση η ευκολία με την οποία οι υποστηρικτές του ΝΑΙ, αλλά και μιας μερίδας δυστυχώς του ΟΧΙ, υποδέχονται την υπό κρίση συμφωνία με το περιτύλιγμα της αντισυμβαλλόμενης πλευράς: Θα παραδεχόταν ποτέ ο πρόεδρος της Κομισιόν ότι εξασφαλίζομε πολλά περισσότερα από την τελεσιγραφική πρότασή του ή η γερμανική ηγεσία ότι υπαναχώρησε συγκριτικά με το πλαίσιο συμφωνίας που θα κριθεί από τον ισπανικό λαό το φθινόπωρο;

Ας δούμε, λοιπόν, τα διαφαινόμενα χαρακτηριστικά της νέας συμφωνίας.

Το προϊόν της τελικής διαπραγμάτευσης περιέχει απαντήσεις σε δύο κρίσιμα ζητήματα, από τα οποία στο ένα δίδεται για πρώτη φορά: Ότι η λύση θα κινείται σε ενδιάμεσο πλαίσιο βιωσιμότητας της οικονομίας μας. Μέχρι τώρα ακούγαμε πως για να δημιουργηθεί μια αφετηρία ανάκαμψης της οικονομίας θα χρειαζόταν πρόσθετες ανάγκες αναχρηματοδότησης. Δίνεται, τώρα, η δυνατότητα αυτή για την προσεχή τριετία, τόσο στην εθνική οικονομία όσο και στο τραπεζικό σύστημα. Χωρίς αυτό το στοιχείο κινδύνευε κάθε παραγωγική επιστράτευση στη χώρα για την ανασυγκρότησή της, να κατέληγε σε βαρέλι δίχως πάτο. Ξεκαθαρίζεται, παραπέρα, η ευρύτερη και δεσμευτική αποδοχή της προοπτικής περικοπής του ύψους του χρέους σε επίπεδα ανεκτά για τις δυνατότητες της οικονομίας μας. Με την καλύτερη δυνατή προβολή της ελληνικής θέσης που θα στηριζόταν σε ισχυρή λαϊκή ομοψυχία, θεωρώ πως θα μπορούσε να τεθεί όριο εκπλήρωσης των δανειακών μας υποχρεώσεων ο χρονικός ορίζοντας περίπου μιας 15ετίας. Προσωπικά τρέμω στην ιδέα να αφήσουμε μια μεγάλη υποθήκη χρέους στα παιδιά μας.

Δεν χωρεί αμφιβολία πως και μ’ αυτή τη συμφωνία πέφτουν μεγάλα βάρη στις πλάτες του λαού. Μικρότερα από της περιόδου 2011-2014, αλλά μεγάλα και πάλι. Ποιος άλλος θα μπορούσε, όμως, να λύσει το πρόβλημα της χώρας μας από το λαό της; Είναι αναπόφευκτο να βγούμε μόνοι στο ξέφωτο από το τούνελ που είχαμε μπει. Ακόμη κι αν υπήρχαν αυταπάτες μέχρι το 2010, πως σαν περιούσιος λαός θα αναθέταμε σε άλλους να τραβήξουν το κουπί, ξεκαθαρίστηκε έκτοτε ότι δεν είμαστε αμέριμνοι νοικάρηδες στην Ελλάδα. Κι ότι για να επανέλθουμε σαν νοικοκύρηδες, πρέπει να αναδεχθούμε το σύνολο των ευθυνών που συνεπάγεται η ιδιότητα. Αν, μάλιστα, πορευτούμε με σκληρή δουλειά, σχέδιο και σωφροσύνη, δεν πρέπει να αμφιβάλλει κανείς ότι για πρώτη, μάλλον, φορά θα ανακτήσουμε τώρα το κλειδί της κυριότητας. Σημαντικό είναι, παράλληλα, ότι τα προβλεπόμενα βάρη πέφτουν τώρα σε περισσότερους ώμους και με αναλογικότερη κατανομή.

Τα μόνα κοινά σημεία της συζητούμενης συμφωνίας με των μνημονίων που καταδικάζαμε και καταδικάζουμε είναι πως αναφέρονται σε χρέη μας, που αντιμετωπίζονται μ’ ένα νέο σχέδιο. Τα υπόλοιπα διαφέρουν. Αντισυμβαλλόμενος τη φορά αυτή είναι ένας θεσμός των εταίρων με τους οποίους προσπαθούμε, δίχως σοβαρή επιτυχία, να συμπορευτούμε από το 1961. Πολλά υπονόμευαν την αρχική εκείνη προοπτική –κι ανάμεσά τους μια δικτατορία. Άλλωστε, και η αρχική προοπτική δεν φαίνεται να έχει διατηρήσει το χαρακτήρα που είχαν ονειρευτεί οι ιδρυτές της ΕΟΚ κι εμείς οι ίδιοι. Αν ψάξουμε για στρεβλώσεις της πορείας που διανύθηκε δεν πρέπει να εξαιρέσουμε την εικόνα στον καθρέφτη μας, στο μέτρο πάντα των δικών μας δυνατοτήτων.

Για να μην αφήνουμε, όμως, τη φαντασία να πλανάται σε αόρατους σήμερα ορίζοντες, αξίζει να προσκολληθούμε στο άμεσο πρόβλημά μας. Είναι να μη διαιωνίσουμε μια κατάσταση βαριάς υπερχρέωσης με την εκδοχή να εξοφλήσει μια κοινωνία υπό κατάρρευση δισεκατομμύρια ευρώ με αντάλλαγμα δραχμές. Μπορούμε, άραγε, να ανακτήσουμε την παραγωγική μας δυναμική, ώστε να λύσουμε το πρόβλημα με τις προκύπτουσες οικονομικές ροές αντί των ατέλειωτων προσωπικών στερήσεων; Η σύγκριση της οικονομικής μας δομής και διάρθρωσης του 2015 προς εκείνη του 1980 δίνει ένα μέτρο απάντησης στο ζήτημα: Θα μείνουμε μια χώρα ανίκανη πάντα να παράγει τα σαλατικά και τα υπόλοιπα είδη διατροφής της; Θα διασκεδάζουμε στους καναπέδες με γερμανικές ηλεκτρικές συσκευές, ολλανδικά σνακς και φιλανδικά μέσα επικοινωνίας; Ή μήπως αξίζει τον κόπο να προσπαθήσουμε για κάτι διαφορετικό; Η συζητούμενη συμφωνία είναι μια αφετηρία που μπορεί να κάμει τη διαφορά.

* Ο Νίκος Λεβεντάκης είναι μηχανικός