Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη *

Από όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, πάντα μου άρεσαν οι βιβλιοθήκες. Ο συνδυασμός επίπλου και βιβλίων. Ο τρόπος που είχαν πάνω τακτοποιημένα τα βιβλία τους, τα πολύχρωμα καλύμματά τους, κάποια δερματόδετα, κίτρινης, καφέ, μπορντό και πράσινης απόχρωσης, τα ονόματα των συγγραφέων στη ράχη τους, ο τίτλος, όλα είχαν κάτι να προσφέρουν στο αχόρταγο μάτι. Με την πάροδο του χρόνου όμως, κατάλαβα ότι με ενοχλούσαν αφάνταστα, κάτι με απωθούσε στις αυστηρά τακτοποιημένες βιβλιοθήκες, εκεί όπου όλα έβαιναν καλώς από αρχιτεκτονική και στατική άποψη, και οι οποίες έδιναν την εντύπωση μιας αυστηρώς τακτοποιημένης χάρτινης μάζας και αριθμού λαμπερών βιβλίων.

Ξεσκόνιζα προχθές το περιεχόμενο της βιβλιοθήκης μου, αυτό το ελάχιστο που ακόμα βρίσκεται στη διάθεσή μου, σε μια ώρα ειλικρινούς απόλαυσης. Ήθελα περισσότερο να ξεφύγω από τις δύσκολες και δύστροπες στιγμές που διέρχεται ο ελληνισμός από πολιτικής απόψεως, πιθανόν με κάποια διάθεση αποστασιοποίησης και εκνευρισμού, όπως τουλάχιστον τις παρακολουθούσα ή άκουγα μόνο μέσα από τα δελτία ειδήσεων των τηλεοπτικών σταθμών. Προσπαθούσα να τακτοποιήσω με μια διαφορετική αρχιτεκτονική, ίσως καλύτερη κατά τη γνώμη μου, ένα τμήμα της βιβλιοθήκης μου, σε πρώτη τουλάχιστον φάση. Σταδιακά άρχισα να ανακαλύπτω και να συνειδητοποιώ με έκπληξη τον τρόπο που έγινε πραγματικότητα κι έφτασε έως εδώ, ο συγκεκριμένος ατέλειωτος σωρός βιβλίων. Στα περισσότερα ράφια, η μία σειρά βιβλίων πίσω από την άλλη, προφανώς για οικονομία πολύτιμου χώρου, χάνοντας έτσι για κάμποσα χρόνια την επαφή με την πίσω σειρά όπου φιλοξενούνταν κάποια όχι τόσο άμεσης χρήσης. Βρήκα μερικά από το αρχείο του πατέρα μου που είχα φυλαγμένα και γύρισα μερικές δεκαετίες πίσω, κάποιες εποχές δύσκολες όχι μόνο για την οικογένεια, αλλά και για τον τόπο. Τα ξεφύλλισα με κάποια εμφανή νοσταλγία. Ήταν οι εποχές της πολιτικής και ιδεολογικής ωρίμανσης, της διαφοροποίησης του χαρακτήρα μου. Έβλεπα να παρελαύνει ενώπιον η εφηβική μου ηλικία, σε κάποια σημεία με την απαραίτητη παρουσία των γονέων, κυρίως του πατέρα μου, του καπετάν Αρέντα, με τις πασίγνωστες ιδέες του και παραινέσεις, τα βαθύτερα ενδιαφέροντά του και μαζί με αυτά κάποια αντίστοιχα δικά μου.

Κιτρινισμένα τα πιο πολλά, σκονισμένες σελίδες, κάποιες υπογραμμίσεις δικές μου ή του πατέρα μου με μολύβι περισσότερο που με έκαναν να απορώ την αντοχή εκείνων των συνήθων μολυβιών στο ξεθώριασμα τόσα χρόνια τώρα, καταστάσεις που μου έφεραν στον προσκήνιο στιγμές οριστικά χαμένες μέσα στο μακρυνό και αγύριστο παρελθόν. Κάποια ευτυχώς γλύτωσαν από την μήνιν της γιαγιάς και της μητέρας μου, ειδικά την περίοδο που έφυγα από το πατρικό σπίτι για τις πανεπιστημιακές σπουδές μου. Στα πιο πολλά από αυτά στην τρίτη ή την πέμπτη σελίδα είχα γράψει, παλιά ιδιορρυθμία που έγινε οριστικώς συνήθεια πια, το χρόνο, τη μέρα και το μήνα, την πόλη και από που τα αγόρασα. Μπροστά μου περνούσαν σαν όνειρο πόλεις που άφησα ένα μικρό ή μεγαλύτερο κομμάτι του εαυτού μου. Στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Πόλεις ενηλικίωσης μέσα στην επταετή δικτατορία, κωμοπόλεις κρύες, γεμάτες χιόνι κοντά στην παραμεθόριο του Έβρου, αφού έτσι ήταν η στρατιωτική απαίτηση τότε, πόλεις μεγάλες και μικρές της Ελλάδας, μεγαλουπόλεις της Ευρώπης και της Αμερικής. Τα βιβλία ξαφνικά άρχισαν να με πηγαίνουν πίσω, όχι σε τόπους τώρα, αλλά σε ανθρώπους δικούς μου, άμεσου και ευρύτερου περιβάλλοντος, παρόντες και απόντες από ετούτη τη μάταια ζωή, φίλους παλιούς που έμειναν στο πίσω μέρος του μυαλού, η απόσταση βλέπεις ή ίσως είναι κι αυτή μια μεγάλη δικαιολογία, συναδέλφους και γνωστούς που μου υπέγραψαν κάποιο βιβλίο τους και μου το χάρισαν, με μερικούς ακόμα, τουλάχιστον, ευτυχώς μιλάμε κάπου-κάπου στο τηλέφωνο, κάποιοι από αυτούς μας εγκατέλειψαν στη μέση, άλλους τους εγκαταλείψαμε εμείς, κάποιοι χάθηκαν οριστικά, με άλλους χαθήκαμε γιατί έτσι έπρεπε, όλα και το κάθε ένα ξεχωριστά, με ταξίδεψαν σε τόπους, χρονικές περιόδους, νοοτροπίες και παλινωδίες. Σε μερικά από αυτά υπήρχε και η σφραγίδα του βιβλιοπωλείου, ωοειδούς συνήθως σχήματος. Στα περισσότερα, στην τελευταία σελίδα πριν το εξώφυλλο, η τιμή τους σε δραχμές, με αποτέλεσμα την άμεση και αυτόματη αντανακλαστική μετατροπή τους στο σημερινό νόμισμα, τότε που η συναλλαγή γινόταν σε περισσότερο αγαπημένο και οικείο νόμισμα. Σε κάποια σημεία της βιβλιοθήκης, σκόρπια εδώ κι εκεί, ορισμένα ‘καταραμένα βιβλία’. Βιβλία που ίσως δεν έπρεπε να διαβαστούν ορισμένες στιγμές, ή μήπως γιατί τα μυαλά μας δεν ήταν ακόμα έτοιμα να δεχτούν τα προφανή και τα καλά κρυμμένα μηνύματα; Βρήκα κάποια ενδιαφέροντα τέτοια, έστω και τώρα σκέφτηκα θα μπορούσαν να διαβαστούν! Έστω αναδρομικά! Γιατί τώρα μπορείς να ανακαλύψεις όχι τις ιδέες, την ψυχολογία και τη νοοτροπία του συγγραφέα, αλλά τη δική σου! Κι όλα αυτά την εποχή κατά την οποία η Βικιπαίδεια και οι συναφείς ηλεκτρονικές σελίδες απειλούν ευθέως την παραδοσιακή έννοια της βιβλιοθήκης.

Η τακτοποίηση, η διάσωση και η συντήρηση της βιβλιοθήκης ενός εκάστου εξ ημών διέρχεται από πολλά στάδια. Περιόδους προσωπικές με λεπτομέρειες που μόνο εμείς ξέρουμε, κρατώντας βέβαια αποστάσεις από έναν διακοσμητή σπιτιών νεόπλουτων που έλεγε κάποτε, ‘Για βιβλιοθήκη με δέκα ράφια συνιστώ τα Άπαντα του Καζαντζάκη, του Μπαλζάκ και του Τολστόι, την τρίτομη εικονογραφημένη Σεξουαλική Εγκυκλοπαίδεια και το πεντάτομο ‘Συνήθη Λάθη’ που κάνουμε όταν μιλάμε ελληνικά!

‘Τα βράδυα ξαγρυπνούσαμε στα βιβλία με τις γνωστές ηρωικές ιστορίες

Τον αθώο μας ύπνο τυράννησαν οι αντίλαλοι των φημισμένων πολεμιστών’,

έλεγε κάποτε ο δικός μας Μανόλης Αναγνωστάκης.

* Ο Γιώργος Σχορετσανίτης είναι χειρουργός και διευθυντής του Χειρουργικού Τομέα στο ΠΑΓΝΗ