Αλήθεια, έχετε ποτέ σκεφτεί πόσες Ελλάδες έχουμε γύρω μας και πόσες μας πληγώνουν (κατά τον Σεφέρη); Πέντε τις βρήκα, αλλά ενδεχομένως εσείς να εντοπίσετε περισσότερες. Στάθηκα όμως στο γλύφο του 5 για λόγους συμβολικούς: γιατί ως γνωστό οι πολυωνυμικές εξισώσεις 5ου βαθμού δεν μπορούν να επιλυθούν παρά μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, γιατί 5 γίνανε τα στοιχεία της φύσης από τον Αριστοτέλη όταν πρόσθεσε δίπλα στη φωτιά ως πεμπτουσία τον αιθέρα, γιατί από το 5 πήρε το όνομά του το Pentium, γιατί υπάρχει το πεντάγραμμο, γιατί 5 είναι οι κύκλοι στο σύμβολο των Ολυμπιακών Αγώνων, γιατί στα περισσότερα θηλαστικά, αμφίβια και ερπετά τα δάχτυλα είναι 5, γιατί τέλος οι πιο καταστροφικοί κυκλώνες και ανεμοστρόβιλοι εντάσσονται στην κατηγορία 5, γιατί..., γιατί..., γιατί... Αλλά ας μείνουμε στον πενταμερισμό της Ελλάδας μου:
Πρώτη, η Ελλάδα-λύκος που κομματιάζει τις σάρκες των πολιτών και πολιτισσών της με κυνισμό και σαδισμό. Μια Ελλάδα που αλυσοδένει στο άρμα της, τις πολλές και διαφορετικές, συχνά περιδεμένες και αμφίστροφες, θελήσεις του ρηχόμυαλου πλήθους, που κάποιες φορές διασταυρώνονται αλλά και πάλι αποκλίνουν. Μια Ελλάδα του αμολαρισμού, της εκμετάλλευσης των αδυνάτων από τον κατά συνθήκη και συγκυρία αδιαστρωμάτωτο ισχυρό που χτίζει με τα υλικά της κενοδοξίας του. Μια Ελλάδα που ο Hobbes δίκαια θα ονόμαζε: homo (politicus) homini lupus.
Δεύτερη, η Ελλάδα-σκυλί, του μεγάλου φόβου και του μεροκάματου, που ενώ δουλεύει σκληρά, τη λακτίζουν στα πισινά ασταμάτητα. Σκύλος κοκκαλογλύφτης, καθώς θάλεγε ο Σουρής, που «φέρνει γύρα κρακ – κρακ της γειτονιάς τους τενεκέδες». Μια Ελλάδα των πολλών, δικών και ξένων, των μεγάλων στεναγμών, που υποφέρει και κανένα κούφιο αυτί δεν την ακούει. Μια Ελλάδα που στα μάτια της σφηνώνεται ο μεγάλος φόβος του διωκόμενου. Μια Ελλάδα που ζαρώνει σε κάθε ουρλιαχτό των λύκων, αρχηγών, υπαρχηγών, ηγετών και ηγεμονίσκων, κομματαρχών και αγορητών, δημοκρατόρων και οχλοκρατών, καναλαρχών και καναλόβιων, πλουτοκρατών και μεγαλοεπενδυτών, και... και... και...
Τρίτη, η Ελλάδα - ψωράλογο, αποδιοπομπαία και υπερχρεωμένη, άπατρις και ασύμμαχη. Μια Ελλάδα με στιβαγμένη την πληγωμένη της αξιοπρέπεια στα ταμεία ανεργίας. Μια Ελλάδα του χάους και των εξαρτήσεων, περιπλανώμενη, που της έχουν διαρρήξει και πουλήσει τα ιμάτιά της, που τις περάσανε λαιμουδαρά και περιμένει σε μια γωνιά αδύναμη και άπραγη, χωρίς τον καβαλάρη της, αναρωτώμενη βασανιστικά γιατί δεν την άφησαν να ορθοποδήσει. Μια Ελλάδα του Βάρναλη:
Σαράντα λύκοι με προβιά (γι’ αφτούς βαρά η καμπάνα)
καθένας γουρουνόπουλο, καθένας νταμιτζάνα! ...
Όξ’ ο κοσμάκης φώναζε: -Πεινάμε τέτοιες μέρες,
γερόντοι και γερόντισσες, παιδάκια και μητέρες...
Τέταρτη, η Ελλάδα - στρουθοκάμηλος και φουσκωμένο παγώνι, του αποκαρδιωμένου διανοούμενου, του συλλογικού απωθημένου και των αναπαυόμενων στις δάφνες τους σοφών. Κάποιες φορές τη βλέπεις αμήχανη και σε ρόλο Πόντιου Πιλάτου. Κι’ όμως σε πείσμα της, δεν σώθηκαν οι εμπνευσμένες ζωές. Υπάρχουν πολλοί υγιείς και ακέραιοι μάστοροι και μαστόρισσες του πνεύματος, στους οποίους, ναι!, μπορεί να στηριχθεί η παιδεία μας, η αναπνοή μας, αν εκείνοι και εκείνες το θέλουν. Αρκεί να απορρίψουν όλους όσοι ενδιαφέρονται μόνο για τη διαχείριση και διατήρηση της όποιας κομματικής ή ιδιοτελούς εξουσίας και όλους όσοι ασπάζονται το δόγμα του περιούσιου όντος (οι μεγάλες μας πληγές: στρεβλός συνδικαλισμός, κομματικοποίηση, διαπλοκή, απληστία, έλλειψη σεβασμού και αξιοπρέπειας, βόλεμα).
Και τελευταία, αλλά πανταχού παρούσα, η Ελλάδα - μαύρα κοράκια, η υφ-Ελλάδα των καιροσκόπων και της μπαγαποντιάς (το είδος αυτό αφθονεί στη χώρα μας από συστάσεως ελληνικού κράτους), που τρέφεται από τις αμαρτίες των άλλων Ελλάδων. Μια Ελλάδα στο γκρίζο τρίχωμα των λύκων της. Μια ανθελλάδα των αυλοκολάκων και των αρουραίων, των παρατρεχάμενων όλων των αποχρώσεων, που δεν έχει ούτε ιερό ούτε όσιο. Μια κακόσειρη Ελλάδα που προώθησε και συντήρησε την υποχθόνια και σταθερή διάβρωση όλων των κοινωνικών αξιών και της πολιτικής για χάρη του μπεζαχτά της.
Και μέσα σε αυτή την παλιρροιακή δίνη του εθνικού πενταμερισμού μας αναμετράται η Λερναία των διλημμάτων και των διχογνωμιών: ως Ηρακλειδείς να επιλέξουμε ανάμεσα στο μεγάλο ναι ή το μεγάλο όχι, όπως θα έλεγε και ο προβλεπτικός Καβάφης σε ένα ποίημα των οκτώ όλων κι όλων στίχων, «Che fece …il gran rifiuto»: Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα/ που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι/ να πούνε...
Ο ποιητής του έξω ελληνισμού, μακριά από την Ελλάδα, αφήνει τους στίχους του ανοιχτούς σε πολλαπλές αναγνώσεις και στην περίπτωσή μας ικανούς να εκφράσουν έναν βασανιστικό προβληματισμό και για τις πέντε Ελλάδες μας. Το σίγουρο ωστόσο για κείνον είναι ότι το μεγάλο όχι συναντά πάντοτε καχυποψίες και τείχη: «Μολαταύτα τούτο το Όχι - θα εξηγήσει σε ένα προσωπικό του σημείωμα - αντανακλά εις βάρος του Αρνηθέντος, τον βαραίνει σε όλη την ζωή του- το κάνουν να τον βαραίνει, οι υποψίες... και οι επιτιμήσεις... των πολλών». Οι αρνηθέντες (οχι-φρονούντες) έρχονται αντιμέτωποι με μια εξωτερική πίεση μεγατόνων, γιατί σκέφτονται ότι μπορούν να κινηθούν πέρα από δεσμεύσεις και παραδομένες αντιλήψεις, που εδώ και δεκαετίες ορθώνονται ενώπιόν μας, επαισθητώς και ανεπαισθήτως. Συγκλίνουν κάποιες φορές, όπως άλλωστε και οι καταφάσκοντες (ναι-ο-φρονούντες), που και κείνοι σκέφτονται ότι «θα πετύχαιναν –πιθανότατα, επειδή (θεωρούν ότι) είναι οι κατάλληλοι για τούτο το ειδικό έργο». Γνωρίζουν όμως ότι οι περιστάσεις είναι αντίξοες και δεν μπορούν να έχουν πάντοτε τον έλεγχο της πορείας τους.
Δεν ξέρω αν ποτέ σωθούμε από τις Ελλάδες των ασπόνδυλων αλλά και των χονδροκόκαλων, απ’ όλο το στρατό των πολιτικά ανίκανων (πλην μερικών φωτεινών εξαιρέσεων) και των πάμπολλων κομματικών παράσιτων.
Η Ελλάδα του πολιτικού τζόγου λαφυραγωγεί αναίσχυντα και ανερυθρίαστα πάνω στην παγκόσμια ψυχή μας και στην εθνική μας κουφότητα, στην ιστορία, που το μόνο που μας διδάσκει είναι ότι δεν μας διδάσκει.
* Ο Αντ. Χουρδάκης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης
