Του Γιάννη Παπαδάκη*

Τις τελευταίες ημέρες πλήθυναν οι αναφορές και στην έννοια της αξιοπρέπειας. Δεν θα ορίσουμε την αξιοπρέπεια διότι δε νομίζω ότι τίθεται θέμα ορισμού. Το ερώτημα είναι αν η «δανεική αξιοπρέπεια» αποτελεί σχήμα οξύμωρο ή όχι.

Δεν αναφερόμαστε σε ανέχεια, οικονομική ή άλλη. Ο διαχωρισμός είναι ουσιαστικός διότι διαφαίνεται μια δημιουργική (;) διολίσθηση εννοιών -σε βαθύτερο επίπεδο- που συγχέει την αξιοπρέπεια με την ανέχεια (φτώχεια). Οι περισσότερο τυχεροί από εμάς έχουν γνωρίσει πολλούς ανθρώπους που λάμπουν κυριολεκτικά από αξιοπρέπεια χωρίς να συγκαταλέγονται, ούτε κατά φαντασία, ανάμεσα στους «έχοντες και κατέχοντες». Οι λιγότερο τυχεροί θα έχουν ακούσει άλλους, παλαιότερους κυρίως, να μιλούν για αυτούς. (Άτυχοι δυστυχώς όσοι δεν φαντάζονται καν ότι κάτι τέτοιο είναι δυνατό...να είσαι πάμφτωχος αλλά να λάμπεις από αξιοπρέπεια και από μια αρχοντιά «κατά τι ανώτερη των Λουδοβίκων» που λέει και ο Ελύτης.) Το ερώτημα είναι το εξής: μπορεί κάποιος που είναι υπερχρεωμένος αλλά και πιστοποιημένα αδύναμος να διαχειριστεί σωστά τα όποια εισοδήματα έχει, να παραδίδει ταυτοχρόνως μαθήματα αξιοπρέπειας στους άλλους, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αρχίζουν να έχουν αντιρρήσεις να τον δανείζουν συνέχεια;

Εδώ ο αναγνώστης καλείται να απαντήσει «ναι» ή «όχι» με βάση την δική του εμπειρία.

Αν «ναι» τότε κάποιος ο οποίος δεν μπορεί είτε δεν θέλει να διαχειρίζεται σωστά τα «καθ’ οίκον» και για κάποιους λόγους βρίσκει τρόπους για να δανειστεί ακόμη περισσότερα ώστε να συνεχίσει τον υπαρκτικό του «κύκλο» έχει τη δυνατότητα να είναι όχι μόνο αξιοπρεπής αλλά να υποδεικνύει και σε αυτούς που τον δανείζουν τι σημαίνει αξιοπρέπεια και πού ακριβώς πρέπει να μπαίνουν οι κόκκινες γραμμές της.

Αν «όχι» τότε για να κερδίσει κάποιος την αξιοπρέπειά του πρέπει να έχει την απαραίτητη αυτοπειθαρχία ώστε να μην υπερχρεώνεται, δηλαδή να ζει εντός του μέτρου που του επιτρέπουν τα εισοδήματά του, να αποπληρώνει πρώτα τα χρέη του πριν ανοίξει το στόμα του για να παραδώσει μαθήματα αξιοπρέπειας στους άλλους, ιδιαίτερα σε εκείνους που ακριβώς λόγω της αυτοπειθαρχίας τους έχουν την δυνατότητα (αλλά και τη θέληση) να τον δανείζουν.

Οι δύο απαντήσεις παραπέμπουν σε κόσμους εντελώς διαφορετικούς οι οποίοι δεν τέμνονται μεταξύ τους. Δεν νοείται κάποιος να λέει «ναι» και «όχι». Διαλέγει και παίρνει, και μετέχει στον αντίστοιχο κόσμο στον οποίο παραπέμπει η απάντησή του.

Θυμάμαι την μητέρα του πατέρα μου, η οποία έμεινε ξαφνικά χήρα στα σαράντα της στην κατοχή, με τέσσερα αγόρια και ένα εμπορικό μαγαζί στο Ηράκλειο, να δακρύζει κάθε φορά που μας έλεγε ιστορίες από τα δύσκολα εκείνα χρόνια. Ξέρεις τι είναι παιδί μου, μου έλεγε, να σου ζητούν να τους δώσεις τα λεφτά που τους χρωστάς κι εσύ να μην έχεις ούτε μια δραχμή; Να πηγαίνεις να κοιμηθείς το βράδυ και να μην ξέρεις την επομένη τι θα σου ξημερώσει που θα έρθουν να στα ξαναζητήσουν;

Με καθημερινές θυσίες και αγώνα κατάφερε όχι μόνο να σώσει το μαγαζί και να σπουδάσει τα παιδιά της, κατάφερε να μη διαπραγματευτεί την αξιοπρέπειά της. Τα θυσίασε όλα εκτός από αυτό. Υπήρξε για εμάς, τα εγγόνια της, μια γυναίκα-θεσμός. Ιστορίες ανάλογες υπάρχουν ευτυχώς πολλές στην Κρήτη και στην Ελλάδα οι οποίες έχουν σημαδέψει γενιές νεωτέρων που δεν έζησαν τις τραγωδίες της κατοχής και του πολέμου.

Την Κυριακή οι Έλληνες ψηφοφόροι θα αποφασίσουν με τι είδους αξιοπρέπεια θα πορευτούν. Τα λάθη και οι αυτοκτονικές συμπεριφορές του παρελθόντος πρέπει να μείνουν εκεί και να μη βρουν πάτημα στο μέλλον. Άργησε αλλά έφτασε η ώρα της ευθύνης και της αξιοπρέπειας. Η απόφαση πρέπει να παρθεί με ενότητα, με ψυχραιμία και με βλέμμα καθαρό, στραμμένο στο μέλλον της Ελλάδας μέσα στην ενωμένη Ευρώπη.

Στο δημοψήφισμα της Κυριακής, οι Έλληνες ψηφοφόροι καλούνται να πάρουν ιστορικές αποφάσεις και να δρομολογήσουν ένα νέο μέλλον, το οποίο η ελληνική πολιτική πραγματικότητα δεν τόλμησε να χτίσει τα τελευταία 5 χρόνια. Είναι μια ανεπανάληπτη ευκαιρία για μια ρήξη πολυεπίπεδη:

- ρήξη με ολέθριες εμπεδωμένες συμπεριφορές τύπου «δε βαριέσαι», «δε με αφορά», «δεν πληρώνω», «φταίνε οι άλλοι» κλπ.

- ρήξη με ανεπίτρεπτες πολιτικές συμπεριφορές «σχολικής κατάληψης» και αυταρχισμούς τύπου «δεν δικαιούσθε δια να ομιλείτε» που έχουν μπει στην ζωή του τόπου

- ρήξη με τις δυνάμεις που είναι αντίρροπες προς την Ευρωπαϊκή ενοποίηση

- ρήξη με το πελατειακό κράτος και την εξάρτησή του από τα κόμματα που πιστά το υπηρέτησαν ή το χρειάζονται για να υπάρχουν

- ρήξη με την αδράνεια και την αδυναμία του πολιτικού συστήματος να βρει λύσεις για να κάνει τις δύσκολες αλλαγές που όλοι γνωρίζουμε πως πρέπει να γίνουν

- ρήξη με την ιδέα ότι η Ελλάδα είναι έρμαιο του κάθε πολιτικού αρχηγού ή κομματικού σχηματισμού που γίνεται κυβέρνηση

- ρήξη με την ιδέα ότι οι φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις του τόπου δεν μπορούν να δημιουργήσουν ένα εθνικό μέτωπο συνεννόησης για την επιτυχή αντιμετώπιση των μακροχρόνιων διαρθρωτικών προβλημάτων της χώρας

- ρήξη με την κατηγορία ότι οι Έλληνες διακατέχονται από σύνδρομο αυτοκαταστροφής και διχασμού χωρίς ένα ενωτικό όραμα για το μέλλον της χώρας τους μέσα στην Ευρώπη

- ρήξη με την ιδέα πως μια μοναχική πορεία εθνικής αυτοκτονίας και απομόνωσης αποτελεί πορεία ευθύνης και ηρωισμού.

- ρήξη με την ιδέα πως ένας λαός μικρός, οικονομικά ασθενής και πολιτικά τραυματισμένος δεν μπορεί να έχει αξιοπρέπεια. Σύσσωμος ο πολιτικός κόσμος της Ελλάδας έχει απολέσει την αξιοπιστία και την αξιοπρέπειά του και ο λογαριασμός δυστυχώς πέφτει στον Ελληνικό λαό ο οποίος τον εξέλεξε. Η ευθύνη αυτή δεν μετατίθεται ούτε στους Ευρωπαίους ούτε στους Αμερικάνους. Ο Ελληνικός λαός την Κυριακή, με τον δικό του τρόπο, θα αποδείξει ότι ακόμα και με τις Τράπεζες να παραμένουν κλειστές και το ερώτημα στο ψηφοδέλτιο να είναι ουσιαστικά άκυρο, τα αποθέματα δημοκρατικής δύναμης, αξιοπιστίας και αξιοπρέπειας που διαθέτει είναι ανυπολόγιστα.

Η Ελλάδα θα προσέλθει εκ νέου στην Ευρώπη την Δευτέρα με αυτά τα αποθέματα ως εγγυήσεις. Και θα αποδειχτούν υπεραρκετά για το μέλλον της. Η σημερινή Ελλάδα θα αποδείξει σε όλους για άλλη μια φορά πως το ελληνικό ιστορικό νήμα διατρέχει χιλιετηρίδες ακριβώς διότι δεν κόβεται.

* Ο Γιάννης Παπαδάκης κατάγεται από το Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι Ηλ/γος Μηχανικός (PhD) και εργάζεται στις ΗΠΑ