Της Αντωνίας Κουτσάκη

Με ένα ανατρεπτικό βιβλίο που αφυπνίζει μνήμες και συνειδήσεις και φόντο μια Ελλάδα που προσπαθούσε να σταθεί στα ποδια της μετά τον πόλεμο και τον εμφύλιο που ακολούθησε επιστρέφει στον συγγραφικό στίβο, η γνωστή Κρητικιά συγγραφέας Άννα Γαλανού.

‘’Το ‘’Σμαράγδι στη Βροχή’’ είναι μια τραγική ιστορία και μια διαδρομή γεμάτη ανατροπές, αλλά κι ένας μεγάλος έρωτας που παλεύει για να βγει κερδισμένος μέσα από τη λύτρωση ενός πικρού παρελθόντος.

Η συγγραφέας σημειώνει μιλώντας στην “Π” δεν είναι μικρό σε τούτη δω την ιστορία, όμως και τίποτα δεν είναι υπερβολικό ή εξωπραγματικό. Εκείνο που κυριαρχεί στο βιβλίο είναι η απονομή δικαιοσύνης, ο έρωτας και τα αληθινά αισθήματα. Εστιάζεται εν πολλοίς στη δύναμη της ψυχής και σε μεγάλες αγάπες που προσπαθούν να ξεπεράσουν τα κενά μιας ρημαγμένης ζωής. Δίνω ορμή τους ήρωες να κάνουν υπερβάσεις και να ξεπεράσουν εμπόδια, κυρίως χρονικά και συναισθηματικά, χωρίς να τους μεταμορφώνω σε υπερήρωες”.

Ο Πειραιάς της δεκαετίας του ’40 και του ’50 ,η λαϊκή Θεσσαλονίκη και η αστική Αθήνα του ’60 γίνονται το θέατρο, πάνω στο οποίο δρουν οι ήρωες της. Μια τοιχογραφία της εποχής που αποτελεί καρπό μιας επίπονης έρευνας από την συγγραφέα. Το σημαντικό όμως είναι τα κοινά που υπάρχουν στο τότε με το σήμερα παρ’ όλο που πρόκειται για τελείως διαφορετικές εποχές.

Η κα Γαλανού αναφέρει: “Το κυρίαρχο όλων είναι η φτώχεια και η απαξίωση που υπάρχει σε μεγάλες ομάδες του πληθυσμού της χώρας μας. Ο πόλεμος που υφιστάμεθα σήμερα σαν έθνος είναι ταυτόχρονα οικονομικός και απαξιωτικός. Το αρνητικό στοιχείο που υπάρχει σήμερα είναι η αποξένωση του πληθυσμού, ο εγωκεντρισμός που επικρατεί και ένας υποτιθέμενος αγώνας που όμως γίνεται χωρίς στόχους… και το μέλλον αβέβαιο. Όλοι αναρωτιούνται τι μας περιμένει, όμως δεν υπάρχει απάντηση στο τι θέλουμε τελικά εμείς σαν Έλληνες”.

“Τίποτα δεν είναι μικρό σε τούτη την ιστορία, όμως και τίποτα δεν είναι υπερβολικό”

“Το Σμαράγδι στη Βροχή’, ξεκίνησε ήδη το ταξίδι του. Τι σας έδωσε την έμπνευση για το νέο σας βιβλίο;

Το Σμαράγδι στη Βροχή ξεκινά με τον βομβαρδισμό του Πειραιά από τους συμμάχους – Εγγλέζους - στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου πολέμου και αυτή ήταν η αφορμή για να γράψω το συγκεκριμένο βιβλίο. Το γεγονός αυτό μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση αφού ιστορικά είναι παγκοσμίως πρωτοφανές σύμμαχοι να ισοπεδώνουν συμμαχική πόλη. Το βιβλίο αναφέρεται στις δεκαετίες του ’40, ’50 και ’60 και στην Ελλάδα που προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της μετά τον πόλεμο και τον εμφύλιο που τον ακολούθησε. Πρώτος σταθμός του βιβλίου είναι ο Πειραιάς, η πόλη με τα πέντε πρόσωπα. Τα προσφυγικά του (Δραπετσώνα, Παλιά Κοκκινιά, Ταμπούρια, Νίκαια κ.λ.π.), το λιμάνι του όπου η μετανάστευση για την Αμερική τον Καναδά και την Αυστραλία είναι στο φόρτε της, η Τρούμπα με το σκληρό πρόσωπο, όπως πραγματικά δεν το ήξερα, τα ρεμπετομάγαζα του Νέου Φαλήρου, Μοσχάτου και Μυρτιδιώτισσας, αλλά και ο αστικός Πειραιάς. Επόμενος σταθμός του βιβλίου είναι η λαϊκή Θεσσαλονίκη του ‘50 –’60 και ακολουθεί η αστική Αθήνα του ’60.

- Πώς θα συστήνατε την Νάντια, την ηρωίδα σας;

Ένα κοριτσάκι χάνει όλη του την οικογένεια στον βομβαρδισμό και ψάχνει μέσα στα ερείπια να βρει τη χαμένη της ταυτότητα. Δεν θυμάται απολύτως τίποτα, ξεκινά μια καινούρια ζωή με άλλο όνομα και με ζει μια ζωή που άλλοι έχουν επιλέξει να ζήσει. Η μικρή Σμαράγδα μετονομάζεται σε Νάντια και έτσι την γνωρίζουν οι αναγνώστες του βιβλίου. Είναι μια μελαγχολική προσωπικότητα γιατί κουβαλά ένα παρελθόν που δεν μπορεί να θυμηθεί. Στην αρχή την περιγράφω σαν μια νέα γυναίκα χωρίς αυτοπεποίθηση, μια κοπέλα που κάνει ό,τι της λένε. Στην πορεία όμως της ιστορίας παίρνει τη ζωή στα χέρια της και μεταμορφώνεται σε έναν τελείως διαφορετικό άνθρωπο που επιτέλους μπορεί να σταθεί στα πόδια της και να διεκδικήσει ό,τι της οφείλει η ζωή.

- Ποια είναι τα θέματα που πραγματεύεται το “Σμαράγδι στη Βροχή”;

Το βιβλίο είναι ανθρωποκεντρικό. Οι ήρωες και οι αντιήρωες του είναι εκείνοι που σηκώνουν το βάρος της ιστορίας του και της περιγραφής πολλών και διαφορετικών γεγονότων. Είναι ένα ανατρεπτικό βιβλίο που αφυπνίζει μνήμες και συνειδήσεις. Τίποτα δεν είναι μικρό σε τούτη δω την ιστορία, όμως και τίποτα δεν είναι υπερβολικό ή εξωπραγματικό. Εκείνο που κυριαρχεί στο βιβλίο είναι η απονομή δικαιοσύνης, ο έρωτας και τα αληθινά αισθήματα. Εστιάζεται εν πολλοίς στη δύναμη της ψυχής και σε μεγάλες αγάπες που προσπαθούν να ξεπεράσουν τα κενά μιας ρημαγμένης ζωής. Δίνω ορμή στους ήρωες να κάνουν υπερβάσεις και να ξεπεράσουν εμπόδια, κυρίως χρονικά και συναισθηματικά, χωρίς να τους μεταμορφώνω σε υπερήρωες. Άνθρωποι με πάθη, αδυναμίες, ζήλειες και απωθημένα αλλά και άνθρωποι με βαθιά και ειλικρινή αισθήματα, με ψυχική δύναμη και σθένος, με στόχους και ανιδιοτέλεια.

“Το επόμενό μου βιβλίο θα αναφέρεται στην Κρήτη και θα λέγεται “Μέρες από ζάχαρη και αλάτσι”

- Εχετε σκεφτεί ήδη το θέμα του επόμενού σας βιβλίου;

Πριν τα Χριστούγεννα θα εκδοθεί επιτέλους ένα βιβλίο που έχω γράψει από το 2010 και αναφέρεται στην Κρήτη της δεκαετίας του 1970. Λέω ευτυχώς γιατί ως τώρα υπήρχε δυστοκία να κυκλοφορήσει επειδή σε πολλά σημεία του βιβλίου χρησιμοποιώ την κρητική διάλεκτο, κάτι που ίσως δυσκολέψει αναγνώστες άλλων περιοχών. Προσωπικά δεν το νομίζω, επειδή η ντοπιολαλιά μας εστιάζεται κυρίως στους διαλόγους του βιβλίου, αλλά δεν με ενδιαφέρει κιόλας, ούτε είχα ποτέ πρόθεση να το αλλάξω σύμφωνα με τις επιθυμίες κανενός. Το βιβλίο λέγεται ‘’Μέρες από ζάχαρη κι αλάτσι’’ και είναι γραμμένο σε μυθιστορηματική αφήγηση. Είναι ένα μυθιστόρημα που αφηγείται και εξιστορεί πράγματα και γεγονότα που είτε έζησα είτε μου έχουν αφηγηθεί. Είναι ένα βιβλίο καρδιάς, γράφτηκε με πολλή αγάπη για το νησί και τους ανθρώπους του και μαζί του θα κάνουν όλοι οι αναγνώστες μου ένα ταξίδι γνώσης και νοσταλγίας στην Κρήτη των παιδικών μου χρόνων... Στην Κρήτη που τότε μοσχοβολούσε ζυμωτό ψωμί και γιασεμί και όλες οι αυλές της είχαν ακόμα καντιφέδες.

“Για καιρό διάβαζα βιβλία που αναφέρονταν στις συγκεκριμένες δεκαετίες και πόλεις”

- Χρησιμοποιείτε ως φόντο την Αθήνα του ’60 αλλά και τον Πειραιά των δεκαετιών του ‘40 και του ‘50. Γιατί επιλέξατε αυτές τις εποχές για να τοποθετήσετε τους ήρωες σας;

Οι δεκαετίες που διαπλέει το βιβλίο είναι από αυτές που ως τώρα έχουν περιγραφεί ελάχιστα. Είναι μια δύσκολη εποχή για την Ελλάδα γιατί όπως σας ανέφερα παραπάνω, η χώρα μας βγήκε βαθιά λαβωμένη από τον πόλεμο και τον εμφύλιο που ακολούθησε. Τα χωριά δεν είχαν ζωή, δεκάδες χιλιάδες Έλληνες εύρισκαν σαν μοναδική λύση το δρόμο της μετανάστευσης, οι μεγάλες πόλεις άρχισαν να αναπτύσσονται άναρχα από το μεγάλο κύμα αστυφιλίας που επικράτησε, οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής που είχε προηγηθεί έμεναν ακόμα σε χαμόσπιτα, το ρεμπέτικο τραγούδι ακουγόταν μόνο σε παράνομα καπηλειά και τεκέδες του Πειραιά και υποβαθμισμένων συνοικιών της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, η δε αστική τάξη κρατούσε ερμητικά κλειστές τις πόρτες της. Οι λαϊκές συνοικίες αναστέναζαν στους λασπωμένους και χωματένιους δρόμους και τα πολιτικά γεγονότα διαδέχονταν το ένα το άλλο. Τίποτα δεν ήταν σταθερό και ασφαλές. Όλα αυτά τα γεγονότα που ανέφερα αποτέλεσαν το ερέθισμα για να γράψω το συγκεκριμένο βιβλίο.

- Πώς αναπαραστήσατε την εποχή; Κάνατε έρευνα;

Το βιβλίο ξεκίνησε να γράφεται το φθινόπωρο του 2012. Για αρκετό καιρό διάβαζα βιβλία που αναφέρονταν στις συγκεκριμένες δεκαετίες και πόλεις. Διάβασα πολλούς Πειραιώτες ιστορικούς συγγραφείς με έμφαση στον Γιάννη Χατζημανωλάκη, από τον οποίο άντλησα όλα τα στοιχεία για τον κατοχικό και μετακατοχικό Πειραιά, όπως και για τον βομβαρδισμό της πόλης. Από τον εξαίρετο συγγραφέα Λεωνίδα Χρηστάκη πήρα πολλά στοιχεία για την Αθήνα εκείνης της εποχής και από τον λογοτέχνη Γιώργο Ιωάννου για την Θεσσαλονίκη. Ακολούθως διάβασα για μια ακόμα φορά όλα τα βιβλία του Ηλία Πετρόπουλου που αναφέρονται στο ρεμπέτικο τραγούδι και στους παλιούς ρεμπέτες και επίσης έμαθα πολλά γεγονότα από εφημερίδες της εποχής, ενώ ταυτόχρονα μίλησα με ανθρώπους που είχαν ζήσει τότε.

- Από την έρευνα αυτή σας εντυπωσίασε κάτι που δεν γνωρίζατε και το ενσωματώσατε στο βιβλίο σας;

Πολλά πράγματα δεν γνώριζα και πολλά ήταν αυτά που με εντυπωσίασαν γιατί κάπως αλλιώς τα είχα στο μυαλό μου. Για παράδειγμα οι αστοί Αθηναίοι της εποχής χρησιμοποιούσαν βούτυρο αντί για λάδι που το θεωρούσαν “μπας κλας”. Στην Τρούμπα τα πράγματα δεν ήταν καθόλου ρομαντικά όπως μας τα έδειξαν οι σκηνοθέτες στις ανάλογες ταινίες, ήταν πολύ πιο σκληρά και κάποιες φορές απάνθρωπα. Οι ταξικές διαφορές ήταν πολύ έντονες, ο διαχωρισμός των κοινωνικών τάξεων επίσης. Ο τρόπος της διασκέδασης ανάμεσα στους αστούς και στον απλό λαό ήταν τελείως διαφορετικός και προκαθορισμένος. Έμαθα πολλά πράγματα που δεν ήξερα κυρίως για την μετανάστευση και την έκταση που πήρε κάποια στιγμή αυτό το φαινόμενο. Ήταν πολλά τα πράγματα που δεν ήξερα ή γνώριζα ελάχιστα, όπως για τα προσφυγικά και τους πρόσφυγες στην Ελλάδα, 30 χρόνια μετά τον ερχομό τους εδώ, για το ρεμπέτικο και τους ρεμπέτες της εποχής, αλλά και για την προσπάθεια των Ελλήνων να ορθοποδήσουν μετά από τους συνεχείς πολέμους (από το 1912 και μετά).

“Μ’ ενδιαφέρει ο στόχος και ο αγώνας και όχι το αποτέλεσμα”

- Βλέπετε αντιστοιχίες στις εποχές εκείνες με το σήμερα;

Οι εποχές είναι τελείως διαφορετικές όπως και οι άνθρωποι, όμως παρ’ όλα αυτά βεβαίως και υπάρχουν πολλά κοινά σημεία με τότε. Το κυρίαρχο όλων είναι η φτώχεια και η απαξίωση που υπάρχει σε μεγάλες ομάδες του πληθυσμού της χώρας μας. Ο πόλεμος που υφιστάμεθα σήμερα σαν έθνος είναι ταυτόχρονα οικονομικός και απαξιωτικός. Το αρνητικό στοιχείο που υπάρχει σήμερα είναι η αποξένωση του πληθυσμού, ο εγωκεντρισμός που επικρατεί και ένας υποτιθέμενος αγώνας που όμως γίνεται χωρίς στόχους… και το μέλλον αβέβαιο. Όλοι αναρωτιούνται τι μας περιμένει, όμως δεν υπάρχει απάντηση στο τι θέλουμε τελικά εμείς σαν Έλληνες. Το φαινόμενο της μετανάστευσης και σήμερα είναι έντονο και είναι λυπηρό πως τα καλύτερα μυαλά της Ελλάδας την εγκαταλείπουν αναζητώντας προοπτικές στο εξωτερικό, γιατί εδώ το μόνο που μπορούν να γίνουν είναι άνεργοι επιστήμονες. Θα μπορούσα να συνεχίσω επί πολύ… Υπάρχουν πάρα πολλά κοινά σημεία του τότε με το τώρα, δυστυχώς!

- Στo βιβλία σας οι ήρωες δικαιώνονται αλλά αυτό δεν συνάδει απαραίτητα με το happy end. Σε τι διαφέρει ουσιαστικά το ένα από το άλλο;

Δεν έχει καμία σχέση το ένα με το άλλο, τουλάχιστον με την έννοια που δίνουμε στον δεύτερο όρο. Ένας θάνατος για παράδειγμα σίγουρα δεν μπορεί να είναι happy end όμως μπορεί να είναι απονομή δικαιοσύνης. Το ίδιο και ένας χωρισμός… και πάει λέγοντας. Για μένα το ουσιαστικό δεν είναι να δώσω ένα τέλος του στυλ, ‘’έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα’’, αλλά ο καθένας να πάρει αυτό που αξίζει κι αυτό για το οποίο έχει αγωνιστεί. Με ενδιαφέρει ο στόχος και ο αγώνας και όχι το αποτέλεσμα.