Ανελέητο, αμιγώς κινηματογραφικό υπερ-θέαμα.



MAD MAX: Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ

MAD MAX: FURY ROAD

Σκην.: Τζωρτζ Μίλερ

Πρωτ.: Τομ Χάρντι, Σαρλίζ Θέρον, Νίκολας Χουλτ, Χιού Κιζ- Μπερν, Ζόι Κράβιτς, Ρόζι Χάντινγκτον-Γουάιτλι.

Σ’ έναν κόσμο που έχει γίνει σκόνη από τον πυρηνικό όλεθρο, οι επιζώντες του πλανήτη μάχονται για το ελάχιστο πετρέλαιο και νερό που έχει απομείνει. Ο αυταρχικός ηγέτης μιας κοινότητας της έρημου, Ιμόρταν Τζο, στέλνει τη στρατηγό του, Φιουριόσα, επικεφαλής ενός κονβόι για εφοδιασμό με βενζίνη. Όμως εκείνη παρεκκλίνει από την προσχεδιασμένη πορεία, φυγαδεύοντας τις πανέμορφες νεαρές κοπέλες τις οποίες ο τυραννικός και αποκρουστικός Τζο κρατούσε φυλακισμένες ως αναπαραγωγούς του. Κυνηγημένη από τις στρατιές του Τζο, η Φιουριόσα θα βρει τον κατάλληλο σύμμαχο στο πρόσωπο του Μαξ, ενός περιπλανώμενου μαχητή που βρίσκεται κρατούμενος του Τζο.

Περιπέτεια φαντασίας, που αποτελεί την τέταρτη προσθήκη στη σειρά ταινιών με ήρωα τον Μαξ Ροκατάνσκι, την οποία δημιούργησε ο 70χρονος σήμερα ελληνοαυστραλός Μίλερ. Έχουν προηγηθεί τα «Μαντ Μαξ: ο εκδικητής της νύχτας» («Mad Max», Τζωρτζ Μίλερ, 1979), «Μαντ Μαξ 2: εκδικητής πέρα από τον νόμο» («The road warrior», Τζωρτζ Μίλερ, 1981) και «Μαντ Μαξ: απόδραση από το Βασίλειο του Κεραυνού» («Mad Max beyond Thunderdome», Τζωρτζ Μίλερ και Τζωρτζ Ογκίλβι, 1985). Εκεί τον ήρωα υποδυόταν ο Μελ Γκίμπσον, ενώ φέτος, τριάντα χρόνια μετά από την τελευταία κινηματογραφική του περιπέτεια, ο Μαξ επιστρέφει με το πρόσωπο του Τομ Χάρντι. Μια φαντασμαγορική περιπέτεια καταδίωξης, με φρενήρη ρυθμό, εξουθενωτική δράση και άκρως φεμινιστική ρητορική, αφού οι πραγματικοί ήρωες της ιστορίας δεν είναι οι άντρες και ο Μαξ, αλλά οι γυναίκες και η Φιουριόσα.

Πριν ξεκινήσει κανείς να μιλήσει για την ίδια την ταινία, νομίζω δε θα πρέπει να παραβλέψει τις οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργήθηκε, καθώς ήταν ριζικά διαφορετικές από εκείνες της τριλογίας που προηγήθηκε και επηρέασαν δραστικά τη συνολική αισθητική του καινούριου φιλμ. Καταρχάς, ο συνολικός προϋπολογισμός ολόκληρης της πρώτης τριλογίας δεν ξεπερνούσε τα 20 εκατομμύρια δολάρια. Επρόκειτο για ταινίες μικρής κλίμακας, με αγνώστους συντελεστές, μέτρια εμπορική απήχηση και μια κεντρική σεναριακή ιδέα που προερχόταν από το μυαλό του σκηνοθέτη, ο οποίος αρχικά δυσκολεύτηκε να βρει χρηματοδότηση για να την υλοποιήσει. Αντιθέτως, η φετινή ταινία προετοιμαζόταν από το 2009, και προγραμματίστηκε από τη Warner ως ένα από τα μεγάλα καλοκαιρινά της blockbuster, με προϋπολογισμό 150 εκατομμυρίων δολαρίων και δύο μεγάλους σταρ στους πρωταγωνιστικούς ρόλους. Έτσι, το φιλμ καταλήγει μια μεγεθυμένη, πλουσιότερη και πιο γυαλισμένη εκδοχή των προηγούμενων, αφού ο Μίλερ επαναφέρει αρκετά στοιχεία τους, έχοντας αυτή τη φορά στη διάθεσή του κάθε μέσο της σύγχρονης κινηματογραφικής τεχνολογίας για να ζωντανέψει το δυστοπικό σύμπαν του. Να σημειωθεί, ότι σε αντίθεση με τις προηγούμενες ταινίες, δεν υπάρχει κάποιος χρονικός προσδιορισμός που να καθορίζει τη θέση του φετινού φιλμ μέσα στην αφηγηματική συνέχεια της σειράς, συνεπώς αυτό μπορεί να εκληφθεί είτε ως ακόμα ένα σίκουελ, είτε ως επανεκκίνηση (π.χ. το κοριτσάκι που εμφανίζεται στα φλάσμπακ του Μαξ είναι όντως το παιδί του; Αν ναι, ίσως υπονοείται μια καινούρια εκδοχή του χαρακτήρα, αφού στην πρώτη ταινία ήταν αγόρι).

Ανάμεσα στα μοτίβα της σειράς που επιστρέφουν, το εξαιρετικά σύντομο πλάνο με τα μάτια που πετιούνται έξω ως μία από τις αναμνήσεις του Μαξ, η -παρωνυμική ή κυριολεκτική- συγγενική ιδιότητα που αποδίδεται στον ηγέτη της αποικίας (η “θείτσα” στην τρίτη ταινία και ο “μπαμπάς” Τζο εδώ), οι δύσμορφοι και ανάπηροι χαρακτήρες, τα περίτεχνα οχήματα, η αχανής έρημος ως τοποθεσία της πλοκής, η σκόνη, η κοινότητα στη μέση της ερήμου, η διαμάχη για τους πόρους, το βυτίο ως όχημα υπο διεκδίκηση και βεβαίως η καταδίωξη ως βασικός αφηγηματικός και θεαματικός μηχανισμός της πλοκής.

Οι προηγούμενες ταινίες περιείχαν πολλές σύντομες καταδιώξεις, οι οποίες κορυφώνονταν σε μία μεγαλύτερη τελική. Η φετινή ταινία είναι εξ ολοκλήρου υποδειγματικά δομημένη ως μία μακροσκελής, ανελέητη, εξοντωτική καταδίωξη. Ο σκηνοθέτης τη χαρακτηρίζει εύστοχα ως ένα μηχανοκίνητο γουέστερν, αφού η ιδέα του πολιορκούμενου οχήματος καθώς διατρέχει την έρημο, παραπέμπει στον αρχετυπικό τίτλο του είδους, «Η ταχυδρομική άμαξα» («Stagecoach», Τζον Φορντ, 1939). Προσωπικά, θυμήθηκα το «Speed» (Γιαν ντε Μποντ, 1994), επειδή και τα δύο φιλμ ακολουθούν έναν πολύ απλό και λειτουργικό κανόνα των ταινιών που αποφασίζουν να δώσουν προτεραιότητα στο θέαμα: θέσε γρήγορα και σαφώς τους κανόνες σου και ξεκίνα. Ο «Δρόμος» κάνει ακριβώς αυτό, με μια εξαιρετικά μεστή εισαγωγή, που επανασυστήνει τον ήρωα, θεμελιώνει γερά τα διακυβεύματα της πλοκής κι εξασφαλίζει τη συναισθηματική κρισιμότητα της καταδίωξης.

Από ‘κει και πέρα ξεκινάει ένα κυνηγητό που θα διαρκέσει ένα ολόκληρο δίωρο, με μόνο δύο διαλείμματα, προσφέροντας μια πολύ πλουσιότερη και θεαματικότερη εκδοχή της εικονογραφίας της σειράς, όπως αυτή ξεκίνησε να διαμορφώνεται στην πρώτη ταινία και εδραιώθηκε πια στις δύο επόμενες, με σήματα κατατεθέντα τον σχεδιασμό παραγωγής του Γκρέιαμ Γουόκερ και τα κοστούμια της Νόρμα Μόρισω. Εδώ πλέον τους αντίστοιχους τομείς αναλαμβάνουν ο Κόλιν Γκίμπσον και η Τζένυ Μπίβαν, δουλεύοντας επίσης με οργιαστική φαντασία κι εξασφαλίζοντας την αισθητική συνέχεια της σειράς.

Σ’ έναν βαθμό τουλάχιστον, αφού η φωτογραφία και το μοντάζ είναι αυτά που διαφοροποιούν την ταινία ριζικά από τις προηγούμενες, χαρίζοντάς της θέαμα, αλλά στερώντας της ατμόσφαιρα. Ξεκινώντας από το δεύτερο, ο Τζέισον Μπάλανταϊν και η Μάργκαρετ Σίξελ έχουν στη διάθεσή τους πολλά περισσότερα πλάνα να επιλέξουν, απ’ ό,τι οι μοντέρ των προηγούμενων ταινιών. Τα αξιοποιούν αριστοτεχνικά για να σχηματίσουν ευκρινώς τη γεωγραφική έκταση της καταδίωξης, να συνθέσουν αδυσώπητα την ένταση των μαχών, και να δέσουν σφιχτά τον γενικότερο ρυθμό της πλοκής.

Η φωτογραφία ωστόσο, νομίζω ότι αποτελεί το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο του φιλμ, καθώς είναι λιγότερο τέτοια και περισσότερο κάτι σαν ‘ψηφιογραφία’. Οι προηγούμενες ταινίες εκτυλίσσονταν επίσης σε αχανείς εξωτερικούς χώρους, αξιοποιώντας όλο το φυσικό φως, από το οποίο εξάλλου ούτε μπορούσαν να κρυφτούν, αλλά στο οποίο ούτε και μπορούσαν να παρέμβουν τόσο δραστικά όσο επιτρέπει σήμερα η ψηφιακή τεχνολογία και συγκεκριμένα το λεγόμενο color grading. Η συγκεκριμένη τεχνική είναι εξαιρετικά διαδεδομένη στην κινηματογραφική βιομηχανία, και χρησιμοποιείται στη συντριπτική πλειοψηφία των σύγχρονων blockbuster. Αυτό που κάνει, είναι ότι επιτρέπει στον σκηνοθέτη και στον διευθυντή φωτογραφίας, να διαμορφώνουν τον φωτισμό και τη χρωματική παλέτα της ταινίας, όχι τόσο κατά τη διάρκεια του γυρίσματος, όσο στην τελική επεξεργασία του φιλμ (post-production). Η πλειοψηφία λοιπόν των σημερινών υπερ-παραγωγών, όχι μόνο επιχρωματίζει εκ των υστέρων ψηφιακά τα πλάνα της, αλλά περιορίζεται μέσα σ’ ένα συγκεκριμένο φάσμα δύο συμπληρωματικών χρωμάτων, του γαλάζιου και του πορτοκαλί, τα οποία είναι εξαιρετικά ελκυστικά στο ανθρώπινο μάτι. Από ‘δω και στο έξης, φαντάζομαι ότι ο «Δρόμος» θ’ αναφέρεται ως η πιο εξόφθαλμη εφαρμογή αυτής της τάσης, αφού η χρωματική του ποικιλία εξαντλείται κυριολεκτικά σ’ αυτά τα δύο χρώματα, με ελάχιστες προσθήκες ή διαφοροποιήσεις, όπως το πράσινο της βλάστησης πάνω στους βράχους και, ίσως η πιο εκφραστική, το λευκό του ουρανού μετά από τη θύελλα, που συστήνει στον Μαξ τον αθώο, καθαρό ερωτισμό των κοριτσιών.

Το φυσικό φως του σούρουπου και του ηλιοβασιλέματος, διαπότιζε τις προηγούμενες ταινίες με τη μελαγχολία και τη μοναξιά ενός κόσμου ισοπεδωμένου απ’ τον παραλογισμό. Η λιτότητα της παραγωγής, όπως φαινόταν από τα λιγοστά οχήματα και τις ασταθείς κινήσεις της κάμερας, δημιουργούσαν το αίσθημα μιας αυτοσχέδιας κινηματογραφικής κατασκευής, ταιριαστής με τα οχήματα και όλο το σύμπαν της ιστορίας. Αντιθέτως, το φετινό φιλμ, αφενός κατακλύζεται από την ισοπεδωτική ζωηρή διχρωμία του, προορισμένη όχι τόσο για να δημιουργήσει ατμόσφαιρα, όσο για να κρατάει το μάτι ευχαριστημένο- κάτι που ομολογουμένως πετυχαίνει απολύτως. Αφετέρου, παρότι τεχνικά απλούστερη από το αποτέλεσμα που θα απέδιδε η παραδοσιακή φωτογραφία, η ‘στάσιμη’ ομοιομορφία του τοπίου δημιουργεί αντίθεση με τη φρενίτιδα των μαύρων οχημάτων που το διατρέχουν, ‘καθαρίζοντας’ το μπαγκράουντ κι επιτρέποντας στο μάτι να επικεντρωθεί στη συνεχή συμπλοκή. Επίσης, οι αγαπημένες εναέριες λήψεις του σκηνοθέτη, είναι πλέον τραβηγμένες ψηλότερα από ποτέ και με σταθερότητα κάμερας άνευ προηγουμένου για τη σειρά.

Η ελκυστική πυκνότητα των χρωμάτων, η λακωνικότητα του σεναρίου, η μεγάλη διάρκεια και η περιπλοκότητα της καταδίωξης, δείχνουν την πρόθεση του Μίλερ να φτιάξει μια οπτικοακουστική πανδαισία δράσης ιδιαζόντως κινηματογραφική, βασικό κομμάτι της οποίας αποτελεί ο σχεδιασμός ήχου που είναι εξίσου περίτεχνος με το μοντάζ, αλλά και η καταιγιστική μουσική του Junkie XL, που περιβάλλει συνεχώς το κυνηγητό με κρισιμότητα και αγωνία, ενόσω κερδίζεται το στοίχημα της φαντασμαγορίας, ακριβώς επειδή το φιλμ έχει την εντιμότητα να χρησιμοποιήσει κυρίως αληθινά οχήματα με φυσικά εκτελεσμένα σταντ, καταφεύγοντας συμπληρωματικά σε ψηφιακές επεμβάσεις.

Κλείνοντας με το καστ, ας σημειωθεί αρχικά μια λεπτομερειακή τακτική του Μίλερ, να επαναφέρει ηθοποιούς από προηγούμενες ταινίες της σειράς σε παρόμοιους ρόλους. Παλιότερα, ο Μπρους Σπενς είχε υποδυθεί τον πιλότο στη δεύτερη και την τρίτη ταινία, χωρίς αναγκαστικά να πρόκειται για τον ίδιο χαρακτήρα, αφού ο Μαξ δε φαίνεται να τον αναγνωρίζει όταν τον βλέπει τη δεύτερη φορά. Εδώ, ο απολαυστικός Χιού Κιζ Μπερν ενσαρκώνει ξανά τον κακό της ιστορίας, Τζο, όπως είχε κάνει και στην πρώτη ταινία του ’79, παρότι δεν πρόκειται βεβαίως για τον ίδιο χαρακτήρα.

Προχωρώντας στην πρωταγωνιστική τριάδα, ο Χουλτ προσφέρει τη θεαματικότερη μεταμόρφωση της ταινίας, όχι μόνο με το απόκοσμο μακιγιάζ του, αλλά και με την καλύτερη ερμηνεία της καριέρας του ως τώρα, η οποία εξαλείφει τις αναμνήσεις του θεατή από τους καλοσυνάτους χαρακτήρες στους οποίους είχε εγκλωβίσει ως τώρα τον 25χρονο ηθοποιό η baby-face φυσιογνωμία του. Όσο για τους δύο σταρ της ταινίας, ο Χάρντι είναι στιβαρός, αλλά στα μάτια μου ελαφρώς απογοητευτικός και η Θέρον είναι η πραγματική πρωταγωνίστρια της ιστορίας, θέση που της αποδίδεται τόσο από την προτεραιότητα του ονόματός της στους τίτλους αρχής σε σχέση μ’ εκείνο του Χάρντι, όσο και από την πληρέστερη αφηγηματική τροχιά που διαγράφει, την οποία υπηρετεί με όλη την απαιτούμενη ενέργεια.

Καταρχάς, σε σύγκριση με την εκδοχή του Γκίμπσον, ο Μαξ αυτή τη φορά είναι γραμμένος με -περισσότερο- χιούμορ κι ο Χάρντι του προσδίδει ζωώδη σπασμωδικότητα, η οποία εκφράζεται με μουγκρητά και απότομες κινήσεις, που συχνά τον αφήνουν στη σκιά της πανέξυπνης και δυναμικής Φιουριόσα. Εκεί που ο Μαξ του Γκίμπσον βρισκόταν συνεχώς σ’ επιφυλακή με απειλητικό βλέμμα και κοφτερό μυαλό, εδώ ο εξίσου ικανός, ατρόμητος και δραστήριος Μαξ του Χάρντι μοιάζει περιστασιακά σαστισμένος, προσπαθώντας ν’ αντιληφθεί την κατάσταση.

Είναι αλήθεια, ότι στις δύο προηγούμενες ταινίες της σειράς, ο Μαξ επίσης αναλάμβανε να βοηθήσει κοινότητες που τον είχαν ανάγκη. Όμως εκεί ο ήρωας κινούσε τις εξελίξεις και λάμβανε τις κρίσιμες αποφάσεις. Εδώ η ιστορία αφορά τη Φιουριόσα, την επούλωση του τραυματικού παρελθόντος της, την εγκαθίδρυση της μητριαρχίας στην κοινότητα του Οχυρού, εν τέλει τη ‘γονιμοποίηση’ του πλανήτη και την επιστροφή της ελπίδας για ζωή (η τελική απελευθέρωση του νερού από τις τροφούς, με το οποίο ποτίζονται χώμα κι άνθρωποι).

Στη δεύτερη ταινία, το βυτιοφόρο το οδηγούσε ο Μαξ, ενώ εδώ την περισσότερη ώρα οδηγεί η στρατηγός, σε μια πορεία προς τη δική της πατρίδα, προς αποκατάσταση της δικής της αθωότητας και μαζί της, εκείνης των νεαρών κοριτσιών. Ακόμη και στο σημάδι τον ξεπερνάει, αφού μετά από τις αποτυχημένες προσπάθειές του να σκοτώσει τον Bullet Farmer, του παίρνει το όπλο και τον τυφλώνει εκείνη. Τέλος, σε αντίθεση με τα αντίστοιχα προηγούμενα, το τελευταίο πλάνο του φιλμ απεικονίζει εκείνη και όχι τον Μαξ, ενώ, σύμφωνα με όσα είχε δηλώσει ο ίδιος ο σκηνοθέτης, πριν η επόμενη ταινία αποκτήσει τον τίτλο «Mad Max: the Wasteland», προοριζόταν να έχει για υπότιτλο το όνομα της Φιουριόσα.

Εφόσον το φιλμ άνοιξε ικανοποιητικά την περασμένη εβδομάδα, με πάνω από 100 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίων εισπράξεων και ο Χάρντι έχει υπογράψει για τρεις ακόμα συνέχειες, δε μένει παρά να δούμε πόσες απ’ αυτές θα γυριστούν και πώς θα διαμορφωθούν οι ισορροπίες ανάμεσα στους δύο κεντρικούς χαρακτήρες.