Του Στέλιου Μανουσέλη*

Δεν έχομε και ούτε πρόκειται τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον να αποκτήσομε εκπαίδευση αποτελεσματική και ευθυγραμμισμένη στις οικονομικές και πνευματικές ανάγκες του έθνους μας και των καιρών. Δεχόμαστε τα αυτονόητα και επαναλαμβάνομε μονότονα τα ίδια λάθη από τα πρώτα βήματα.

Εκπαίδευση είναι μια βασική κοινωνική λειτουργία η οποία προετοιμάζει τη νέα γενιά να αναλάβει και να προάγει την πορεία της κοινότητας. Δεν είναι δυνατόν η πολιτική εξουσία να αφήσει αβοήθητη και ανεξέλεγκτη μια τόσο σημαντική για την ασφάλεια και επιβίωση της κοινότητας λειτουργία. Στο σημείο αυτό θα τοποθετήσομε τη σχέση της πολιτικής με την εκπαίδευση. Οι δύο έννοιες μπορούν άριστα να συνυπάρξουν, ουσιαστικό και επίθετο, μέσα στην έκφραση “εκπαιδευτική πολιτική”.

Πολιτική, μια λέξη καθαρά ελληνική, σημαίνει την τέχνη της αποτελεσματικής συμμετοχής στο δημόσιο βίο. Την τέχνη του “Αρχειν και Άρχεσθαι”. Οι σχολές των Σοφιστών στην αρχαία Ελλάδα δίδασκαν την πολιτική τέχνη. Στη διδασκαλία του είχαν στόχο τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του μέλλοντος ηγέτη.

Η πολιτική λοιπόν διδάσκεται και συγχρόνως συνδέεται με τη φιλοσοφία σε σχέση διαλεκτική. Ο ελεύθερος πολιτικός βίος γέννησε τη φιλοσοφία και η φιλοσοφία με τις θεωρητικές κατασκευές και τις κριτικές αναλύσεις κατευθύνει την πολιτική και θεμελιώνει την πολιτική λειτουργία.

Από ποιο δρόμο τώρα η πολιτική θα πλησιάσει την εκπαίδευση ώστε να γίνει εκπαιδευτική.

Ως κοινωνική λειτουργία η εκπαίδευση έχει την ιδιορρυθμία να προετοιμάζει το νέο όχι για το σήμερα αλλά για το μακρινό αύριο. Χρειάζονται ειδικοί οραματιστές που θα αναλύουν σε βάρος τη σημερινή κοινωνική κατάσταση, θα ανιχνεύουν τα υπόγεια οικονομικά, πολιτικά, πνευματικά ρεύματα και την κατεύθυνσή τους.

Την εθνική ιστορική παράδοοση και την υφή της οικονομίας. Με τις ευαίσθητες κεραίες θα συλλάβουν τα μηνύματα των καιρών.

“Τα μέλλοντα γνωρίζουν οι θεοί...”.

Εκ των μελλόντων οι σοφοί τα προσερχόμενα αντιλαμβάνονται” έλεγε ο Καβάφης.

Ο πολιτικός είναι αυτός ο σοφός που θα αναλύει το παρόν, θα προβλέπει το μέλλον και θα προχωρεί μπροστά πείθοντας το λαό να τον ακολουθεί. Εκφράζοντας τη βούληση του λαού θα προσδιορίσει με ακρίβεια τους στόχους της αγωγής των νέων. Ποιο τύπο ανθρώπου πρέπει να διαμορφώσει το εκπαιδευτικό σύστημα και θα εξασφαλίσει και τους οικονομικούς πόρους.

Εδώ τελειώνει η δουλειά του πολιτικού.

Επειδή όμως η πράξη χωρίς τη θεωρία είναι τυφλή” θα αναθέσει στον θεωρητικό επιστήμονα της εκπαίδευσης και έχομε πολλούς διεθνούς κύρους που μένουν αχρησιμοποίητοι, να εισηγηθεί τους μεθολογικούς και οργανωτικούς τρόπους πραγμάτωσης του στόχου. Ο τεχνοκράτης εισηγείται και ο πολιτικός αποφασίζει σύμφωνα με την ιδεολογία του. Επειδή η εκπαίδευση είναι εθνική υπόθεση για να μην χαλά ο ένας ό,τι χτίζει ο άλλος οι κομματικές πολιτικές μπορεί να γίνουν μια εθνική πολιτική με διάλογο.

Αντί της διαδικασίας αυτής χρησιμοποιείται πάντα ο γελοίος διάλογος στον οποίο συμμετέχουν οι συνδικαλιστές, τα κόμματα και οι παντός είδους συντεχνίες. Συνθέτουν μια “έντιμη συμφωνία” η οποία δεν τηρείται ποτέ. Πρακτορεύονται συμφέροντα.

Σήμερα δεν υπάρχει εκπαιδευτική πολιτική, δεν υπάρχει πολιτική ούτε καν κόμματα.

Ξεφύτρωσαν δεκάδες αποκόμματα χωρίς προσανατολισμό, χωρίς ιδεολογία, μόνο το σύνθημα μνημόνιο-αντιμνημόνιο”.

Όμως δεν μας εξήγησε ποτέ κανένας τι είναι αυτό το τρομερό και φοβερό θηρίο στο άκουσμα του οποίου τρέμουν οι Έλληνες.

Είναι η μέθοδος με την οποία οι Ευρωπαίοι το 19ο αιώνα αφού μετέτρεψαν την επιστήμη που τους δώσαμε σε τεχνολογία, πολλαπλασίασαν τη βιομηχανική παραγωγή και κυριάρχησαν στον τότε γνωστό κόσμο τον οποίο έκαμαν αποικίες τους υποσχόμενοι ανάπτυξη στους υποανάπτυκτους.

Επιμένουν στην επιστήμη και στον ορθολογισμό και αποφεύγουν αυτοσχεδιασμούς και θρησκοληψίες. Αξιολόγηση και τεχνοκρατική εισήγηση.

Η κυβέρνηση μας μένει στα γνωστά. Ισορροπία συμφερόντων. Αμοιβαίως επωφγελής συμφωνία που δεν τηρείται ποτέ. Μακριά από τεχνοκράτες.

Είναι ουτοπία, γέννημα της γενικής κατάπτωσης, να πιστεύομε ότι στην πολιτική κάνουν όλοι αρκεί να μην είναι πολιτικοί. Ένα προσόν χρειάζεται. Να φοιτήσουν στις σχολές των πρωινών τηλεοπτικών παραθύρων υπό τη διοίκηση γνωστών αστέρων. Αυτοί χορηγούν τα πτυχία της πολιτικής τέχνης σε αυτούς που ξημεροβραδιάζονται στις σχολές τους.

Βρήκαμε επίσης ένα άλλο βολικό χώρο τους απόστρατους καθηγητές πανεπιστημίων απ’ όπου αντλούμε κατευθεία υπουργούς. Παλαιότερα γνωστός δικτάτορας στρατηγός έλεγε “Αν ήξερα πόσο εύκολο είναι να κυβερνάς την Ελλάδα, θα την κυβερνούσα από τότε που ήμουν δεκανέας”. Δεν λέει κανείς στον επιστήμονα ή τον καλλιτέχνη να απέχει από τα κοινά, την κρίσιμη ώρα που ο απλός άνθρωπος τρομαγμένος και αμήχανος στρέφεται προς αυτόν.

Όμως και αυτός πρέπει να σταθεί στο ύψος του και να μην παρασυρθεί σε φανατισμούς και πάθη ταπεινά, μισθώνοντας τη λάμψη του σε χαμηλές πολιτικές επιχειρήσεις. Η εκπαίδευση είναι και παραμένει κατ’ εξοχη πνευματικό λειτούργημα. Η διοίκηση και τα υπεύθυνα οργανά της πρέπει να μένουν μακριά από οποιαδήποτε κομματική συναλλαγή. Όμως πάντα η πρώτη ενέργεια του νέου υπουργού είναι να ανοίξει διάπλατα στο κόμμα την πόρτα του ναού της εκπαίδευσης και να ακουστεί χαρμόσυνα το σύνθημα “Η πόλις εάλω”. Αυτό ακολούθησε σαν προτεραιότητα και ο σημερινός υπουργός. Θα περίμενε κανείς από ένα λόγιο υπουργό και μια προοδευτική όπως χαρακτηρίζεται κυβέρνηση, που χρόνια πλησίαζε την εκπαίδευση ως μειοψηφία, να επιφέρει ουσιαστικές προοδευτικές αλλαγές.

Αντί αυτού μπήκε θριαμβευτικά με το σύνθημα όχι αξιολόγηση, η αριστεία είναι ρετσινιά”.

Αρχισε βιαστικά χωρίς διάλογο να ξηλώνει τα πάντα και να επαναφέρει τα παλιά.

Σαν καθηγητής ο υπουργός είχε μαθητές την αφρόκρεμα των νέων. Είχαν τελειώσει την πρώτη βαθμίδα εκπαίδευσης και είχαν περάσει τις πανελλήνιες με άριστα. Είχε την ευκαιρία να διακρίνει τις ελλείψεις και να ξεκινήσει ουσιαστικές αλλαγές από τη βάση.

Οι πανελλήνιες εξετάσεις ξεγυμνώνουν το εκπαιδευτικό σύστημα ολόκληρο και δείχνουν τις αδυναμίες του. Κάθε χρόνο αλλάζουν και πάντα κινούνται στον ίδιο χώρο.

Τη μετέωρη γνώση ψάχνουν κομματιασμένη, πακεταρισμένη στο χώρο της μνήμης. Επιλέγονται για να παράγουν γνώση και δεν διδάχτηκαν τι είναι αληθινή γνώση και πώς παράγεται.

Οι αλλαγές χρειάζονται από τα θεμέλια. Όχι από το ρετιρέ. Το άσυλο του Πανεπιστημίου μόνο.

Παλαιοί και νέοι πολιτικάντηδες μάς έχετε απογοητεύσει. Το πλοίο κλυδωνίζεται στις ανεμοθύελλες και με αγωνία ψάχνομε το στιβαρό χέρι του κυβερνήτη στις επανειλημμένες εκλογές. Όμως άλλα ψηφίζομε και άλλα βγαίνουν. Την επανίδρυση του κράτους μας υπόσχοντο. Τους ψηφίσαμε και διόρισαν χιλιάδες κομματικούς φίλους στο κράτος αδιάζοντας τα ταμεία.

Λεφτά υπάρχουν, μας έλεγαν άλλοι και μας έδεσαν στο ΔΝΤ.

Το μνημόνιο θα σκίσομε στην Ομόνοια, μας υπόσχοντο οι τρίτοι. Τρίτο μνημόνιο υπογράφεται. Σταματείστε τις υποσχέσεις, δεν θέλομε άλλες εκλογές. Μη μας οδηγήσετε έξω από την Ευρώπη. Καραδοκεί η Τουρκία από την ανατολή και η μεγάλη Αλβανία οργανώνεται δυτικά. Δεν θέλομε να ζήσομε τρίτη εθνική συμφορά.

*Ο Στέλιος Μανουσέλης είναι εκπαιδευτικός