“Θα ήθελα μια Αριστερά των μεταρρυθμίσεων και της ανάπτυξης. Γίνεται;”
Η συγγραφέας και καθηγήτρια του Π.Κ. Αγγέλα Καστρινάκη μιλά στην “Π” με αφορμή το νέο της βιβλίο
Η κουλτούρα μας είναι μια κουλτούρα ανομίας και παραβατικότητας. Σε θεωρία και πράξη. Το ότι ο Σωκράτης κάποτε υπάκουσε στην αθηναϊκή πολιτεία διδάσκεται σαν μια ξεκομμένη από οποιοδήποτε πολιτικό νόημα παλιά ιστορία
Μια αριστερά των μεταρρυθμίσεων και της ανάπτυξης οραματίζεται η καθηγήτρια Νέας Ελληνικής Φιλολογίας, πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και συγγραφέας του βιβλίου «Και βέβαια αλλάζει ! Αφήγημα για τη Μεταπολίτευση» (εκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2014), κ. Αγγέλα Καστρινάκη.
Το νέο της βιβλίο παρουσιάζεται σήμερα στις 7.30 το απόγευμα στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δημαρχείου Αρχανών – Αστερουσίων στα Πεζά Ηρακλείου. Την εκδήλωση οργανώνουν το Κέντρο Κρητικής Λογοτεχνίας και ο Δήμος Αρχανών – Αστερουσίων.
Το βιβλίο θα παρουσιάσουν οι φιλόλογοι, Έφη Μπουκουβάλα και Ευαγγελία Πετρουγάκη.
Την εκδήλωση θα συντονίζει η Ρένα Χαϊνάκη, γιατρός, δημοτική σύμβουλος του Δήμου Αρχανών – Αστερουσίων.
Σε συνέντευξή της στην «Π» τονίζει πως «αυτό που περιγράφω στο βιβλίο μου είναι ένα κομμάτι μιας ηλικιακής ομάδας που αγωνιζόταν με αυταπάρνηση και ανυστεροβουλία να αλλάξει «τον κόσμο, την κοινωνία και τη ζωή». Υπήρχε μπόλικος ιδεαλισμός και κάποια αφέλεια. Όμως ουδείς απέβλεπε στην εξουσία, παρόλο που θεωρητικά ο χώρος της ανανεωτικής αριστεράς δεν ήταν κίνημα διαμαρτυρίας αλλά κίνημα εξουσίας. Δεν φανταζόμασταν ποτέ ότι κάποιοι από εμάς θα ασκούσαν κυβερνητικό έργο, ούτε ότι η «Αυγή», που την αγαπούσαμε και για τη φτώχεια της, θα γινόταν κυβερνητική εφημερίδα. Περιμένω ακόμα με αγωνία πώς θα πολιτευτούν οι παλιοί μου σύντροφοι».
Το βιβλίο σας έρχεται σε μια εποχή που όλοι αναθεωρούμε τα πάντα, ειδικά σε ό, τι αφορά στην πολιτική. Ποιο είναι το κύριο μήνυμα που θέλετε να περάσετε μέσα από το «Και βέβαια αλλάζει!»;
«Υπάρχουν κάποιοι αυτοματισμοί που δυστυχώς δεν φαίνεται να έχουν αλλάξει. Το περίφημο «λεφτά υπάρχουν» κατεύθυνε, για παράδειγμα, και την πρόσφατη εκλογική συμπεριφορά. Συμπεριφερόμαστε δηλαδή με βάση τις επιθυμίες μας και όχι με βάση την πραγματικότητα. Αναθεώρηση άξια του ονόματος θα ήταν αν μέσω της αυτοκριτικής κατορθώναμε να αλλάξουμε τις βαθιά ριζωμένες νοοτροπίες. Δυστυχώς κάτι τέτοιο είναι πάρα πολύ δύσκολο. Με το «Και βέβαια αλλάζει» θέλησα, με τις ελάχιστες δυνάμεις μου, να συμβάλω προς μια κατεύθυνση ορθολογισμού και πολιτικών συγκλίσεων. Όχι βέβαια αυτή την απίθανη σύγκλιση που βλέπουμε σήμερα».
Πιστεύετε πως επί δεκαετίες, οι Έλληνες κινούνταν και ψήφιζαν με παρωπίδες, βάση της ιστορίας που εκείνοι είχαν πλάσει στο μυαλό τους όπως ήθελαν; Εννοώ, υπήρχε ένας διαχωρισμός Δεξιάς , Αριστεράς και Κέντρου που δεν υφίσταται πλέον;
«Οι Έλληνες ψήφιζαν κατά κανόνα με βάση το στενά εννοούμενο συμφέρον τους (αυτό που στερέωσε το πελατειακό κράτος) και με βάση την ιστορία της οικογένειάς τους (με ποιους βρέθηκε στον Διχασμό ή στον Εμφύλιο). Επίσης με βάση κάποιες γενικές ιδέες: Αλλαγή, Απαλλαγή. Τώρα έχουμε αυτή την καινούργια εφεύρεση: μνημόνιο-αντιμνημόνιο, που έχει πράγματι εντελώς διασπάσει τη διάκριση δεξιά-αριστερά. Μένω άναυδη από τις εκδηλώσεις αυτής της σύμπνοιας της Αριστεράς με την ανορθολογική εθνικιστική Δεξιά. Αν με ρωτάτε τι θα ήθελα: μια αριστερά των μεταρρυθμίσεων και της ανάπτυξης. Γίνεται;»
“Περιμένω ακόμα με αγωνία πώς θα πολιτευτούν οι παλιοί μου σύντροφοι”
Πολλοί, ιδιαίτερα οι νεότεροι που, ίσως, θέλουν να αποποιηθούν τις όποιες ευθύνες τους, μιλούν για την ευθύνη της γενιάς της Μεταπολίτευσης. Συμφωνείτε πως όσοι πρωταγωνίστησαν στα γεγονότα τα πρώτα χρόνια μετά τη Δικτατορία έπαιξαν καθοριστικό και αρνητικό ρόλο στα όσα ζούμε σήμερα;
«Ποια γενιά δεν έχει «ευθύνες»; Αλλά και τι ακριβώς σημαίνει «γενιά»; Είναι άραγε ένα σύνολο ενιαίο και αδιαίρετο; Αυτό που περιγράφω στο βιβλίο μου είναι ένα κομμάτι μιας ηλικιακής ομάδας που αγωνιζόταν με αυταπάρνηση και ανυστεροβουλία να αλλάξει «τον κόσμο, την κοινωνία και τη ζωή». Υπήρχε μπόλικος ιδεαλισμός και κάποια αφέλεια. Όμως ουδείς απέβλεπε στην εξουσία, παρόλο που θεωρητικά ο χώρος της ανανεωτικής αριστεράς δεν ήταν κίνημα διαμαρτυρίας αλλά κίνημα εξουσίας. Δεν φανταζόμασταν ποτέ ότι κάποιοι από εμάς θα ασκούσαν κυβερνητικό έργο, ούτε ότι η «Αυγή», που την αγαπούσαμε και για τη φτώχεια της, θα γινόταν κυβερνητική εφημερίδα. Περιμένω ακόμα με αγωνία πώς θα πολιτευτούν οι παλιοί μου σύντροφοι».
“Οταν μιλώ υπέρ της υπακοής στους νόμους, οι φοιτητές μου με κοιτούν έκπληκτοι”
Δυστυχώς δεν συμφωνώ σχεδόν με τίποτα από όσα θεσπίζει το υπουργείο, με αυτό το “πίσω ολοταχώς”
Ως πανεπιστημιακός, πώς βλέπετε να αντιμετωπίζει την κατάσταση η νέα γενιά; Τι προβληματίζει και τι συζητάτε με τους φοιτητές σας;
«Πρώτα-πρώτα δεν συζητώ για την πολιτική. Θεωρώ ότι δεν επιτρέπεται. Η μοναδική μου ιδεολογική παρέμβαση είναι υπέρ της δημοκρατίας, υπέρ της Ευρώπης και της ενότητας των λαών της, εναντίον του ρατσισμού και του εθνικισμού. Επίσης υπέρ της υπακοής στους νόμους. Εκεί οι φοιτητές με κοιτούν έκπληκτοι. Δεν τους έχει πει ποτέ κανείς ότι οφείλουμε σεβασμό στους νόμους (έως ότου επίσημα και συντεταγμένα τους αλλάξουμε). Η κουλτούρα μας είναι μια κουλτούρα ανομίας και παραβατικότητας. Σε θεωρία και πράξη. Το ότι ο Σωκράτης κάποτε υπάκουσε στην αθηναϊκή πολιτεία διδάσκεται σαν μια ξεκομμένη από οποιoδήποτε πολιτικό νόημα παλιά ιστορία».
Κ. Καστρινάκη, πώς συνδυάζεται ο ρόλος του συγγραφέα με του ακαδημαϊκού;
«Συνδυάζεται πολύ καλά, γιατί η μία ιδιότητα σε εξασκεί για την άλλη: ο ακαδημαϊκός οφείλει διαρκώς να γράφει τις εργασίες του, στον δικό μου κλάδο ιδίως, οπότε βρίσκεται σε συνεχή άσκηση. Και όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, μπορεί να γράψει και «δημιουργική» λογοτεχνία. Και αντίστροφα: όταν γράφεις λογοτεχνία, αυτό σε βοηθά να επικοινωνείς καλύτερα και το επιστημονικό σου έργο. Χρόνος υπάρχει ευτυχώς και για τα δύο.»
Είστε αισιόδοξη για το αύριο του ελληνικού Πανεπιστημίου;
«Θα ήθελα να είμαι, αλλά δυστυχώς δεν συμφωνώ σχεδόν με τίποτα από όσα θεσπίζει το υπουργείο, με αυτό το «πίσω ολοταχώς». Κάποια από τα σημεία του προηγούμενου νόμου ήταν λανθασμένα ή δυσλειτουργικά, αλλά συνολικά ο νόμος βρισκόταν στη σωστή κατεύθυνση. Τώρα φοβάμαι για το μέλλον. Φοβάμαι και για τη βιαιότητα που μοιάζει να αυξάνει. Μακάρι να διαψευσθώ. Το Πανεπιστήμιο Κρήτης διαθέτει πολλούς επιστήμονες που δουλεύουν με ενθουσιασμό. Θα συνεχίσουμε να προσπαθούμε.»
Για το αύριο της χώρας;
«Κάθε φορά που δίνω κείμενο σε εφημερίδα αναρωτιέμαι αν, όταν δημοσιευτεί, θα στέκεται ακόμα η Ελλάδα στα πόδια της. Ελπίζω να αποφευχθεί το μοιραίο, ελπίζω να συνέλθουμε με άλλον τρόπο και όχι μέσω μιας καταστροφής. Πιστεύω πως ένα μεγάλο κομμάτι του ελληνικού πληθυσμού βλέπει την πραγματικότητα και συμφωνεί σε ορισμένες βασικές αρχές, και πως θα έρθει κάποτε η ώρα να επηρεάσει τις εξελίξεις.»
Βραβευμένη συγγραφέας και καθηγήτρια του Π.Κ.
Η συγγραφέας Αγγέλα Καστρινάκη είναι καθηγήτρια Νέας Ελληνικής Φιλολογίας και πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Έχει δημοσιεύσει τέσσερις συλλογές διηγημάτων, ένα μυθιστόρημα, έναν τόμο με αυτοβιογραφικό δοκίμιο και πολλές μελέτες για την ελληνική λογοτεχνία του 19ου και του 20ου αιώνα. Έχει τιμηθεί με το Βραβείο ειρήνης και φιλίας Αμπντί Ιπεκσί για εργασίες σχετικές με την εικόνα του Τούρκου σε ελληνικά μυθιστορήματα και με το Κρατικό βραβείο δοκιμίου για τη μονογραφία “Η λογοτεχνία στην ταραγμένη δεκαετία 1940 – 1950”. Διηγήματά της έχουν μεταφραστεί σε διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες.
Μεταπολίτευση, 1974. Μετάβαση στη δημοκρατία. Έκρηξη των προσδοκιών. Πολιτικοποίηση. Ένα κορίτσι μεγαλώνει στην Αθήνα. Μόλις που καταλαβαίνει τι συμβαίνει γύρω της, συμμετέχει ωστόσο σε συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις.
Εντάσσεται σε μαθητική παράταξη και σε οργάνωση νεολαίας. Αρχίζει να σχηματίζει άποψη για τον κόσμο. Μαθαίνει ότι "ο σοσιαλισμός ή θα είναι δημοκρατικός ή δεν θα υπάρξει καθόλου". Γνωρίζει επίσης: τη φιλία, τη συντροφικότητα, την ομαδική προσπάθεια, καθώς και τον "ναρκισσισμό των μικρών διαφορών". Μαθητεύει στα μυστικά της γλώσσας και της γραφής. Ταυτόχρονα αναζητά εναγωνίως κάποιον να αγαπήσει.
Η ιστορία της πρωταγωνίστριας εμπλουτίζεται με τις αφηγήσεις άλλων προσώπων, που προσφέρουν στοιχεία από διαφορετικούς χώρους εμπειρίας και διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα.
Πρόκειται για αφήγημα που κινείται στα όρια μεταξύ αυτοβιογραφίας, μαρτυρίας και μυθοπλασίας. Με μία έννοια θα μπορούσε να θεωρηθεί μυθιστόρημα μαθητείας. Ζητά να αποδώσει το κλίμα της κρίσιμης εποχής στο επίπεδο της πολιτικής, του πολιτισμού και των νοοτροπιών, εκεί όπου το προσωπικό συναντιέται με το πολιτικό. Συγχρόνως προσπαθεί να απαντήσει σε ερωτήματα: Τί κληροδότησε η Μεταπολίτευση στη σημερινή εποχή; Μπορούμε άραγε, απαλλαγμένοι από τις αφέλειες εκείνων των χρόνων, να ξαναβρούμε τον αέρα της δημιουργικότητας που έπνευσε τότε; Μπορούμε να αλλάξουμε τον εαυτό μας και την κοινωνία; (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου).
