Της Λίλιαν Δαφερμάκη

Τις βαρύτατες “πληγές” που φέρουν τα ενετικά τείχη από τις δεκάδες ρηγματώσεις, τις σοβαρότατες φθορές που εγκυμονούν κινδύνους κατάρρευσης και απειλούν τη δημόσια ασφάλεια των πολιτών, επιχειρεί να θεραπεύσει τώρα ο Δήμος Ηρακλείου, που προχωρά στην επικαιροποίηση όλων των μελετών αποκατάστασης.
Η στατική αποκατάσταση του μεγαλύτερου οχυρωματικού έργου της Μεσογείου είναι ζήτημα “πρώτης γραμμής” τονίζει ο αντιδήμαρχος Γιάννης Αναστασάκης, ο οποίος έχει δώσει εντολή στις υπηρεσίες του Δήμου να βγάλουν από τα συρτάρια τις μελέτες ενίσχυσης των ενετικών τειχών τα οποία βρίσκονται σε εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση κατά μήκος της Δουκός Μποφώρ, στο λοβό της Σαμπιονάρα, στο Μαρτινέγκο και βέβαια κατά μήκος του παραθαλάσσιου τείχους το οποίο έχει υποστεί τις μεγαλύτερες ρηγματώσεις, αποκολλήσεις και βαρύτατες φθορές.
Ο “καμβάς” του σχεδιασμού αυτού είναι η υπογραφή της προγραμματικής σύμβασης του Δήμου Ηρακλείου και του υπουργείου Πολιτισμού η οποία βρίσκεται στον αέρα εδώ και χρόνια, όπως και οι αλλεπάλληλες εξαγγελλίες και πολιτικές δεσμεύσεις που έγιναν τα προηγούμενα χρόνια και ποτέ δεν υλοποιήθηκαν.
Όπως εξηγεί ο κ. Ανασταστάκης γίνονται παράλληλοι χειρισμοί με σκοπό να προχωρήσει η αποκατάσταση των ενετικών τειχών, οι οποίοι αφενός περιλαμβάνουν την υπογραφή προγραμματικής σύμβασης με το υπουργείο Πολιτισμού και αφετέρου την αναζήτηση κοινοτικών κονδυλίων, τα οποία θα καλύψουν το μεγάλο κόστος της δαπανηρής αυτής παρέμβασης που ασφαλώς, δεν μπορεί να στηριχθεί από το δημοτικό ταμείο. Η διαχείριση, υπογραμμίζει γίνεται σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχαιολογικές υπηρεσίες, προκειμένου να βρεθεί λύση και σε σχέση με την αποκατάσταση του εξαιρετικά καταπονημένου μνημείου, αλλά και σε σχέση με τις μελλοντικές χρήσεις του ώστε να ενταχθεί και να συνδεθεί ουσιαστικά με τις λειτουργίες της πόλης.
Παράλληλα όμως με όλα αυτά – σημειώνει- θα ενισχυθεί και η ανάπτυξη εθελοντικών δράσεων καθαρισμού, π.χ. των ξερών χόρτων που “πνίγουν” το μνημείο, και θα γίνουν νέες φυτεύσεις. Σημαντικό ζήτημα αποτελεί σύμφωνα με τον αντιδήμαρχο Πολεοδομικών Γ. Αναστασάκη και η αξιοποίηση του πάρκου νεολαίας, που είναι επίσης ένας πολύ σημαντικός χώρος αλλά σε κατάσταση εγκατάλειψης.

Οι πληγές των ενετικών τειχών

Σε δραματική κατάσταση βρίσκεται και το παράκτιο τμήμα των τειχών που έχει κατασκευαστεί από τους Ενετούς με επιχωματώσεις και επενδύθηκε με λίθους, όμως λόγω της θέσης του μπορεί να διαπιστωθεί μόνο από την πλευρά της θάλασσας. Η εκτίμηση των ειδικών είναι ότι ίσως πρόκειται για το ασθενέστερο τμήμα του οχυρωματικού τείχους ακριβώς επειδή βρίσκεται πάνω στη θάλασσα. Λόγω του κυματισμού της θάλασσας, προκλήθηκε σταδιακά αποκόλληση σημαντικών τμημάτων της επιχωμάτωσης. Το γεγονός ότι μέσα σε όλα τα προηγούμενα χρόνια δεν έγιναν παρεμβάσεις αποκατάστασης, επιδείνωσε τα εν λόγω.
Σήμερα κατά μήκος των τειχών έχουν δημιουργηθεί διάφορες σπηλαιώσεις οι οποίες σταδιακά διευρύνθηκαν και η εκτίμηση είναι ότι θα πρέπει να καλυφθούν, και να γίνουν εργασίες αποκατάστασης και αντιστήριξης προκειμένου να μην διογκωθεί ακόμα περισσότερο το ήδη σημαντικό πρόβλημα.
Παράλληλα όμως στο σκελετό του ενετικού τείχους υπάρχουν αρκετά ακόμα ασθενή σημεία. Εκτός από τον Προμαχώνα Σαμπιονάρα σοβαρές φθορές εντοπίζονται και στον Προμαχώνα Μαρτινέγκο, όπως επίσης και στο ευθύγραμμο τμήμα της Δουκός Μποφώρ, όπου τα πράγματα είναι εξαιρετικά σοβαρά. Στο συγκεκριμένο σημείο το ενετικό τείχος είναι εξαιρετικά καταπονημένο καθώς έχει υποστεί βαθιές και ισχυρές ρηγματώσεις, οι οποίες ακριβώς επειδή δεν αντιμετωπίστηκαν χειροτέρεψαν δραματικά με την πάροδο του χρόνου, με αποτέλεσμα σήμερα να εγείρονται ζητήματα και για την στατικότητα του μνημείου.
Όπως είναι γνωστό, παρά τις εξαγγελίες και τις πολιτικές δεσμεύσεις δεκαετιών, τα έργα αποκατάστασης δεν έγιναν, αλλά παρέμειναν σε επίπεδο μελέτης, η οποία ποτέ δεν υλοποιήθηκε. Στα χρόνια που προηγήθηκαν αποδείχτηκε ότι οι αλλαγές που δρομολογήθηκαν και οι εσωστεφείς παρεμβάσεις ανάπλασης που υλοποιήθηκαν δεν περιέλαβαν τα ενετικά τείχη, ακόμα και στη διαμόρφωση του παραλιακού μετώπου, κατά την οποία δόθηκε βάρος στην ενίσχυση της εμπορικής και επιχειρηματικής δραστηριότητας και όχι στην είσχυση του μεγαλύτερου οχυρωματικού έργου της Μεσογείου, το οποίο καλύπτει μια διαδρομή 7,5 χιλ. και καταλαμβά́νει έκταση 200 στρεμμά́των στην παλιά́ πόλη του Ηρακλείου.