Αποκατάσταση των ανεμόμυλων με διάτρηση ιστίων στο οροπέδιο του Λασιθίου είναι ένα από τα τρία συνολικά έργα που διακρίθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Europa Nostra.
Χθες, ανακοινώθηκαν οι νικητές για το 2015 των βραβείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Πολιτιστική Κληρονομιά / Βραβεία Εuropa Nostra, τα οποία θεωρούνται τα μεγαλύτερου κύρους βραβεία στην Ευρώπη στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι 28 νικητές επελέγησαν ανάμεσα σε 263 αιτήσεις, που υποβλήθηκαν από οργανισμούς και ιδιώτες από 29 χώρες και τιμώνται για τα εξαιρετικά τους επιτεύγματα σε τέσσερις κατηγορίες: 1) αποκατάσταση, 2) έρευνα και ψηφιοποίηση, 3) μακροχρόνια προσφορά στην πολιτιστική κληρονομιά και 4) εκπαίδευση, κατάρτιση και ευαισθητοποίηση.
Η εκδήλωση για την απονομή των ευρωπαϊκών βραβείων πολιτιστικής κληρονομιάς θα πραγματοποιηθεί στις 11 Ιουνίου στο Δημαρχείο του Όσλο και θα συνδιοργανωθεί από τον Fabian Stang, δήμαρχο του Όσλο, τον Tibor Navracsics, Ευρωπαίο Επίτροπο για την Εκπαίδευση, τον Πολιτισμό, τη Νεολαία και τον Αθλητισμό, και τον Placido Domingo, τον διάσημο τραγουδιστή της όπερας και πρόεδρο της Eurοpa Nostra. Στην εκδήλωση, επτά από τους νικητές θα τιμηθούν με το Μεγάλο Βραβείο (Grand Prix), λαμβάνοντας 10.000 ευρώ έκαστος και ένας θα λάβει το Βραβείο Κοινού, το οποίο θα επιλεγεί μέσω διαδικτυακής ψηφοφορίας από την Europa Nostra.
Στην κατηγορία αποκατάσταση διακρίθηκε το Αρχοντικό Αντουάνικο, στη Χίο, στην κατηγορία Έρευνα και Ψηφιοποίηση διακρίθηκαν η Αποκατάσταση ανεμομύλων με διάτρηση ιστίων στο οροπέδιο του Λασιθίου, στην Κρήτη και το έργο HERMES «Ψηφιακή διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ερμούπολης» στη Σύρο.
Η έρευνα που μπορεί ν’ ανατρέψει την παρακμή τους
Το οροπέδιο του Λασιθίου είναι ένα μεγάλο οροπέδιο που παρουσιάζει ενδορροή (δηλαδή αποστραγγίζεται εσωτερικά και όχι μέσω κάποιου ποταμού) στην Ανατολική Κρήτη. Έχει μακρά ιστορία, συμπεριλαμβανομένου του μύθου ότι αποτελεί τον τόπο γεννήσεως του Δία. Η φήμη του όμως κατά τον προηγούμενο αιώνα οφείλεται στο τεράστιο δάσος από ανεμόμυλους, περίπου 10.000, οι οποίοι κατασκευάστηκαν (1910-1950) ώστε να βοηθούν στην άρδευση του ρηχού εδάφους. Οι περισσότεροι από αυτούς έπαυσαν να λειτουργούν κατά τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω αναποτελεσματικότητας και έλλειψης συντήρησης.
Ωστόσο, πρόσφατη έρευνα από τον κύριο Γεώργιο Χατζάκη, μηχανολόγο μηχανικό, μπορεί να ανατρέψει την παρακμή τους. Έχει επιτυχώς πειραματιστεί με περίπου 20 μύλους, ανοίγοντας μικρές οπές στα ιστία, τα οποία μπορούν να λειτουργούν ικανοποιητικά σε ανέμους χαμηλής έντασης. Σε ισχυρούς ανέμους οι οπές έχουν το πλεονέκτημα να μεγαλώνουν, μειώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την ένταση του ανέμου και διασφαλίζοντας την σωστή λειτουργία του μύλου. Το μέγεθος των οπών μπορεί να ποικίλλει αναλόγως της φύσης της άρδευσης, την οποία κάθε ένας μύλος θα πρέπει να φέρει εις πέρας. Ελπίζεται ότι η τεχνική αυτή σε σύντομο χρονικό διάστημα θα μπορεί να εφαρμοστεί σε όλους τους ανεμομύλους του οροπεδίου.
Η κριτική επιτροπή εξέφρασε τον θαυμασμό της για αυτή την ευφυή ιδέα, που έχει ως στόχο την βελτίωση της αποτελεσματικότητας αυτού του αξιόλογου συνόλου ανεμομύλων – και ενδεχομένως την επαναφορά πολλών μη χρησιμοποιούμενων ανεμομύλων στη ζωή και την παραγωγική διαδικασία. Η προσεκτική μεθοδολογία των βελτιωτικών επεμβάσεων έχει ως αποτέλεσμα οι οπές στα ιστία να είναι πρακτικά αόρατες διά γυμνού οφθαλμού από κάτω. Είναι σαφές ότι η ανανεωμένη χρήση αυτών των ανεμομύλων, οι οποίοι περιστρέφονται σε όλη την έκταση του τοπίου, όχι μόνο θα βελτιώσει την τοπική γεωργία και αισθητική αλλά θα προσφέρει και μία φιλική προς το περιβάλλον τεχνική για την αποκατάσταση μύλων και την επανάχρησή τους αλλού στην Ευρώπη.
