Του Νίκου Φλεμετάκη
Αλήθεια το 2015 υπάρχουν ακόμη χωματόδρομοι; Ναι υπάρχουν!
Ο δρόμος της ζωής είναι όπως ένας χωματόδρομος... Με λακκούβες (νεροφαγώματα) από τα νερά της φυσικής βροχής, μα και από τα νερά (τα έργα) των ανθρώπων και αν πέσεις σε κάποια λακκούβα, ίσως ματώσεις!
Με λασπόνερα, δημιουργία των προηγουμένων, με τη χρησιμοποίηση των μέσων στα οποία ήταν και είναι κυρίαρχοι! Κι αν πέσεις στα λασπόνερα, ίσως η λάσπη να σου προκαλέσει ανεξίτηλα σημάδια.
Με φυσικές και τεχνητές ανηφόρες και κατηφόρες, με τη σύμπραξη του ανθρώπινου χεριού και αλλοίμονο αν σε πάρει στο διάβα της η κατηφόρα!
Με στροφές επιβαλλόμενες ή απότομες, σχεδιασμένες από τον άνθρωπο και είναι πολύ δύσκολο να επιστρέψεις στον ίσιο, έστω και χωματόδρομο.
Έτσι ο άνθρωπος, ιδιαίτερα ο νέος, που είναι υποχρεωμένος να βαδίσει το χωματόδρομο αυτό, θα πρέπει να διαθέτει τεταμένη προσοχή, παρατηρητικότητα, ευστροφία, πολλές φορές δε πείσμα αλλά και διάφορα εφόδια- εργαλεία, ώστε να είναι σε θέση να παραμερίζει ή να αποφεύγει, όσο μπορεί, τα δύσκολα περάσματα.
Εκείνος που θα βαδίσει το δρόμο αυτό, χωρίς να έχει φωτεινά σημάδια (ΕΦΟΔΙΑ), ίσως τον οδηγήσει σε μέρος που δεν υπάρχει πέρασμα, δηλαδή σε παράδρομό του, που δεν ξέρει πού θα τον οδηγήσει.
Για να μην ακολουθήσει λοιπόν αυτόν τον παράδρομο ο άνθρωπος, ιδιαίτερα ΈΝΑ ΠΑΙΔΙ, ένας νέος άνθρωπος, είναι απαραίτητο να έχει εκ των πρότερων, γνώση του ίσιου δρόμου και να διαθέτει τα κατάλληλα εφόδια, ώστε να μην πέσει ή να μη ματώσει, να μην λερωθεί ή να μη στρίψει, γιατί τότε οδηγείται σε αδιέξοδο.
Ποιος όμως θα καλλιεργήσει το παρθένο έδαφος (το άπειρο ψυχικό χωράφι του παιδιού, του έφηβου) και θα δώσει τα κατάλληλα εργαλεία -εφόδια αυτά;
Εδώ καλούμαστε όλοι να δώσουμε απαντήσεις.
Προσωπικά εκτιμώ ότι την απάντηση την δίδουν τρεις βασικές έννοιες: Η οικογένεια, οι δάσκαλοι και η κοινωνία (οι παρέες) την οποίαν αποτελούμε όλοι μαζί πάλι.
Η οικογένεια
Η οικογένεια αποτελεί το πρώτο σχολείο της ζωής. Μέσα σ’ αυτήν ο άνθρωπος, μικρός ή μεγάλος ικανοποιεί τις βιολογικές και ψυχολογικές του ανάγκες.
Αποκτά κοινωνικές αρετές και καλλιεργούνται τα διαφόρων κατηγοριών συναισθήματα: ειλικρίνεια, θρησκευτικότητα, ευγένεια, πολιτισμός, σεβασμός αηδία, αισιοδοξία, ελπίδα, ευτυχία, ζήλια, θυμός, μίσος, φόβος και γενικά πολιτισμική ανάπτυξη.
Με λίγα λόγια διδάσκεται τις ηθικές αξίες, διαμορφώνει και καλλιεργεί το χαρακτήρα του, αποκτά γνώσεις και λύνει τις απορίες του και επομένως δεν προβαίνει σε πράξεις βίας ή εκφοβισμού «bullying» ή κάτι ανάλογο, είτε προς τους ομηλίκους τους, είτε προς το κοινωνικό σύνολο.
Σκοπός της οικογένειας είναι η δημιουργία ενός υγιούς και ηθικού περιβάλλοντος, όπου θα ζήσουν ευτυχισμένα όλα τα μέλη της.
Τα παιδιά θα αναπτυχθούν σωματικά και πνευματικά, θα καλλιεργηθούν ψυχικά, θα διαμορφώσουν προσωπικότητα και θα γίνουν ικανά να ενταχθούν στην ευρύτερη κοινωνία. Ακόμη μεταξύ των μελών της οικογενείας, υπάρχει στήριξη σε οποιοδήποτε πρόβλημα δημιουργηθεί και σε οποιαδήποτε ανάγκη βρεθεί κάποιο μέλος.
Γενικά γίνεται «εμπολιτισμοποίηση» των νέων-μελών με την εκμάθηση των ηθών και των εθίμων της κοινωνίας που ζουν, ώστε να προσαρμόζονται πιο εύκολα σ’ αυτήν.
Επομένως, η σωστή λειτουργία μιας κοινωνίας εξαρτάται και από τη διατήρηση μιας σταθερής, ασφαλούς και ήρεμης οικογενειακής ζωής.
Αν τώρα στην οικογενειακή κοινωνία η συμπεριφορά δεν διέπεται από κανόνες , από ισορροπία μεταξύ αγάπης και πατριαρχικής ή μητρικής εξουσίας ή αλληλεγγύης και καλώς εννοουμένου ανταγωνισμού, και καλλιεργούνται αρνητικά συναισθήματα, ο θεσμός ή η έννοια της οικογένειας, έχει αποτύχει και τα νέα μέλη της οικογένειας, που θα βγουν στην κοινωνία, θα είναι βλαβεροί παράγοντες στην υγιή ανάπτυξη μιας κοινωνίας, μιμούμενοι ή εκδικούμενοι τη βίαιη, απότομη και ανάρμοστη προς αυτούς συμπεριφορά των αρχηγών ή άλλων μελών της οικογένειας, ή επηρεασμού από τρίτους λόγω έλλειψης παρακολούθησης της οικογένειας .
(Αυτό βέβαια δεν είναι απόλυτο ,αν θυμηθούμε την λαϊκή παροιμία: «από ρόδο βγαίνει αγκάθι και από αγκάθι ρόδο»).
Βεβαίως ουδείς κανόνας χωρίς τις εξαιρέσεις του.
Πρέπει να τονιστεί ότι αναφερόμαστε και στην μονογονεϊκή οικογένεια και στην οικογένεια χωρίς γάμο και στην πυρηνική οικογένεια, η οποία αποτελεί την κύρια μορφή οικογένειας.
Γενικά όταν μια οικογένεια, όποιας μορφής κι αν είναι, δεν διέπεται από κανόνες καλής λειτουργίας, νοσεί όσον αφορά τη μετέπειτα συμπεριφορά των απογόνων της και η «ασθένεια» αυτών έχει αντίκτυπο στην ατομική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή των άλλων.
Το σχολείο, οι δάσκαλοι
Το σχολείο ως κτίριο δεν μας ενδιαφέρει. Στην παρούσα ανάλυση μας ενδιαφέρει ως τόπος συνάθροισης νοημόνων ατόμων, ως τόπος διδασκαλίας, ως τόπος μετάδοσης γνώσεων, ως τόπος πνευματικής ανάτασης, ως τόπος ελεύθερης έκφρασης ιδεών και ως τόπος παραγωγής πολιτισμού και ο οποίος τόπος δεν πρέπει ποτέ να βεβηλώνεται από κάθε είδους πράξεις.
Ένας τέτοιος τόπος διέπεται από κανόνες λειτουργίας. Γιατί κάθε τόπος συνάθροισης έχει κανόνες λειτουργίας, πολύ δε περισσότερο ένα σχολείο.
Μας ενδιαφέρει το έμψυχο υλικό που κατοικοεδρεύει εκεί. Είτε μαθητές λέγονται, είτε δάσκαλοι (στοιχειώδους, μέσης, ανωτέρας ή ανωτάτης εκπαίδευσης), είτε διοικητικό προσωπικό, είτε καθαρίστριες, είτε σχολικοί φύλακες, είτε σχολικοί τροχονόμοι κ.ά. και το υπ αυτών παραγόμενο έργο, γιατί η κάθε μια από τις παραπάνω ιδιότητες ή ειδικότητες παίζει τον ρόλο της στη λειτουργία του σχολείου. Και θα πρέπει όλοι οι παραπάνω να ακολουθούν τους κανόνες λειτουργίας.
Ειδικά οι δάσκαλοι, όχι ότι το υπόλοιπο έμψυχο υλικό δεν λαμβάνει μέρος στην καλή λειτουργία του σχολείου και απαλλάσσεται ευθυνών, αλλά οι δάσκαλοι, οι λειτουργοί έχουν την αυξημένη υποχρέωση, όχι την ξερή ανάπτυξη διαφόρων θεωριών, αλλά, συν τοις άλλοις, την πολιτισμική και πολιτιστική ανάπτυξη των διδασκομένων και τη διδασκαλία της γενικής παιδείας.
Της παιδείας που ως σπορέας σπέρνει στη νοητική, ψυχική και κοινωνική, απέραντη πεδιάδα που διαθέτει το κάθε παιδί, ο/η κάθε νέος/α και η οποία πεδιάδα είναι αμόλυντη και παρθενική. Η όποια δε σπορά επιτυγχάνεται μέσω της εκπαίδευσης προσεχτικά και με ικανότητα.
Ακόμη ο δάσκαλος είναι υποχρεωμένος να καταβάλλει προσπάθεια ώστε να προλαβαίνει (εκ των προτέρων) και να αποτρέπει κάποιες αρνητικές ή ανεπιθύμητες καταστάσεις, ενέργειες ή συνέπειες, που δημιουργούνται στη διάρκεια λειτουργίας του σχολείου.
Η προσπάθεια βέβαια αυτή προϋποθέτει τη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων στη λειτουργία του σχολείου. Μαθητών δασκάλων και λοιπού προσωπικού.
Οι κανόνες λειτουργίας δεν λένε να έρχεται ο τάδε δάσκαλος να διδάξει, έτσι ξερά, ένα αντικείμενο, (εισπρακτικού χαρακτήρα, αν θέλετε) και μετά να αποχωρήσει, χωρίς να λαμβάνεται υπ’ όψη η γενική εμφάνισή του, η συμπεριφορά του, ο τρόπος διδασκαλίας, η μέθοδος διδασκαλίας, προ πάντων όμως το ήθος του δασκάλου.
Ακόμη η συνειδησιακή του λειτουργία και η αγωνία του για τη συμπεριφορά των μαθητών, στους οποίους απλώνει το χάρτη των γνώσεών του και δείχνει τα στοιχεία εκείνα, που θα ακολουθήσουν οι μαθητές στη μετέπειτα πορεία στη ζωή τους.
Οι κανόνες λειτουργίας του συνειδησιακού εκπαιδευτή προς τον εκπαιδευόμενο, αν μη τι άλλο, λένε να βλέπουν στα μάτια τα «παιδιά», να τα αφουγκράζονται, να τα ακούν, και μάλιστα προσεχτικά και να τα νιώθουν.
Και όλα αυτά γιατί είναι παιδιά ευάλωτα, αθώα, άβγαλτα, θα λέγαμε, στην κοινωνία και καλείται ο δάσκαλος να τα ωθήσει, μαζί με την οικογένεια και πολλούς άλλους φορείς, στο δρόμο προς τη ζωή.
Αυτό προϋποθέτει την παιδαγωγική και την εκπαιδευτική παίδευση του κάθε ατόμου, που θέλει να ασχοληθεί με το παιδί, μαζί με την επαγγελματική του κατάρτιση και να μην φέρει μόνον το τίτλο.
Δεν είναι δυνατόν να παίρνουμε τον τυχόντα να τον τοποθετούμε στη θέση του δασκάλου.
Γιατί ο δάσκαλος, ο οποίος έχει αυτονομία κατά την άσκηση του δημόσιου λειτουργήματος και είναι ο λειτουργός (ο επαγγελματίας), επιτελεί ένα δημόσιο λειτούργημα και που προσφέρει επαγγελματικά ένα έργο μεγάλης αξίας για το κοινωνικό σύνολο. Αυτός καλείται να καλλιεργήσει το πνευματικό έδαφος του παιδιού, του νέου, του ενήλικα. Το έδαφος που (ίσως) είναι πρωτογενές.
Και αν σπείρει εξευγενισμένο σπόρο, θα φυτρώσει και θα θερίσει εύγεστους καρπούς ,τους οποίους θα απολαμβάνει η κοινωνία. Σε αντίθετη όμως περίπτωση τα άγανα και τα αγκάθια είναι πολύ πιθανόν να πνίξουν την κοινωνία, αντί να της δώσουν πνοή.
Εάν λοιπόν, αν όχι το σύνολον, αλλά ένα μεγάλο ποσοστό των δασκάλων «έβλεπαν», «άκουγαν», «ένιωθαν», τα παιδιά, τους μαθητές τους, μήπως θα είχαμε πολύ λιγότερα αρνητικά κρούσματα σχολικού και κατ επέκταση κοινωνικού εκφοβισμού;
Έτσι πέφτει το μεγαλύτερο κομμάτι του βάρους της πολιτιστικής ανάπτυξης των νέων στους δασκάλους, που η πνευματική, μαθησιακή και κοινωνική επίδρασή τους στους μαθητές θα φανεί στη μετέπειτα συμπεριφορά τους στην κοινωνία που θα κληθούν να περπατήσουν το μακρύ δυσπρόσιτο, με ανηφοριές και κατηφοριές δρόμο, που λέγεται Ο ΧΩΜΑΤΟΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ.
Η κοινωνία
Με τον όρο κοινωνία εννοείται γενικά το σύνολο των ανθρώπων που συμβιώνουν σε ορισμένο τόπο και χρόνο ή έχουν κάποια χαρακτηριστικά κοινά ή μη.
Από την άποψη της κοινωνιολογίας, η κοινωνία αντιπροσωπεύει ένα σύνολο συνειδητών ανθρώπινων σχέσεων, που βασίζονται σε κοινές πολιτισμικές παραστάσεις, όπως μας πληροφορούν τα διάφορα συγγράμματα.
Εμείς, λόγω μη ειδικότητος κοινωνιολόγου ή άλλης συναφούς επιστήμης, αναφερόμαστε εμπειρικά στην πρακτική απόδοση της έννοιας της κοινωνίας ως φορέα της πολιτιστικής ανάπτυξης των μελών ενός κοινωνικού συνόλου.
Μέσα σ αυτό το σύνολο κινούνται και μετέχουν άτομα κάθε μορφωτικού επιπέδου όπως και κάθε ηλικίας.
Ποια είναι λοιπόν η συμπεριφορά και η συμμετοχή του συνόλου αυτού στη σωστή και ορθή πνευματική πρακτική ανάπτυξη που ακολουθεί; Δηλαδή ποια είναι η δική μας συνεισφορά, γιατί εμείς είμαστε η κοινωνία ( οι παρέες μας, οι χωριανοί μας, οι συντοπίτες μας, οι ομότεχνοί μας, οι ομοϊδεάτες μας κ.λπ.)!
Όπως είναι γνωστό, μέσα σε ένα σύνολο ανθρώπων, υπάρχουν μικροί, μεγάλοι, μορφωμένοι, αμόρφωτοι, εγγράμματοι, αγράμματοι, πλούσιοι, φτωχοί, άνθρωποι με θετικά και αρνητικά συναισθήματα, με έξεις, συνήθειες, προβληματισμούς, ανωμαλίες, κ.λ.π. και όλους αυτούς, όπως γίνεται αντιληπτό, δεν είναι δυνατόν να τους δαμάσει ένας και μόνο ένας.
Άρα απαιτείται η συλλογική συμμετοχή, η σύμπραξη και η θετική ενέργεια όλων για να συνετίσουν και να αναπτύξουν εκείνους που ίσως διέπονται είτε από αρνητικά συναισθήματα, είτε από κάτι διάφορο και το οποίο, αν εφαρμόσουν, θα αποβεί σε βάρος όλων.
Μέσα σ’ αυτό το πολυποίκιλο, πολυπολιτισμικό σύνολον υπάρχουν άτομα, φορείς, πνευματικά ιδρύματα, δήμοι, περιφέρειες, που με τις πρακτικές και όχι μόνο με τις θεωρητικές εφαρμογές, τις δράσεις τους και τις δραστηριότητες τους μπορούν να αλλάξουν και να απαλύνουν, αν θέλετε, τις πληγές εκείνων που μέσα στο μυαλό τους έχουν έτοιμη ή υπό σκέψη εφαρμογή μιας πράξης, που, αν την πραγματοποιήσουν, θα αποβεί μοιραία για όλο το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Αρκεί να τους παρακινήσουμε με το δικό μας τρόπο να μας ακολουθήσουν στις δράσεις μας (Βλέπε Χαμόγελο του παιδιού, ΚΕΘΕΕΑ ΑΡΙΑΔΝΗ, ΣΤΕΓΗ ΑΝΗΛΙΚΩΝ, πολιτιστικοί σύλλογοι κ.α.).
Όλοι, ως μέλη μιας κοινωνίας, όπως κι αν ονομάζεται, έχουμε το μερίδιο ευθύνης, όταν αδιαφορούμε, είτε ηθελημένα, είτε άθελά μας ,είτε με τα λόγια και τις πράξεις μας, όταν παρακινούμε πολλές φορές, θέλοντας να γελάσουμε, όταν θέλουμε να κάνουμε τον άλλο καραγκιόζη ή να υποφέρε ή να ασχημονεί, να κοροϊδεύει συνανθρώπους μας, η να καταστρέφει τις ξένες περιουσίες, η να προβαίνει σε καταστροφές δημοσίων ή ιδιωτικών κτιρίων ή καταστημάτων και μένουμε απαθείς.
Αυτό είναι το αποτέλεσμα του άπρακτου και άπραγου παρελθόντος μας .
Η ευθύνη λοιπόν της κοινωνίας είναι εφάμιλλη της ευθύνης του σχολείου και της οικογένειας . Γιατί η κοινωνία είναι η εικόνα -έννοια μιας διευρυμένης οικογενείας και ενός διευρυμένου σχολείου. Γονείς ή αρχηγοί της οικογενειακής κοινωνίας είναι εκείνοι που μπορούν, δια των λόγων και πράξεών των, να συμβάλλουν. Δάσκαλοι δε της σχολικής κοινωνίας είναι όλοι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία οι έμπειροι της ζωής, οι μοχθούσες και μοχθούντες καθημερινά και βασανιζόμενοι, είτε χειρονακτικά είτε πνευματικά.
Σε όλους λοιπόν εμάς εναπόκειται να προβούμε στην πολιτιστική ανάπτυξη, είτε της παιδικής , είτε της εφηβικής ,είτε της ενήλικης κοινωνίας.Γιατί η έννοια της κοινωνίας, ως έννοια πολιτιστικής και πολιτισμικής ανάπτυξης, είναι η διαρκής πολιτιστική δράση, τα πρακτικά υλικά και πνευματικά έργα, οι δραστηριότητες, τα ήθη και έθιμα, η πνευματική καλλιέργεια, οι αξίες, οι παραδόσεις, η παιδεία, η μόρφωση, η αισθητική, η εκλέπτυνση, η συμπεριφορά, όλα μαζί και καθένα χωριστά, τα οποία διαμορφώνουν τον τρόπο ζωής της ανθρώπινης κοινωνίας.
Βεβαίως και κάθε φορά που η κοινωνία επηρεάζεται από πολιτικές αλλαγές ή από πολυπολιτισμικά φαινόμενα ή οικονομικά, αλλάζει και η ταυτότητα της οικογένειας, αλλάζουν τα ιδανικά της παιδευτικής αγωγής καθώς και ο τρόπος άσκησής της.
Ακόμη η λειτουργία των κοινωνικών δικτύων (π.χ. Face-book, Twitter, κ.α.) είναι ένα θέμα που έχει απασχολήσει πολλούς ανθρώπους και οι απόψεις για το αν επιδρά θετικά ή αρνητικά στη ζωή της κοινωνίας διίστανται. Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν έναν αριθμό πλεονεκτημάτων, αλλά περικλείουν και ένα μεγάλο κίνδυνο και πολλές φορές με φρικτό αποτέλεσμα.
Εδώ οφείλω να ομολογήσω ότι και στην πρώτη περίπτωση των αλλαγών και στη δεύτερη, εφόσον δεν είμαστε σε θέση ίσως ικανοί να τις αντιμετωπίσουμε και νομίζω ότι εφόσον ανοίγεται ένας νέος δρόμος (χωματόδρομος ή μη), στο βάδισμα των παιδιών μας, πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας ,με το δικό μας τρόπο τους προτρεπτικούς στίχους του Νίκου Γκάτσου με την υπέροχη μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου:
«Το δίχτυ» (που δεν είναι χωρίς λακκούβες)
“Κάθε φορά που ανοίγεις δρόμο στη ζωή, μην περιμένεις να σε βρει το μεσονύχτι!
Έχε τα μάτια σου ανοιχτά βράδυ πρωί, γιατί μπροστά σου πάντα απλώνεται ένα δίχτυ.
Αν κάποτε στα βρόχια του πιαστείς, κανείς δεν θα μπορέσει να σε βγάλει!
Μονάχος βρες την άκρη της κλωστής κι αν είσαι τυχερός ξεκίνα πάλι.
Αυτό το δίχτυ έχει ονόματα βαριά που είναι γραμμένα σ’ επτασφράγιστο κιτάπι άλλοι το λεν του κάτω κόσμου πονηριά κι άλλοι το λεν της πρώτης άνοιξης αγάπη.
Ως συμπέρασμα λοιπόν θα έλεγα:
Όσοι έχουμε περάσει το δρόμο αυτό και κατορθώσαμε να υπερπηδήσουμε τα περάσματα του χωματόδρομου της ζωής, ας προσπαθήσουμε με την πείρα της γνώσης που αποκτήσαμε στο διάβα μας, να στρώσουμε ανθούς, αυτόν τον, σε ονοματοθεσία, φτωχό, άσημο, λιτό και δυσκολοδιάβατο δρόμο και να μην του προσάπτουμε τους παραπάνω επιθετικούς προσδιορισμούς, οι οποίοι του προσδίδουν μια ιδιότητα και μια ποιότητα που δεν αρμόζουν στην ελληνική φυλή.

