Αν και ο ίδιος ο Αϊνστάιν μας είχε προειδοποιήσει για τη σχετικότητα του χρόνου, ο πολιτικός χρόνος της τελευταίας περιόδου εμφανίζει την απόλυτη διαστολή, δηλαδή γεγονότα “τρέχουν” με την ταχύτητα του φωτός.
Υπάρχει λοιπόν υλικό για να προσπαθήσουμε να διεισδύσουμε στις διεργασίες που συμβαίνουν κάτω και πίσω από τις εξελίξεις που παρακολουθούμε. Οι εκλογές της 25ης Ιανουαρίου σηματοδοτούν μια επαναστατική ανατροπή. Μη βιάζεστε, δεν θα πω για νίκη της Αριστεράς, ούτε για ανατροπή της τάσης στην Ευρώπη (αυτά θα αποφασιστούν από το μέλλον). Η μεγάλη νίκη στις εκλογές ήταν αυτή της ελπίδας απέναντι στο φόβο. Η νίκη αυτή ανήκει στο λαό, δεν παραγράφεται, δημιουργεί ιστορία. [ανοίγω εδώ μια παρένθεση, σημαντική για τη συνέχεια. Η απόφαση του Σαμαρά να εκφοβίσει ανοικτά τον ελληνικό λαό με καταστροφή – και απ’ ότι φαίνεται να την προετοιμάσει – ήταν ένα καίριο πολιτικό λάθος. Γιατί ο φόβος είναι παράλογο συναίσθημα και λειτουργεί έξω από το συνειδητό. Ο λαός ήταν και παραμένει ανήσυχος (φροντίζουν άλλωστε και τα ΜΜΕ της διαπλοκής), για διαφορετικούς όμως λόγους. Τον φόβο δεν μπορείς να τον παίξεις φανερά. Πρέπει να μείνει εκτός πεδίου σκέψης. Πόσοι άνθρωποι φοβούνται τα αεροπλάνα. Μπαίνουν όμως στο αυτοκίνητο χωρίς πρόβλημα. Τα τελευταία 10 χρόνια έχουμε χιλιάδες νεκρούς σε δυστυχήματα με αυτοκίνητα και κανένα σε αεροπλάνο. Ο φόβος λειτουργεί στο υποσυνείδητο). Το ξεπέρασμα του φόβου είναι η νίκη. Η υπερπροβολή του κινδύνου “αχρήστευσε” το όπλο του φόβου. Ίσως αυτή να είναι και η αιτία που τα ΜΜΕ αδυνατούν – ακόμα – να επιβάλουν τη λογική της υποδούλωσης και η κυβέρνηση παραμένει ‘αφύσικα’ δημοφιλής. Τέλος παρένθεσης]. Οι εκλογές κατέγραψαν δύο ακόμα αποφάσεις: ο θυμός σαν πολιτική άποψη, με ότι παράλογο συμφύρεται, παραμένει ισχυρός στην ακραία έκφραση του και οι επαναστατικές απόψεις (με ή χωρίς εισαγωγικά) αδυνατούν να γίνουν επαναστατικό κίνημα.
Οι πολίτες με σύνθετη πολιτική σκέψη, αυτοί δηλαδή που δεν είναι οπαδοί αλλά υποστηρίζουν το κόμμα που ταιριάζει περισσότερο στις προσωπικές τους πολιτικές αναλύσεις και επιλογές, είχαν κάθε λόγο να είναι προβληματισμένοι πριν τις εκλογές. Η ελληνική οικονομία είναι υπονομευμένη. Κάθε παραγωγική δραστηριότητα αντιμετωπίζει συντελεστές (κόστους, γραφειοκρατίας, εφορίας, θεσμικούς) που την τοποθετούν σε μειονεκτική θέση. Η ελληνική κοινωνία, παρά το βήμα που έκανε στις εκλογές, δυσκολεύεται ακόμα στο να συνθέσει τις αφηγήσεις για το πώς φτάσαμε στην κατάρρευση. Μας την ‘έστησαν οι ξένοι’ ή φταίνε τα δικά μας λάθη; Είναι το ευρώ η αιτία για τη δυσπραγία της παραγωγής ή το πελατειακό σύστημα των πολιτικών μας; «Είναι ο καπιταλισμός Ηλίθιε» ή μια μασονική συμπαιγνία της «νέας τάξης πραγμάτων»; Θα χρειαστεί μεγάλη ακόμα προσπάθεια για να ανορθωθεί μια δομημένη πολιτική σκέψη που να αντιλαμβάνεται τις ροές της ιστορίας, που περιλαμβάνουν οικονομικά, γεωπολιτικά, ταξικά, ιδεολογικά, πολιτισμικά δρώμενα σε αλληλεπίδραση… Θα μπορούσε άραγε μια νέα κυβέρνηση, χωρίς πείρα εξουσίας, να αντιμετωπίσει αυτόν τον κυκεώνα προβλημάτων που αναμφισβήτητα παραλαμβάνει, τηρώντας – έστω τα προσχήματα – των υποσχέσεων της; Θα μπορούσε να διατηρήσει τη λαϊκή υποστήριξη διαθέτοντας εκλογική βάση με διασπορά σε ιδεολογία και προσδοκίες; Γιατί, όπως θα αναλύσουμε και παρακάτω, το μόνο, ΤΟ ΜΟΝΟ, πεδίο που ο ΣΥΡΙΖΑ υπερτερεί των αντιπάλων του είναι η λαϊκή υποστήριξη (εφ όσον την διατηρήσει). Με αυτές τις σκέψεις είδαμε τη φανερή χαρά, ανάμεικτη με βαθύ προβληματισμό, στους πανηγυρισμούς της εκλογικής βραδιάς. Αλλά η Δευτέρα ήταν μια άλλη μέρα. Φανερά «έτοιμος από καιρό» ο Αλέξης μας εξέπληξε ευχάριστα: πριν αρχίσουν τα σχόλια πώς και τι (και με φανερή την απογοήτευση του κ. Σουλτς που δεν επελέγη το συστημικό ποτάμι) ο Τσίπρας άρπαξε στην κυριολεξία την εντολή, ξεκίνησε ένα μαραθώνιο επαφών. Η πρώτη εβδομάδα ήταν κατά την άποψη μου η ευτυχέστερη πολιτική εβδομάδα από την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή: έδειξε ότι μια ηγετική ομάδα προσώπων και ένα δημοκρατικό κόμμα μπορούν να δημιουργήσουν τον μηχανισμό με χαρακτηριστικά εξουσίας (λείπουν εδώ μερικές παράγραφοι) που να είναι διαφορετικός από την κληρονομική, διαπλεκόμενη, εξαρτημένη και …ολίγη πολιτική τάξη της χώρας. Ας μην υπερτιμούμε όμως, την κατάσταση. Αυτό ήταν το πρώτο βήμα. Θα χρειαστούν πολλά ακόμα. Αν κάτι έδειξαν οι πρώτες μέρες της νέας κυβέρνησης ήταν τι σημαίνει διαπραγμάτευση και τι σημαίνει «Ελληνική Κυβέρνηση» με ό,τι σηματοδοτούν οι λέξεις.
Σε ελάχιστο διάστημα υπήρξε κυβέρνηση, επιτελείο διαπραγμάτευσης, εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας και οι συμβολισμοί που δίνουν το στίγμα, τη γραμμή σκέψης της νέας ηγεσίας [κατ’ ανάγκη ανοίγω εδώ δεύτερη παρένθεση για να καταθέσω τον τρόπο σκέψης: η πραγματικότητα εκτυλίσσεται με χιλιάδες μικρά γεγονότα που συνθέτουν την ροή της ιστορίας. Καθένα από αυτά έχει τη σημασία και την επίδραση του. Τα αποκρυσταλλώματα αυτών των πολλών μικρών αποφάσεων δημιουργούν τους κόμβους, τα οροθέσια της ιστορικής διαδρομής. Αυτά με τη σειρά τους δημιουργούν το νέο πλαίσιο στην αλληλοδιαδοχή των γεγονότων και των αποφάσεων. Όλα αυτά εκτυλίσσονται – στα μάτια του μακρινού παρατηρητή – με συνεχή τρόπο, χωρίς άλματα. Στις 26/1 ούτε είχαν καταργηθεί οι μνημονιακοί νόμοι, ούτε είχε διαγραφεί το χρέος ούτε είχε ανοίξει την ΕΡΤ. Κάτι όμως είχε αλλάξει σε όλη την Ευρώπη και η εξέλιξη πήρε άλλο δρόμο από πριν. Ας κρατήσουμε αυτό: Πήρε άλλο δρόμο. Τι είναι αυτό που δημιουργεί τις μικρές πράξεις και αποφάσεις; Απάντηση: ο συσχετισμός δύναμης ή αλλιώς το επίπεδο συνειδητοποίησης των αντιθέσεων της πραγματικότητας. Ο συσχετισμός δύναμης, σε υλικό και συνειδησιακό επίπεδο είναι ο απόλυτος κυβερνήτης των εξελίξεων και δεν μπορεί να αγνοηθεί. Επίσης, και αυτή είναι η δυσκολία και η ευθύνη της ηγεσίας, δεν μπορεί να μετρηθεί “αντικειμενικά”. Κλείνω την παρένθεση].
Η νέα κυβέρνηση λοιπόν είχε να συνθέσει (και ο Βαρουφάκης το τοποθέτησε με απόλυτα καθαρό τρόπο) την αντίθεση του εκλογικού αποτελέσματος (ας μην ξεχνάμε ~ 40% των ψήφων) με τις ανειλημμένες υποχρεώσεις της χώρας (όχι των προηγούμενων, της ίδιας της χώρας όπως εκφράστηκε από την προηγούμενη κυβέρνηση). Ποιος να είναι άραγε ο ‘συσχετισμός δύναμης’ σε αυτή την αντίθεση; Είναι το μνημόνιο ένα ‘κείμενο εργασίας’ για να μπορεί να ξαναγραφτεί; Τι άλλο μπορεί κανείς να επικαλεστεί παρά το δημοκρατικό κεκτημένο (αν και όσο υπάρχει) της ΕΕ για να επαναδιαπραγματευτεί; Γιατί τα πραγματικά στοιχεία, η ανθρωπιστική κρίση και η (γνωστή αν όχι σχεδιασμένη) καταστροφική επίδραση της δημοσιονομικής προσαρμογής δεν αποτελούν επιχείρημα για την ελιτ των οικονομικών δολοφόνων. Ο άμεσος οικονομικός στραγγαλισμός είναι ο συσχετισμός δύναμης στο υλικό πεδίο: οι δανειστές μπορούν να στραγγαλίσουν οικονομικά τη χώρα σε λίγες εβδομάδες. Το θέμα είναι σχεδιασμένο έτσι. Όμως, και εδώ είναι η διαφορά οπτικής των νέων από τους παλαιούς, η καταστροφή της Ελλάδας θα παράξει ανεξέλεγκτες αναταράξεις (λιγότερες από αυτές του 2010, αλλά στην οικονομία η δυναμική τείνει να μεγεθύνει τις αστάθειες). Αυτό είναι το ελληνικό όπλο: μια ισορροπία τρόμου όπου ο θάνατος μου μπορεί να σου στερήσει τα πόδια…
Όπως όμως είπα πιο πάνω, η διαπραγματευτική δύναμη στηρίζεται στη λαϊκή υποστήριξη. Στηρίζεται στην επίδραση της ελληνικής περίπτωσης στις συνειδήσεις των ευρωπαϊκών λαών. Δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη η ενορχηστρωμένη εκστρατεία απέναντι στις “ελληνικές παραξενιές” στον τύπο της Γερμανίας. Οι ψυχραιμότερες φωνές και οι μετρημένες τοποθετήσεις ακολουθούν, αλλά επίσης αποκτούν δυσανάλογα μεγάλο βάρος για το μέλλον της διαπραγμάτευσης. Οι σοβαροί αναλυτές κατανοούν ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να πορευτεί όπως στο παρελθόν. Τι θα γίνει δεν είναι προβλέψιμο (ούτε καν αποτέλεσμα της δράσης της ελληνικής πλευράς) αλλά η ιστορία έχει μπει σε κίνηση και η τροχιά της θα φέρει κάτι καλύτερο απ’ το μέιλ του Χαρδούβελη (τι απίθανος τύπος! μας έσωζε και αυτός αλλά εκ του ασφαλούς).
Το μεγαλύτερο πεδίο αντιπαράθεσης βρίσκεται στο εσωτερικό μέτωπο. Τι άλλο άραγε να σηματοδοτούν οι διαδοχικές ομοβροντίες του «πνευματικού ηγέτη πίσω από τη νομισματική ενοποίηση της Ευρώπης» για τους άτυχους Έλληνες που έχουν τέτοια κυβέρνηση; Και εδώ βρίσκεται πιστεύω ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ελληνική πλευρά: οι πιέσεις και οι μηχανισμοί που έχουν δομηθεί δίνουν ευκαιρία για αποδόμηση τόσο των προγραμματικών θέσεων του ΣΥΡΙΖΑ όσο και της εφαρμογής (;) τους. Δεν είναι μόνο τα συστημικά ΜΜΕ, αλλά και οι ίδιες οι προσδοκίες που – όχι άδικα – είχαν, έχουν και πρέπει να έχουν οι Έλληνες πολίτες από μια αριστερή κυβέρνηση. Με μια εκπληκτική ωριμότητα, ο λαός στηρίζει την προσπάθεια γιατί βλέπει την δράση και την κίνηση: και μόνο η αλλαγή, ήδη από την 20η Φεβρουαρίου, της υποχρέωσης για 4,5% πλεόνασμα το 2016 σημαίνει δισεκατομμύρια ευρώ (έχουμε χάσει και τα νούμερα). Όμως η καθημερινότητα είναι πιεστική: άλλαξε άραγε ο αριθμός των ανέργων; Ξεκίνησε μια θριαμβευτική ανάπτυξη; Τίποτε από αυτά. Σταμάτησε όμως ο πρωθυπουργός της χώρας (για την ακρίβεια ΑΛΛΑΞΕ) να λέει ότι γινόμαστε μια φυσιολογική χώρα έχοντας τους πολίτες στα γόνατα.
Οι πολιτικές κινήσεις της νέας ηγεσία χαρακτηρίστηκαν από συμβολικά γεγονότα: τη συνεργασία με τους ΑΝΕΛ, την ενσωμάτωση του κ. Πανούση και άλλων, την αναγνώριση της εθνικής μνήμης της αντίστασης και την υπερκομματική γέφυρα στο πρόσωπο του νέου προέδρου. Όχι δεν έσκισε τα μνημόνια ούτε επέλεξε ένα αριστερό πρόεδρο. Ούτε ακόμα ξεπερνά τις δεσμεύσεις του παρελθόντος με αποφασιστικό τρόπο. Η στόχευση της νέας ηγεσίας μάλλον μοιάζει να θέλει να αποκαταστήσει ένα λειτουργικό αστικό κράτος και μια ανεκτική δημοκρατική ιδεολογία παρά να θεμελιώσει μια επαναστατική προοπτική. Ήδη από το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης, είχα χαρακτηρίσει τον ΣΥΡΙΖΑ κεντρώο κόμμα. Κεντρώο αλλά επαναστατικό ! (όπως λέει το ανέκδοτο «νάνος αλλά με…»). Γιατί οι αλλαγές αυτές, στα πλαίσια μιας νεοφιλελεύθερης Ευρώπης και του ακροδεξιού προηγούμενου είναι ‘επαναστατικές’. Γιατί, όπως ειπώθηκε στην καίρια συνέντευξη της νέας προέδρου της Βουλής, θα πρέπει να κατακτήσουμε στον πολιτικό μας πολιτισμό την (γαλλικής επανάστασης ιδέα) «διαφωνώ με αυτό που λες αλλά θα αγωνιστώ μέχρι θανάτου για να έχεις το δικαίωμα να το λες». Πολύ θα ήθελα να αναζητούσαμε στις αναλύσεις μας την ισορροπία ανάμεσα στην μαθηματική μόρφωση και την φιλολογική επάρκεια στην εκπαίδευση και όχι τα καταθλιπτικά λογιστικά του Homo economicus (που θέλουν να μας καταντήσουν). Πολύ θα ήθελε ο ελληνικός λαός να μην είχαμε μνημόνιο, να άνοιγαν ξανά δουλειές, να είχαμε τα συστήματα υγείας και παιδείας που ταιριάζουν σε μια ευρωπαϊκή χώρα. Αλλά πριν γίνουν αυτά πρέπει να κρατήσουμε το παράθυρο της ελπίδας ανοικτό. Στις δεδομένες συνθήκες, αυτή η μικρή ομάδα προσώπων, και το συγκεκριμένο κόμμα που κλήθηκε να διαχειριστεί τις τύχες μας, αξίζει και πρέπει να υποστηριχθεί παρά τις διαφωνίες, τις αντιθέσεις και τις τυχόν αστοχίες του. Ας συνδυάσουμε τη μεγαλύτερη επαγρύπνηση και αντίθεση σε συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις με την πιο σταθερή υποστήριξη στην δυναμική που έχει ξεκινήσει…
Ένα τελευταίο, σαφώς σχετιζόμενο θέμα, που δεν γίνεται αντιληπτό στην πραγματική του έκταση είναι ο «θεσμός» της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Ο οργανισμός αυτός που δεν εκλέγεται από κανένα, συμμετέχει καθοριστικά στις διευθετήσεις που αφορούν την Ελλάδα. Με συγκεκριμένες αποφάσεις, υλοποιεί παρεμβάσεις, καλυμμένες πίσω από διακηρυγμένες πολιτικές. Αλλά, όπως μπορεί ο καθένας να καταλάβει, αυτές οι αποφάσεις έχουν πρόσημο. Εξηγώ. Όταν ο κ. Ντράγκι, έκλεισε την στρόφιγγα ρευστότητας στην ελληνική κυβέρνηση, διατήρησε την παροχή ρευστότητας στις τράπεζες. Η κίνηση αυτή έχει φανερά συμβολικό χαρακτήρα (εμπιστεύομαι τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα – που ελέγχω – και όχι τις κυβερνήσεις – που δεν ελέγχω). Εκφράζει όμως και μια συστηματική τάση που μεταφέρει την εξουσία στις πηγές ρευστότητας (προσοχή: χρημάτων, εγγυήσεων και όχι αξιών) μακριά από στις εκλεγμένες κυβερνήσεις. Ο ίδιος ο κ. Ντράγκι, ξεκίνησε τη διαδικασία «ποσοτικής χαλάρωσης» (τι ευφάνταστος όρος) για παροχή ενός τρισεκατομμυρίου ρευστότητας στο οικονομικό σύστημα, παρά την αντίθεση του κ. Σοϊμπλε. Αυτό που γίνεται μπροστά στα μάτια μας είναι η δημιουργία μιας ανεξέλεγκτης από τους λαούς εξουσίας χωρίς στρατό αλλά με μεγαλύτερη δύναμη. Το μυαλό μας κινεί το σώμα μας, αλλά οι ιστοί μας ζουν από τη δουλειά (και) της καρδιάς. Αυτές τις εξελίξεις ‘ξεφανερώνει’ η νέα ελληνική κυβέρνηση και γιαυτό το λόγο δέχεται τις επιθέσεις του νέου στρατού: των ΜΜΕ. Όσοι δεν κατανοούν την νέα υφή των ταξικών αντιθέσεων μπορούν να παίρνουν τη λάθος θέση στη μάχη.
* Ο Δημήτρης Πουλής είναι μηχανικός
