Σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά, ο άνθρωπος ξεπέρασε τα όρια και υποβάθμισε το περιβάλλον σε τέτοιο βαθμό που ν’ αντιμετωπίζει πλέον πρόβλημα επιβίωσης.
Οι ενέργειες που συνετέλεσαν στην υποβάθμιση είναι λίγο πολύ γνωστές, το μέγεθος όμως της ζημιάς είναι σε πολύ κόσμο άγνωστο και αυτή η άγνοια είναι ακόμη πιο επικίνδυνη από το ίδιο το πρόβλημα.
Η εγκληματική εξαφάνιση πολλών ειδών και από το ζωικό και φυτικό βασίλειο, η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, η κακή χρήση της τεχνολογίας, ο ανταγωνισμός στους πολεμικούς εξοπλισμούς, οι κάθε μορφής πολεμικές επιχειρήσεις με οποιαδήποτε αιτία, η καταναλωτική μανία, η αυξανόμενη ρύπανση (ατμόσφαιρας, νερού και εδάφους), τα μεταλλαγμένα τρόφιμα, η παραγωγή ενέργειας με συμβατικά καύσιμα, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, η τρύπα του όζοντος, η μόλυνση, υπεράντληση και υφαλμύρωση των υδάτινων πόρων, η ερημοποίηση, είναι μερικοί από τους παράγοντες που έχουν διαταράξει ανεπανόρθωτα την οικολογική ισορροπία, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει η βιόσφαιρα του πλανήτη και η σωματική και ψυχική μας υγεία.
Τα προβλήματα αυτά είναι παγκόσμια και έχουν προέλθει από ανθρώπινες δραστηριότητες και δράσεις και ανήκουν σε όλους. Αντίθετα, έχει γίνει κοινή συνείδηση ότι το περιβάλλον δεν είναι κατ’ ανάγκην ιδιοκτησία κανενός, ούτε περιορίζεται από σύνορα και εθνικές κυριαρχίες. Οι ρυπαντές μιας χώρας σε λίγο χρόνο με τα ρεύματα επισκέπτονται ακόμη και απόμακρες περιοχές, φτάνουν μέχρι την Aνταρκτική και ρυπαίνουν ολόκληρο τον πλανήτη.
Οι επιπτώσεις όμως από την περιβαλλοντική κρίση δεν αφορούν πλέον μόνο την υγεία του ανθρώπου και του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά έχουν και κάποιο σοβαρό κοινωνικό κόστος, που εκφράζεται με τη φθορά της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, την απρογραμμάτιστη χρήση της γης, την οικοπεδοποίηση δασικών εκτάσεων, την συγκέντρωση των βιομηχανιών σε κατοικημένους χώρους, τις τεράστιες περιφερειακές ανισότητες, την υπερσυγκέντρωση στα αστικά κέντρα, την ερήμωση της υπαίθρου και την γενικότερη υποβάθμιση της ποιότητας της ζωής που πολλές φορές χαρακτηρίζεται από ανεπάρκεια βασικών αγαθών κοινής ωφέλειας (σχολεία, νοσοκομεία, πάρκα, παιδικές χαρές, συγκοινωνίες κ.α.)
Πέρα όμως από τα παγκόσμια περιβαλλοντικά προβλήματα, υπάρχει σε κάθε χώρα σε κάθε τόπο και μια φυσική κληρονομιά που καθορίζεται από φυτικά και βιοτικά οικοσυστήματα, που είναι συνδεδεμένα στενά με τον άνθρωπο, γιατί από αυτά παίρνει την τροφή του και μέσα σε αυτά αναπτύσσεται και ζει με αρμονία. Με τον όρο οικοσύστημα, εννοούμε κάθε σύνολο βιοτικών και μη βιοτικών παραγόντων και στοιχείων του περιβάλλοντος που δρουν σε ορισμένο χώρο και βρίσκονται σε αλληλεπίδραση μεταξύ τους ( λέμε ότι ο άνθρωπος βρίσκεται σε οικολογική ισορροπία με το περιβάλλον του, όταν έχει διαμορφώσει σχετικά σταθερή σχέση με τους παράγοντες και τα στοιχεία αυτά). Η διαταραχή της οικολογικής ισορροπίας είναι ένα από τα μεγαλύτερα και πλέον επικίνδυνα προβλήματα για τα οποία την αποκλειστική ευθύνη φέρει ο άνθρωπος.
Για την επιβίωση μας πλέον υπάρχουν δύο λύσεις ή πόλεμος για την διασφάλιση των αναγκαίων για την ζωή αγαθών ή άμεσα παγκόσμια δράση για την ειρηνική διευθέτηση των προβλημάτων και την κατά το δυνατόν ισοκατανομή των αγαθών για όλη την ανθρωπότητα.
Ο πόλεμος απεδείχθη ότι είναι ξεπερασμένος τρόπος λύσης των διαφορών. Οι καταστροφές που προκαλεί και το κόστος του ασκούν μεγάλη πίεση στο περιβάλλον. Είναι μια πολυετής μέθοδος επιβολής κατάλληλη μόνο για μουσεία. Η ανάγκη επίλυσης των διαφορών με άλλο τρόπο έχει φανεί στη Μέση Ανατολή, την Κύπρο, τη Σομαλία, την πρώην Γιουγκοσλαβία, την Κεντρική Αμερική, το Κουβέιτ, το Αφγανιστάν, το Ιράκ κ.α. και δεν είναι άλλος από την διεθνή επέμβαση υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών που όμως απέτυχε παταγωδώς.
Απέτυχε, γιατί ουσιαστικά δεν διαθέτει τακτικό προϋπολογισμό για ειρηνευτικές επιχειρήσεις, αλλά στηρίζεται στις εκάστοτε συνδρομές των κυβερνήσεων, οι οποίες συνήθως έρχονται καθυστερημένα και είναι μειωμένες. Εκατόν εβδομήντα οκτώ (178) χώρες είναι μέλη του Οργανισμού και το 1992 μόνο 8 είχαν καταβάλει τις συνδρομές τους. Η Ρωσία όφειλε 295 εκατομμύρια δολάρια και οι ΗΠΑ 81. Εξίσου σημαντικό όμως είναι το πρόβλημα των δυνατοτήτων του ΟΗΕ. Είναι λίγοι εκείνοι που μετά την πτώση της ΕΣΣΔ θα ξεχώριζαν τις αποφάσεις του ΟΗΕ από εκείνες των ΗΠΑ. Το Συμβούλιο Ασφαλείας συνίσταται από τις ΗΠΑ, την Ρωσία, τη Γαλλία, την Αγγλία και την Κίνα. Όλες αυτές οι χώρες έχουν τη δυνατότητα χρήσης του βέτο σε προτάσεις στις οποίες διαφωνούν και είναι αυτές κυρίως που καλούνται να είναι φύλακες της Ειρήνης. Είναι φύλακες της ειρήνης που βιάζεται, χάρη στα όπλα που οι πέντε χώρες εξάγουν κατά κύριο λόγο. Παραδοσιακά οι ΗΠΑ και η Αγγλία και μετά η Γαλλία, Ρωσία και η Κίνα συμφωνούσαν σε πολλά ζητήματα που αφορούσαν σε πολεμικές επιχειρήσεις, όπως πρόσφατα διαπιστώσαμε στη Γιουγκοσλαβία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ. Ύστερα, υπάρχει ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα που το ζήσαμε και αυτό τελευταία. Είναι επιτρεπτό, σ’ έναν διεθνή οργανισμό να επεμβαίνει σε μια χώρα παραβιάζοντας την εθνική της κυριαρχία, έστω και αν γίνονται χονδροειδείς καταπατήσεις του δικαίου; (π.χ. από τον Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ), και σε τι βαθμό θα γίνεται αυτή η επέμβαση ; Είναι προφανές, ότι χωρίς ισχυρό οπλισμό καμιά σοβαρή επιχείρηση τέτοιας μορφής δεν μπορεί ν’ αναληφθεί. Ο πόλεμος του Ιράκ το έκανε αυτό σαφές. Αλλά εκεί ουσιαστικά έγιναν πολεμικές επιχειρήσεις από τις ΗΠΑ και Αγγλία με χιλιάδες θύματα και μη ανατρέψιμες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, χωρίς την συγκατάθεση του Ο.Η.Ε. Ουσιαστικά, ο Ο.Η.Ε δεν μπορεί με την μορφή και τη δομή που έχει να συνεισφέρει σε μια παγκόσμια δράση για την προστασία του περιβάλλοντος, εκτός αν αλλάξει το καταστατικό του και ισχυροποιηθεί οικονομικά και στρατιωτικά με τους κυανόκρανους.
Από την άλλη οι εθνικές κυβερνήσεις δεν επαρκούν για διαχείριση των δικών τους κοινών. Ο ρόλος τους πρέπει να αναθεωρηθεί, γιατί παρουσιάζεται απαρχαιωμένος. Στην προεκλογική περίοδο που διανύουμε όλοι μιλάνε για προστασία περιβάλλοντος, ποιότητα ζωής, διεθνή συνεργασία για την αντιμετώπιση παγκοσμίων περιβαλλοντικών προβλημάτων, συνθηκών και διακηρύξεων. Μετά όμως τις εκλογές στο όνομα μιας στρεβλής ανάπτυξης διαπράττουν οικολογικά εγκλήματα. Όταν δε διαπραχθεί κάποια διεθνής αδικία, οι εθνικές κυβερνήσεις προστρέχουν στον ΟΗΕ για να επιβεβαιωθεί η διαπίστωση, εν συνεχεία ότι ουσιαστικά επικαλούνται την παρέμβαση ενός Οργανισμού, που του έχουν προσδώσει την αίγλη Παγκόσμιας Κυβέρνησης με ξύλινα πόδια.
Πιθανόν ο διεθνής αυτός Οργανισμός να πρέπει να διαμορφωθεί πλήρως σε αυτήν, να αποκτήσει δηλαδή την εξουσία και την αξιοπιστία του δίκαιου διαχειριστή των κοινών και δικαστή ειδικά στις παγκόσμιες διενέξεις που υποβαθμίζουν το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής. Καθώς δε οι διαφορές και οι διασυνδέσεις μεταξύ των εθνών γίνονται εντονότερες, η ανάγκη ύπαρξης ενός ισχυρού ΟΗΕ είναι επιτακτικότερη. Διαφορετικά πρέπει να υπάρξει Παγκόσμια Κυβέρνηση με κοινή πολιτική στα θέματα αυτά. Το ερώτημα είναι αν θα γίνει αυτό όταν θα έχει ακόμη χρόνο για να λάβει κρίσιμες αποφάσεις.
Όπως και να έχουν τα πράγματα η ώρα της άμεσης δράσης έφθασε. Η επιλογή είναι δική μας. Από αισιοδοξία πιστεύω ότι η ζωή δεν πρόκειται να εκλείψει λόγω παράλογων ενεργειών και παραλείψεών μας. Είμαι όμως επίσης βέβαιος ότι η ζωή 100 χρόνια από τώρα θα είναι τελείως διαφορετική από σήμερα.
Η πιθανότητα τα παιδιά μας να απολαύσουν τα αγαθά της φύσης που εμείς εκμεταλλευτήκαμε και κατασπαταλήσαμε είναι ελάχιστη. Θέλω να πιστεύω ότι όλοι θα εργαστούμε για να μη γίνει ελάχιστη. Ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε. Ας το κάνουμε εγκαίρως.
