"Συνεργαστήκαμε με τον Θοδωρή Παπαδουλάκη για το βίντεο της παράστασης, καθώς και με τον μουσικό Λεωνίδα Μαριδάκη που έκανε τη διασκευή των ηπειρώτικων τραγουδιών. Έτσι, στο έργο μας συναντήθηκαν αρμονικά η τέχνη του θεάτρου με την τέχνη του κινηματογράφου, της φωτογραφίας και της μουσικής. Κι άρχισε το ταξίδι της η παράστασή μας την Κυριακή των Βαΐων του ‘14"
«Η θεατρική τέχνη έχει τη δύναμη να μεταφέρει επί σκηνής ιστορικά γεγονότα με τρόπο που να αποτυπώνονται στη μνήμη», τονίζει, σε συνέντευξή της στην «Π» η ηθοποιός, Μαρινέλλα Βλαχάκη, η οποία ερμηνεύει τη θεατρική παράσταση «Γυναίκες που γίναν ένα με τη γη».
Την παράσταση ανεβάζει η εταιρεία τέχνης «Βιολέττα» αύριο, Κυριακή 15 και την ερχόμενη Δευτέρα 16 Μαρτίου στις 9 το βράδυ στον Θεατρικό Σταθμό Ηρακλείου. Η παράσταση εντάσσεται στους Πολιτιστικούς Αγώνες 2015 που οργανώνει ο Δήμος Ηρακλείου.
Η κ. Βλαχάκη μιλά στην «Π» για την παράσταση, το θέατρο και την εταιρεία τέχνης «Βιολέττα».
Ποιο ήταν το στοιχείο στο βιβλίο της Γ. Σκοπούλη που σας συγκίνησε και αποφασίσατε να το ανεβάσετε στη σκηνή;
«Με συγκίνησε ο απέριττος, αβίαστος και χωρίς επιτήδευση λόγος των γυναικών, η αμεσότητα, η ειλικρίνεια, η δύναμή του. Με γοήτευσε και γιατί μέσα σε λίγες φράσεις αποκαλύπτονταν τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα μιας όχι πολύ μακρινής εποχής και έρχονταν στο φως ξεχασμένα ίσως σήμερα λαϊκά έθιμα. Και με συγκίνησε βαθιά το υγιές ένστικτο των γυναικών που τις οδηγούσε να αντέχουν τις μύριες δυσκολίες, να αγαπούν και να υπερασπίζονται τη ζωή. Οι αφηγήσεις τους με ακολουθούσαν κι αφού τέλειωσα την ανάγνωση του βιβλίου. Δεν με άφηναν να ησυχάσω, ώσπου πήρα την απόφαση να ανεβάσω στη σκηνή εκείνες τις γυναίκες, να ακουστεί η λαλιά τους και να μοιραστώ όσα ένιωθα με άλλους ανθρώπους, για να γαληνέψω...
Αναζήτησα φωτογραφίες εκείνης της εποχής από το μουσείο Μπενάκη του Κώστα Μπαλάφα και της Βούλας Παπαϊωάννου. Συνεργαστήκαμε με τον Θοδωρή Παπαδουλάκη για το βίντεο της παράστασης, καθώς και με το μουσικό Λεωνίδα Μαριδάκη που έκανε τη διασκευή των Ηπειρώτικων τραγουδιών. Έτσι στο έργο μας συναντήθηκαν αρμονικά η τέχνη του θεάτρου με την τέχνη του κινηματογράφου, της φωτογραφίας και της μουσικής. Κι άρχισε το ταξίδι της η παράστασή μας την Κυριακή των Βαΐων του ‘14».
Οι αφηγήσεις αφορούν κυρίως τη δεκαετία του ’40. Υπάρχουν κοινά στοιχεία με το σήμερα;
«Θα σας απαντήσω με δικά τους λόγια.
“... Κίνησα έγκυος κι έκανα ένα κορίτσι. Από την άλλη μέρα με τη σαρμανίτσα στην πλάτη ν’ ανεβαίνω τις ανηφόρες για τα χωράφια. Και πως ν’ αλλάξεις το μωρό μέσα στο κρύο; Έβαζα το πανί στον κόρφο μου να το ζεστάνω… πέθανε σε τρεις μήνες. Έπειτα πιάνω δίδυμα. Τα σκότωσα μέσα στην κοιλιά. Έβαζα πάνω στην κοιλιά τα τενεκέδια με τη λάσπη να φτιάξουμε αυλάκι να γυρίσει το νερό για το πότισμα. Όλες τις αντρικές δουλειές τις κάναμε μόνες μας…
“...Και να κοκκινίζει το χιόνι στο διάβα μας και τ’ άχυρο το καλοκαίρι από το αίμα της περιόδου. Γιατί εκείνο που καμιά κοπέλα δεν ήξερε και δε φόραγε ήταν το βρακί… Τη Λαμπρή δεν πηγαίναμε όλες μαζί στην εκκλησία. Μια μια, δυο - δυο γιατί δεν είχαμαν πολλά φουστάνια και φοράγαμε τα ίδια. Αλληνής της ερχόταν μικρό αλληνής μεγάλο. Βολευόμασταν…”.
Είναι φανερό ότι δεν μπορούμε να συγκρίνουμε εκείνη την εποχή με τη σημερινή, χωρίς φυσικά να υποτιμώ διόλου τις σημερινές δυσκολίες».
Με τη “Βιολέττα” στα Χανιά
Η Μαρινέλλα Βλαχάκη γεννήθηκε, ζει και δραστηριοποιείται στα Χανιά της Κρήτης. Από το 2000 έχει ιδρύσει την εταιρεία τέχνης «Βιολέττα» και μέσα από αυτόν το φορέα διοργανώνει θεατρικές παραγωγές που βασίζονται σε λογοτεχνικά κείμενα. Ως λογοτέχνης έχει γράψει,ποίηση, διήγημα, παραμύθι, μυθιστόρημα και σενάριο. Ως ηθοποιός έχει εργαστεί στο θέατρο, την τηλεόραση και τον κινηματογράφο.
“Οι αντιδράσεις των θεατών είναι πραγματικά συγκινητικές”
«Η αλήθεια είναι ότι οι αντιδράσεις των θεατών είναι πραγματικά συγκινητικές. Ηπειρώτες και Ηπειρώτισσες κάθε ηλικίας αναγνωρίζουν τις μανάδες και τις γιαγιάδες τους, αλλά απ’ όποια γωνιά της Ελλάδας και να είναι οι άνθρωποι που παρακολουθούν το έργο μας αισθάνονται ότι τους αφορά. Μια Κρητικιά γερόντισσα 96 χρονών με πλησίασε μετά την παράσταση και μου είπε. “Παιδί μου όσα είπες τα ‘χω περασμένα...” Ενδιαφέρουσες είναι και οι αντιδράσεις των μαθητών που παρά το ότι δεν έχουν καμία εμπειρία, όπως είναι φυσικό, από τέτοιες καταστάσεις ούτε έχουν ακούσει άλλη φορά κάτι ανάλογο, συγκινούνται».
Θεωρείτε πως μία «υποχρέωση» του θεάτρου, της τέχνης γενικότερα είναι να διατηρεί την ιστορική μας μνήμη ζωντανή;
«Η φετινή παράστασή μας βασίζεται στο ιδιαίτερο είδος που λέγεται “προφορική ιστορία” και που κατά τη γνώμη μου προσφέρει ένα ενδιαφέρον και πλούσιο υλικό για το θέατρο. Η θεατρική τέχνη έχει τη δύναμη να μεταφέρει επί σκηνής ιστορικά γεγονότα με τρόπο που να αποτυπώνονται στη μνήμη, όπως συμβαίνει π.χ. με όσα λέει η τελευταία γυναίκα για τα δεινά της γερμανικής κατοχής.
Το μεσημέρι έφυγαν οι Γερμανοί κι άφησαν πίσω τους 317 σκοτωμένους και καμένους. Έρχεται ο πατέρας και μας λέει: «Θέλετε να δείτε τη μάνα σας τελευταία φορά;» «Θέλουμε…» λέμε. Μετάνιωσε. «Καλύτερα να τη θυμάστε όπως ήταν. Πάω να τη θάψω. Να μην τη φάνε τα σκυλιά». Τα παιδιά ήταν κάρβουνο. Τα ξεχώρισε ο πατέρας απ’ το μπόι…”»
Μιλήστε μας για την εταιρία τέχνης «Βιολέττα» και τα επόμενα σχέδιά σας.
«Η “Βιολέττα” είναι ο φορέας μέσα από τον οποίο δραστηριοποιούμαι από το 2000. Οι θεατρικές επιλογές μου αντλούνται πάντα μέσα από λογοτεχνικά, και όχι από θεατρικά κείμενα. Συνήθως προτιμώ κείμενα τα οποία δεν έχουν θεατρικό παρελθόν, ώστε να έχω την ελευθερία να τα προσεγγίζω με το δικό μου τρόπο.
Οι παραστάσεις με τις “Γυναίκες” συνεχίζονται και παράλληλα δουλεύω τη νέα παραγωγή που θα ανέβει το φθινόπωρο».
Η παράσταση για την αλήθεια των γυναικών “που γίναν ένα με τη γη”
Γυναίκες βασανισμένες από τα στοιχεία της φύσης, τη φτώχια, τον πόλεμο, την ξενιτιά και τη σκληρότητα των αντρών, σαν να βγήκαν από αρχαίες τραγωδίες, έσερναν το χορό ξυπόλυτες, με τα πόδια σημαδεμένα από τα κακοτράχαλα βουνά της Ηπείρου.
Ερμηνεύει η Μαρινέλλα Βλαχάκη.
Για την παράσταση σημειώνει μεταξύ άλλων η πρωταγωνίστρια: «Τελείωσα το βιβλίο γρήγορα, αλλά μου ήταν αδύνατον να το εγκαταλείψω στη βιβλιοθήκη.
Αισθάνθηκα ακαταμάχητη την ανάγκη να μεταφέρω, κατά το δυνατόν, κι εγώ με τη σειρά μου τη φωνή τους στη σκηνή. Άφησα μισοτελειωμένο το έργο που έγραφα και άλλαξα προσανατολισμό. Μίλησα με τη συγγραφέα, την οποία ευγνωμονώ που με εμπιστεύτηκε, και άρχισα να δουλεύω. Προετοιμάζοντας την παράσταση αυξανόταν η συγκίνησή μου από την επαφή με τη δική τους αλήθεια. Επέλεξα χαρακτηριστικά αποσπάσματα από αφηγήσεις που αφορούν κυρίως τη δεκαετία του 1940. Συχνά έρχονταν στο νου μου ανάλογες ιστορίες των μανάδων και των γιαγιάδων μας… Η μνήμη είναι οι ρίζες που συγκρατούν τα χώματα να μην τα παρασέρνουν οι κακοκαιριές! Κι ακόμα, όπως λέει και η συγγραφέας, «αν η τέχνη είναι πηγή συγκίνησης και γνώσης, ετούτες οι γυναίκες αγγίζουν τα ψηλότερα».
Στην προσπάθειά μου να πλησιάσω όσο γίνεται περισσότερο την αλήθεια αυτών των γυναικών και παράλληλα να πετύχω ένα υψηλό αισθητικό αποτέλεσμα, ζήτησα τη συνεργασία του σκηνοθέτη Θοδωρή Παπαδουλάκη. Με τη δημιουργία του βίντεο που ετοίμασε με το νέο σκηνοθέτη Γιάννη Κρητικό φτάσαμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα».
Η παράσταση διαρκεί μία ώρα και σε όλη τη διάρκεια υπάρχει παράλληλη προβολή.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Σκηνοθεσία video: Θοδωρής Παπαδουλάκης, Γιάννης Κρητικός, Θεατρική προσαρμογή κειμένων - ερμηνεία: Μαρινέλλα Βλαχάκη, Διασκευή δημοτικών τραγουδιών: Λεωνίδας Μαριδάκης, Φωνές: Λεωνίδας Μαριδάκης, Δανάη Μπότικ
Φωτογραφίες εποχής: Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
