Με την ευκαιρία της έναρξης των εκκλησιαστικών ύμνων προς τιμή της Θεοτόκου (Ακάθιστος ‘Υμνος ) που επειδή αρχίζουν με το «χαίρε» (156 φορές ακούεται κατά την ολοκλήρωσή του) ονομάζονται και « Χαιρετισμοί », σκέφτηκα να γράψω κάτι γενικά περί χαιρετισμών.
Επειδή αναφέρθηκα στον Ακάθιστο Ύμνο, θα υπενθυμίσω εν ολίγοις το ιστορικό των ύμνων αυτών : Το 626 μ. Χ. oι Άβαροι πολιορκούν την Κωνσταντινούπολη την οποία θα υπερασπιστεί ο Πρωθυπουργός Βώνος και ο Πατριάρχης Σέργιος, ο οποίος περιήρχετο τα τείχη με την εικόνα της Παναγίας στα χέρια, παρακαλώντάς την για βοήθεια. Πράγματι η Πόλη εσώθη και η σωτηρία αποδόθηκε στην Παναγία. Ο Πατριάρχης μετά κάλεσε το λαό στο ναό της Παναγίας των Βλαχερνών να την ευχαριστήσουν με ύμνους . Τους ύμνους τους έψαλλαν όρθιοι, γι’ αυτό το σύνολό τους ονομάστηκε και Ακάθιστος Ύμνος
Επανέρχομαι όμως στο περί χαιρετισμών θέμα μου το οποίο και θα σχολιάσω.
Από το ρήμα χαιρετίζω (προσαγορεύω κάποιον με το «χαίρε», κατ’ επέκταση εκφράζω με εξωτερικές ενδείξεις προς κάποιον αγάπη, συμπάθεια, σεβασμό) προέρχεται το ουσιαστικό χαιρετισμός (με λόγια εκδήλωση αισθημάτων συμπάθειας και αγάπης κατά τις συναντήσεις και τους αποχωρισμούς ανθρώπων).
Ο χαιρετισμός γίνεται με διάφορους τρόπους, ανάλογα με τις περιστάσεις, με κάποιους συμβολισμούς, άλλοτε φραστικά, με χειρονομίες, με κινήσεις κ.λ.π.
Πάντα ο χαιρετισμός είναι και μια ευχή προς το χαιρετούμενο όπως : γεια σου ( να έχεις υγεία) καλησπέρα, καλημέρα, καλό βράδυ, καλή νύχτα, πολλά τα έτη κ.ά. Ο χαιρετισμός στους δρόμους της πόλης, ανταλλάσσεται μεταξύ γνωστών και πολλάκις συνοδεύεται με εναγκαλισμό και φίλημα, συνήθως μεταξύ γυναικών και χειραψίες. Ο άγνωστος δέχεται χαιρετισμό, στο γραφείο του, στο κατάστημά του, στο ταξί του ο ταξιτζής, στο λεωφορείο του ο οδηγός . Παρατήρησα, καθισμένος στην πρώτη θέση αστικού λεωφορείου, από τους δέκα επιβάτες κάποιας ηλικίας κατά την επιβίβασή τους οι οκτώ έλεγαν καλημέρα στον οδηγό. Αντιθέτως οι της μικρότερης ηλικίας το έλεγαν μόνο δύο. Θέλω να πιστεύω, ότι ήταν τυχαίο γεγονός και δεν έχει σχέση με τις νουθεσίες μιας παλαιότερης εποχής κατά την οποία οι γονείς υπεδείκνυαν στα παιδιά, πώς θα πρέπει να συμπεριφέρονται. Το λέω αυτό, έχοντας υπόψη τη μάνα μου, που μου έλεγε :
Όταν περνάς από εκκλησιά, να κάνεις το σταυρό σου
κι όταν παπά θα συναντάς, να του φιλάς τη χέρα
χαιρέτα κάθε άγνωστο, όπως το χωριανό σου
και όμορφα τότε θα δεις , πως θα περνά η μέρα (οι συμβουλές ήταν της μάνας μου (που ήταν αγράμματη) και ο στίχος δικός μου)
Βεβαίως η ζωή στο χωριό, ήταν και είναι, διαφορετική από τη ζωή στην πόλη. Ο ξένος που θα βρεθεί σ’ ένα χωριό, θα χαιρετίσει όποιον συναντήσει, αλλά και θα χαιρετιστεί. Υπάρχουν όμως και οι προσωπικές διαφορές, κυρίως κτηματικές, μεταξύ
χωριανών και το χειρότερο μεταξύ συγγενών, που, όταν πρόκειται να συναντηθούν, αλλάσσουν δρόμο, εντρεπόμενοι ίσως, για τη συνάντηση χωρίς να χαιρετίσουν.
Ένα περιστατικό που συνέβη στο χωριό μου παλαιότερα και που στάθηκε αιτία να δημιουργηθεί ένα ωραίο δίστιχο, ήταν το εξής :
Ένας περνούσε καβάλα στο γάιδαρό του και βρέθηκε μπροστά σε ένα χωριανό του, με τον οποίο είχε διαφορές και δε μιλούσαν. Ο καβαλάρης για να αποφύγει την κακιά ώρα, παρότρυνε το γάιδαρο μιλώντας του να τρέξει πιο γρήγορα. Πέρασε και ιδών αυτόν,αντιπαρήλθε όπως λένε κι οι γραφές. Λίγο πιο πέρα από την πίεση ο γάιδαρος καλαφάντισε κι έπεσε. Ο στερηθείς το χαιρετισμό πήγε για βοήθεια λέγοντας :
Κωστάκι, όντε με θωρείς, λέγε πολλά τα έτη
γιατί το κάνει επίτηδες ο γάιδαρος και πέφτει
Έμαθα ότι η μεταξύ τους παρεξήγηση μετά λύθηκε
Ένα άλλο δίστιχο που εκφράζει την απορία ενός ερωτευμένου για την αλλαγή στάσης της καλής του, που μας άφησε η καταπληκτική μελωδία του Θανάση Σκορδαλού με την εκπληκτική φωνή του Νίκου Μανιά είναι το:
Περνάς και δε με χαιρετάς, ως μ’ εχαιρέτας πάντα
κακιά κι αμάχη μου κρατάς μα δε κατέχω γιάντα
Πολλά ποιήματα και τραγούδια έχουν επίσης ως θέμα το χαιρετισμό.
Ενδεικτικά αναφέρω κάποιες φράσεις από αυτά. Χαιρετίσματα λοιπόν στην εξουσία
Καλημέρα, τι κάνεις, να ‘σαι πάντα καλά. Ούτε ένα γεια σου δεν είχες θάρρος για να μου πεις. Γεια σου χαρά σου Βενετιά, μπήκα σε θάλασσα πλατιά
Υπάρχει μια φράση που στο άκουσμά της ο νους μας πάει στη μεταφορική της σημασία που σημαίνει κάτι κακό. Όταν μας πουν χαιρέτα μας τον πλάτανο, περιμένουμε κάτι , όχι καλό, πως θα συμβεί. Όταν ο πατέρας μου στον πόλεμο του σαράντα βρέθηκε στο ορεινό ιατρείο και περίμενε την ιατρική απάντηση, ο Μανόλης ο Βέργης από τον Γενί Γκαβέ που ήταν μέσα στο ιατρείο και άκουσε το γιατρό, βγήκε έξω και του λέει :
—Δημήτρη, χαιρέτα μου, τον πλάτανο
—Δηλαδή, Μανόλη, τι θες να πεις ;
— Παίρνεις εικοσαήμερη άδεια και φεύγεις για την Κρήτη.
Ο Βέργης, λέγοντας τη φράση στον πατέρα μου, κυριολεκτούσε. Πράγματι, στην αυλή του υπήρχε και υπάρχει ακόμα, αιωνόβιος πλάτανος, εξακοσίων και πλέον ετών, δίπλα στου Χαν- Αλή τη βρύση, σήμα κατατεθέν της περιοχής.
* Ο Γιώργος Φλουρής είναι εκπαιδευτικός
