Του Eυστάθιου Σπαντιδάκη*

Το κεντρικό σημείο του πίνακα της Βάπτισης του Χριστού έχει ζωγραφιστεί από δύο διαφορετικούς ζωγράφους.

Ενώ η αρχική μορφή του πίνακα έχει τοξοτή απόληξη, μεταγενέστερα ενσωματώθηκε διαφορετικό ξύλο δίνοντάς του πια την εικόνα ενός ορθογωνίου πίνακα (βλ. εικόνα). Τα σημεία της προσκόλησης έχουν ζωγραφιστεί από διαφορετικό χέρι.

Ο πίνακας ανήκει στον Δήμο Ηρακλείου και η αγορά του έγινε με την υπ' αριθμό 956 απόφαση Δ.Σ. Ηρακλείου 17-12-2004 και με ποσό 1.171.587,29 ευρώ.

Το Δ.Σ. Ηρακλείου με αρ. Απόφασης 871 8-12- 2002 μεταξύ άλλων αναφέρει: "Στις 8 Δεκεμβρίου 2004 δημοπρατείται στο Λονδίνο, στη γνωστή αίθουσα δημοπρασιών έργων τέχνης Christi’s μια ελαιογραφία σε ξύλο με θέμα "Η Βάπτιση του Χριστού" που αποδίδεται στον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο και όπως αναφέρεται, φέρεται να έχει φιλοτεχνηθεί από τον μεγάλο Ηρακλειώτη ζωγράφο.

"Εγκρίνει και νομιμοποιεί την εκπροσώπηση του Δήμου Ηρακλείου κατά την διενέργεια της δημοπρασίας από την ελληνική πρεσβεία του Λονδίνου, στην οποία δίνεται η εντολή να πράξει ό,τι απαιτείται για την συμμετοχή του Δήμου στη δημοπρασία".

Ο Δήμος Ηρακλείου αγοράζει τον παραπάνω πίνακα χωρίς πιστοποίηση γνησιότητας του έργου, αλλά με τα “ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ” και “ΦΕΡΕΤΑΙ”.

Το ελληνικό προξενείο του Λονδίνου που εκπροσώπησε τον Δ. Ηρακλείου δεν είχε ειδικούς να γνωματεύσουν ότι ο πίνακας είναι γνήσιος και για ποιος είναι ο ζωγράφος.

Με αρ. Απόφασης 158 Δ.Σ. Ηρακλείου 16-03-2005 μεταξύ άλλων αναφέρεται:

"Γύρω στα τέλη Μαΐου με αρχές Ιουνίου, ο πίνακας θα μεταφερθεί στο Μουσείο Μπενάκη για “κάποια” συντήρηση".

Αυτή η απόφαση του Δ.Σ. δεν ακολουθήθηκε απο γνωμοδότηση ειδικών συντηρητών έργων τέχνης. (Σε άλλο δημοσίευμα θα γίνει αναφορά του τι είχε συμβεί στο Μουσείο Μπενάκη).

Είναι γνωστό ότι πλαστά έργα τέχνης διακινούνται ανεξέλεγκτα στην αγορά, ενώ οι κατάλογοι των οίκων αναγράφουν επιλεκτικά κάποιες πληροφορίες οι οποίες δημιουργούν απλά εντυπώσεις.

Ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Μέρτζιος στο βιβλίο του "Δομήνικος Θεοτοκόπουλος - ο βίος και το έργο του" 1966, αναφέρει μεταξύ άλλων:

"Και ενώ δεν εμφανίζονται εις το εμπόριον γνήσια, κυκλοφορούν όμως απομιμήσεις και μάλιστα υπογεγραμμένα! Της τοιαύτης παραχαράξεως έπεσε θύμα προ 5-6 ετών ένας βιομήχανος εκ Μιλάνου, ο οποίος επλήρωσε μίαν Σταύρωσιν μικρών διαστάσεων (0,50X0,30) 41 εκατομμύρια λιρέττες, ήτοι δυο εκατομμύρια και 50 χιλιάδας δραχμάς και την εδώρησεν εις το Μουσείο Πόλδι-Πετσόλι του Μιλάνου. Μετά παρέλευσιν ολίγων μηνών απεκαλύφθη η απάτη, ο πίναξ αφηρέθη και η υπόθεσις κατέληξεν εις τα δικαστήρια.

Θύμα παρομοίας παραχαράξεως έπεσε και ένας εξυπνότατος μεγαλοεφοπλιστής ιδικός μας, ο οποίος ηγόρασε πλαστόν πίνακα του Θεοτοκόπουλου και τον επλήρωσε 40 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα, ήτοι 2,5 εκατομμύρια δραχμάς. Με την υπόθεσιν ησχολήθη ο γαλλικός και ιταλικός τύπος".

Ο δήμαρχος Ηρακλείου κ. Λαμπρινός ενώ του έχει ζητηθεί απο την εφημερίδα "Πατρίς" στις 6-11-2014 και 30-12-2014 να δημοσιεύσει την πιστοποίηση γνησιότητας από ειδικό φορέα, θεωρεί ότι η σιωπή είναι προτιμότερη της αληθείας.

*Ο Ευστάθιος Σπαντιδάκης είναι ιστορικός ερευνητής