Της Σοφίας Τσεντελιέρου
Η τοπική ιστορία βρίσκεται στο επίκεντρο του προγράμματος Ευέλικτης Ζώνης που εφαρμόζεται πιλοτικά σε σχολεία της Κρήτης.
Ήδη από τον προηγούμενο μήνα ξεκίνησε η διαδικασία ενδοσχολικής στήριξης των εκπαιδευτικών που εφαρμόζουν πειραματικά στις σχολικές μονάδες το πρόγραμμα της Ευέλικτης Ζώνης και διαπραγματεύονται με τους μαθητές τους θέματα γενικού μορφωτικού περιεχομένου.
Η όλη διαδικασία, που θα ολοκληρωθεί στο τέλος Φεβρουαρίου, συντονίζεται από τον προϊστάμενο Επιστημονικής-Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Περιφέρειας Κρήτης Γιάννη Νταγκουνάκη. Η ενδοσχολική επιμόρφωση εξελίσσεται με βασικούς συντελεστές υλοποίησης της συγκεκριμένης δράσης, τους κατά Περιφέρεια Σχολικούς Συμβούλους.
Με την ευκαιρία αυτή, προτείνεται στους εκπαιδευτικούς η διαπραγμάτευση θεμάτων από το χώρο της τοπικής μας ιστορίας. Σχολιάζοντας το γεγονός αυτό, ο κ.Νταγκουνάκης λέει ότι τα τελευταία χρόνια και δικαιολογημένα, γίνεται πολύς λόγος για την ιστορία της ιδιαίτερης πατρίδας του μαθητή, για τη θέση της στην παιδευτική και μορφωτική διαδικασία όπως και στο Πρόγραμμα μαθημάτων του Δημοτικού Σχολείου. "Πέραν από την μια ή την άλλη άποψη και τις όποιες θεωρητικές προσεγγίσεις, γεγονός είναι ότι πρέπει να αντλούνται και να διαπραγματεύονται θέματα του τοπικού περιβάλλοντος των μαθητών, γιατί και ενδιαφέροντα και ιδιαίτερης μορφωτικής αξίας είναι, πολύ περισσότερο αν θέλουμε ν’ανοίξουμε ένα ακόμα παράθυρο, προκειμένου να μπει ο πολιτισμός στην ψυχή του κάθε παιδιού" λέει ο ίδιος και προσθέτει: «Η τοπική Ιστορία αποτελεί μέρος της γενικής και η γενική σύνθεση των επιμέρους τοπικών Ιστοριών. Σ’ αυτή τη σχέση, την οργανική και αδιάσπαστη, είναι που εμφανίζεται «το πολλαπλό της ενότητας και το ενωτικό της ολότητας» κι αυτός είναι ο λόγος που το πιο σωστό είναι να κάνουμε λόγο για «τοπικές Ιστορίες» παρά για "τοπική Ιστορία". Το να καταπιαστούμε με τη διαπραγμάτευση και διερεύνηση τοπικών Ιστοριών, δε σημαίνει ότι θα "ξαναγράψουμε" την Ιστορία ή ότι θα "συγγράψουμε μια νέα Ιστορία"».
Στόχος των εκπαιδευτικών είναι να βοηθήσουν τους μαθητές μέσα από μορφές και πρακτικές βιωμένης εμπειρίας, να’ρθουν σε προσωπική επαφή και στη συνέχεια ν’ ανακαλύψουν ιστορίες του τόπου τους, ιστορίες που δε θα βρουν γραμμένες στα βιβλία. Όμως, ο κ.Νταγκουνάκης υποστηρίζει ότι «αυτές τις ιστορίες θα τις βρουν γραμμένες στ’αρμάρια της ψυχής του τόπου και του λαού μας. Είναι αυτές που μας τροφοδοτούν και πρέπει να συνεχίσουν ολοζωής, συγκαιρινούς μα πιο πολύ αυριανούς και μεθαυριανούς. Θα τις βρουν γραμμένες στα κατάβαθα της καρδιάς και στα λόγια των απλών, ανώνυμων ανθρώπων, των ανθρώπων της καθημερινότητας, του μόχθου και της βιοπάλης, της εργατιάς και του ιδρώτα, της δροσιάς και της αλμύρας, «του ήλιου του ηλιάτορα», της λαχτάρας και του πόθου, του έρωτα και της ζωής. Θα τις συναντήσουν ολοζώντανες στις διηγήσεις, τις μαρτυρίες και τις αναμνήσεις «απ’τους περαζούμενους καιρούς» και «στου καιρού τ’ αλάηματα π’αναπαμό δεν έχουν».Στα ήθη και στα έθιμα, στις συνήθειες, στα παραμύθια και στους θρύλους, στις παραδόσεις, στις συμπεριφορές και στις νοοτροπίες, στις θρησκευτικές και λατρευτικές εκδηλώσεις, στους χορούς και στα τραγούδια και σ’όλα εκείνα που η πατροπαράδοτη λαϊκή σοφία μας κληροδότησε. Και ακόμα στα λογής λογής ενθυμήματα και αντικείμενα στα γράμματα και στις φωτογραφίες, στα περιοδικά και στις εφημερίδες, στα σχολικά τετράδια και λευκώματα. Θα τις συναντήσουν να μιλούν με γλώσσα γνήσια και καθάρια στα έργα του κάθε λαϊκού τεχνίτη και δημιουργού: του μαραγκού, του σιδερά, του χτίστη και του κεραμέα. Κι ακόμη στο σεντούκι της γιαγιάς όπου και τα έργα των χειρών της κεντήστρας και της υφάντρας, που δε σπούδασε τα γράμματα και δεν πήγε στα "μεγάλα σχολειά"». Ο προϊστάμενος Επιστημονικής-Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Περιφέρειας Κρήτης συνεχίζει λέγοντας ότι πρόκειται για όλα εκείνα που μαρτυρούν πως η ζωή έχει αδιάσπαστη και συνεχή παρουσία στο χώρο και στο χρόνο και πως το παρελθόν, δεν είναι στην πραγματικότητα παρελθόν, αφού επιβιώνει στο παρόν και στην καθημερινότητα.
Τα θέματα αυτά αποτελούν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία, μέσα από διαδικασίες δραστηριοποίησης και διερεύνησης, οι μαθητές, με εμψυχωτή και ψυχοδηγό το Δάσκαλό τους , να προσεγγίσουν στοχαστικά και κρι(η)τικά την οργανική, πηγαία, ασίγαστη, αδέσμευτη και πολυσέβαστη ικανότητα του ανθρώπου να εκφράζεται και να δημιουργεί.
Να προσεγγίσουν βιωματικά και δημιουργικά την πολυδιάστατη ανθρώπινη παρουσία στο χώρο και στο χρόνο, όπως αυτή αποτυπώνεται στα κληρονομημένα, χειροπιαστά απομεινάρια και αυθεντικά κατάλοιπα.
«Έτσι, φυσικά και αβίαστα» λέει ο κ.Νταγκουνάκης «θα κατανοήσουν και θα συνειδητοποιήσουν, ότι όταν μιλούμε, για παράδειγμα, για τη Λαϊκή μας Παράδοση, πρέπει να κάνουμε λόγο:
« Για τη βαθύτερη εκείνη δύναμη των αναλογιών που συνέχει τα παραμικρά με τα σπουδαία, τα καίρια με τα ασήμαντα και διαμορφώνει κάτω από την κατατεμαχισμένη των φαινομένων επιφάνεια ένα πιο στέρεο έδαφος για να πατήσει το πόδι μου, παραλίγο να πω η ψυχή μου»
(ΟΔ. ΕΛΥΤΗΣ)
Και όταν κάνουμε λόγο και αναφερόμαστε στο Λαϊκό μας Πολιτισμό, να κατανοήσουν, ότι:
« Το ζήτημα δεν είναι ποια πράγματα τελείωσαν, αλλά με τι τα αντικαθιστούμε εμείς που ζούμε όπως κάθε πράγμα της ζωής μέσα στην φθορά και την αλλαγή, τα πράγματα που νομίζουμε τελειωμένα»
( Γ.ΣΕΦΕΡΗΣ)
Να κατανοήσουν ότι Ιστορία δεν είναι μόνο οι εθνικοαπελευθερωτικοί αγώνες, οι μάχες που με θυσία, αυτοθυσία και άφθαστο ηρωισμό έδωσαν οι πρόγονοί μας
Κι ότι αυτό τον τόπο δεν τον έκαμαν, «Μικρό και Μέγα» μόνο τα μεγάλα και τρανταχτά γεγονότα , τα έργα και οι ημέρες των επώνυμων και σημαντικών προσώπων.
Να συνειδητοποιήσουν ότι αυτή η « μικρή πατρίδα» έδωσε πολλά και έχει πολλά να δώσει ακόμη. Κι ο μικρός μαθητής σήμερα, ο Πολίτης της Ππόλης αύριο, πρέπει να ξέρει ότι πατά σε στέρεο έδαφος, σε γερό « πρώτο σκαλί».
«…Εις το σκαλί για να πατήσεις τούτο
Πρέπει με το δικαίωμά σου νάσαι Πολίτης εις των ιδεών την πόλη»
Είναι αλήθεια όμως, ότι κάθε προσπάθεια «να κάμει κανείς βουτιά» στις χορταριασμένες και θολές από το χρόνο πηγές που συνθέτουν το κεφάλαιο της Τοπικής μας Ιστορίας αποτελεί δύσκολο εγχείρημα.
Κι είναι, επίσης αλήθεια, ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσπάθεια και προσοχή, ώστε αυτό το εγχείρημα να μη θερμαίνει ή αναθερμαίνει «τοπικιστικούς σωβινισμούς» και γενικά τοπικιστικές εξάρσεις».
ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ
Πάντως, πέραν από τους προφανείς γνωστικούς και μορφωτικούς στόχους που έχουν να προσεγγίσουν οι μαθητές με τη διαπραγμάτευση θεμάτων τοπικής Ιστορίας, ο κ.Νταγκουνάκης υποστηρίζει ότι έχουν πολλά να κερδίσουν κατά τη διάρκεια του «ταξιδιού τους προς την Ιθάκη» για την ενίσχυση των στοιχείων που συνθέτουν την εθνική τους ταυτότητα.
Έτσι, γίνεται λόγος για τις θετικές στάσεις, δεξιότητες και συμπεριφορές που θα καλλιεργήσουν και θ’ αποκτήσουν οι μαθητές, όπως:
• Να βιώσουν τη συνεργασία, την αλληλεγγύη και αλληλοβοήθεια.
• Να ασκηθούν στις διαδικασίες διαλόγου, συζήτησης, ανταλλαγής απόψεων και προβληματισμών.
• Να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες αλλά και ευθύνες.
• Να εντοπίζουν πηγές άντλησης και πληροφοριών.
• Να συλλέγουν, να κατατάσσουν και να ταξινομούν στοιχεία και διάσπαρτο υλικό.
• Να επιλέγουν τα σημαντικά από πλήθος στοιχείων και πληροφοριών.
• Να αξιοποιούν μέσα, δεδομένα, ντοκουμέντα και προφορικές μαρτυρίες.
• Να κάνουν συγκρίσεις και γενικεύσεις,
• Να είναι εποικοδομητικοί στις σκέψεις και απόψεις τους.
• Να εκφράζουν τις σκέψεις και απόψεις τους προφορικά και γραπτά.
Τη θέση και πρότασή αυτή, πρόταση «συνοικοδόμο» στη διαμόρφωση ολοκληρωμένης προσωπικότητας στο κάθε παιδί, τη θεωρούν οι εκπαιδευτικοί ρεαλιστική και εφικτή. Πολύ περισσότερο, όταν ο Δάσκαλος, ο κάθε Δάσκαλος, έχει «ευαίσθητες παιδαγωγικές κεραίες»και μεγάλη έγνοια για « το αύριο που έχει σήμερα στα χέρια του». Ο κ.Νταγκουνάκης καταλήγει λέγοντας: «Το υψηλό αίσθημα ευθύνης ποτέ δεν έπαψε να υπάρχει στο Δάσκαλο, γιατί γνωρίζει πολύ καλά το πάθημα του μυθικού Ανταίου, που τον νίκησε ο Ηρακλής όταν τον απόκοψε από τη μάνα του τη Γη, απ’ όπου και αντλούσε τη μεγάλη του δύναμη. Πρέπει ,λοιπόν, να αγωνιούμε όλοι, μαζί με τους Δασκάλους για το πώς « οι μικροί μας Ανταίοι» θα ριζώσουν στέρεα στο χώμα αλλά και στο πνεύμα των παππούδων τους. Στα χέρια μας έχουμε ένα ακόμη πολύτιμο μέσο, για το σκοπό αυτό. Είναι η Τοπική μας Ιστορία, που κρύβει θησαυρούς αμύθητης αξίας».
