Του Γιώργου Καλογεράκη*
ΜΕΡΟΣ 23ο - ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ

Το Δικαστήριον απεσύρθη εις το προς τούτο δωμάτιον των διασκέψεων, ένθα εν απουσία του Επιτρόπου διεσκέφθη και εξέδωκε την ταυτάριθμον απόφασίν του επανελθόντος του Δικαστηρίου, εν απουσία των κατηγορουμένων, ο Πρόεδρος απήγγειλεν δημοσία και δι’ ης κηρύσσει ενόχους τους κατηγορουμένους ως κάτωθι:
Α) Τον Μπρόγερ, ότι υπηρετών εις τας ενόπλους δυνάμεις του εχθρού ως αντιστράτηγος του Γερμανικού Στρατού εν Χανίοις Κρήτης κατά το διάστημα του πολέμου 1939-1945 και ως Διοικητής του Φρουρίου Κρήτης, εκ προθέσεως παρεκίνησε άλλους εις εκτέλεσιν αξιοποίνων πράξεων προστάζων και απειλών αυτούς, ήτοι διέταξε τους άνδρες στρατιωτικών τμημάτων τελούντων υπό την Διοίκησίν του, απειλών συγχρόνως δια βαρέων ποινών, εν περιπτώσει ανυπακοής, όπως διαπράξωσι τας κατωτέρω αξιοποίνους πράξεις, τας οποίας ούτοι εις εκτέλεσιν των Διαταγών τούτων εξετέλεσαν ήτοι:
1) Tην 3ην Ιουλίου 1943 εσκεμμένως εξετέλεσαν ανθρωποκτονίαν κατά 40 κατοίκων Κρήτης, κρατουμένους εν ταις φυλακαίς, θανατώσαντες εκ τούτων 18 εν Ηρακλείω, 10 εν Ρεθύμνω και 12 εν Χανίοις, πλήξαντες αυτούς δια πολλαπλών βλημάτων πυροβόλων όπλων εις διάφορα μέρη του σώματός των εξ ων πληγμάτων ως μόνης ενεργού αιτίας επήλθεν αμέσως ο θάνατος αυτών.
2) Κατά το διάστημα 2-5 Μαΐου 1944 εν τοις χωρίοις Καμάρες και Λοχριά εσκεμμένως εξετέλεσαν ανθρωποκτονίαν κατά 5 κατοίκων του πρώτου και 2 του δευτέρου, πλήξαντες αυτούς δια πολλαπλών βλημάτων πυροβόλων όπλων, εξ ων βλημάτων ως μόνης ενεργού αιτίας επήλθεν αμέσως ο θάνατος αυτών.
3) Κατά Σεπτέμβριον 1944 εν Ηρακλείω εσκεμμένως εξετέλεσαν ανθρωποκτονίαν κατά 15 κατοίκων του χωρίου Σαχτουρίων, συλληφθέντων εν αυτοίς την 2αν Μαΐου 1944, πλήξαντες αυτούς δια πολλαπλών βλημάτων πυροβόλων όπλων, εξ ων πληγμάτων ως μόνης ενεργού αιτίας επήλθεν ακαριαίος ο θάνατος αυτών.
Κατά το χρονικόν διάστημα 2-5 Μαΐου 1944 εν τοις χωρίοις Σαχτούρια, Καμάρες, Λοχριά και Μαγαρικάρι εν γνώσει έλαβον εις την κατοχήν των αυτογνωμόνως και άνευ συγκαταθέσεως των εχόντων δικαίωμα κατοίκων των εν λόγω χωρίων, ους παντελώς απεγύμνωσαν, ξένα κινητά αυτών πράγματα ήτοι εκαντοντάδας ζώων μεγάλων και μικρών τριακοσίας χιλιάδας οκάδας ελαίου, διάφορα άλλα τρόφιμα, είδη ρουχισμού και ενδύματα, ίνα τα έχωσι παρανόμως εις την ιδιοκτησίαν των, η δε αξία των κλαπέντων ήτο ιδιαιτέρως μεγάλη.
(σημ.: στο σημείο αυτό λείπει μία σελίδα) …………………………………….
γ) Εις Παλαιά Ρούματα κατά 19 ατόμων
δ) Εις Καλάθαινες κατά 11
ε) Εις διάφορα άλλα χωρία της επαρχίας Κισσάμου κατά ετέρων 25 ατόμων.
στ) Εις Άνω Μέρος κατά 42 ατόμων
ζ) Εις Γερακάρι κατά 55 ατόμων
η) Εις Κρύα Βρύση κατά 35 ατόμων
θ) Εις Γουργούθι, Καρδάκι, Δρυγιές, Βρύσες και Σμιλέ κατά 46 ατόμων.
ι) Εις Σωκαρά κατά 27 ατόμων
ια) Εις Ανώγεια κατά 50 ατόμων
ιβ) Εις Γέργερη κατά 18 ατόμων
ιγ) Εις Πύργον κατά 4 ατόμων
ιδ) Εις Σκούρβουλα κατά 31 ατόμων
ιε) Εις Σάρχον κατά 35 ατόμων
ιστ) Εις Γωνιές Μαλεβυζίου κατά 12 ατόμων
ιζ) Εις Καλέσσα κατά 7 ατόμων
ιη) Εις Μονή κατά 4 ατόμων
ιθ) Εις Λιγόρτυνον κατά 7 ατόμων
κ) Εις Αστυράκι κατά 22 ατόμων
κα) Εις Δαμάσταν κατά 34 ατόμων, κατοίκων απάντων των χωρίων τούτων, τα οποία εθανάτωσαν ούτοι πλήξαντες τούτα δια πολλαπλών βλημάτων πυροβόλων όπλων, εξ ων πληγμάτων ως μόνης ενεργού αιτίας επήλθεν αμέσως ο θάνατος αυτών.
3) Κατά τον ίδιον μήνα Αύγουστον 1944 έβαλον πυρ εις οικήματα χρησιμοποιήσαντες προς τούτο και εκρηκτικάς ύλας εις οικήματα εις τα κατωτέρω χωρία, τα οποία ούτω κατέστρεψαν ολοκληρωτικώς το δε πυρ εξερράγη και επιπλέον α) ο εμπρησμός συνέβη εις τα χωρία ταύτα, καθ’ όν χρόνον το πλείστον των κατοίκων ήτο εκτός αυτών και τούτο ήτο γνωστόν εις τους εμπρηστάς, β) δια του εκραγέντος πυρός εφονεύθησαν οι κατωτέρω αναγραφόμενοι, το συμβάν δε τούτο ηδύνατο να προϊδώσιν οι εμπρησταί και οι διατάξαντες τους εμπρησμούς, γ) οι κακούργοι έβαλον πυρ εις τα εν λόγω χωρία εις διαφόρους συγχρόνως τόπους, εις οίους τούτο και εξερράγη, ήτοι τα χωρία:
1) Λίμνη
2) Έλος
3) Φλώρια
4) Κούνενι, καέντων εν αυτώ και τριών παιδίων Ιωαν. Σταυρουλάκη, Αργυρ. Σταυρουλάκη και Καλλιόπης Σταυρουλάκη.
5) Γοργούθι
6) Καρδάκι
7) Δρυγιές
8) Βρύσες
9) Σμιλέ
10) Άνω Μέρος καέντων εν αυτώ των Γ. Λεμονάκη, Ευαγ. Λεμονάκη, Ρούσου Κατσαντώνη, Εμμαν. Κατσαντώνη, Αμαλ. Κατσαντώνη και Εργινούσης Μαντουδάκη.
11) Γερακάρι
12) Κρύα Βρύση
13) Σωκαρά
14) Ανώγεια καέντων εν αυτώ δύο γυναικών και τεσσάρων ανδρών.
15) Δαμάστα
16) Θραψανό, φονευθέντων μιας γυναικός και ενός παιδίου.
4) Κατά τον ίδιον μήνα Αύγουστον 1944 εν τοις αυτοίς ως αμέσως ανωτέρω χωρίοις, εν γνώσει έλαβον εις την κατοχήν των αυτογνωμόνως και άνευ συγκαταθέσεως των εχόντων δικαίωμα κατοίκων αυτών ξένα κινητά αυτών πράγματα ήτοι δεκάδας ζώων μεγάλων και εκατοντάδας ζώων μικρών, και μεγάλης ποσότητας εις διατροφής ρουχισμού και ενδυμάτων αξίας ιδιαιτέρως μεγάλης ίνα τα έχωσι παρανόμως ως ιδιοκτησίαν των.
Γ) Αμφοτέρους τους ρηθέντας κατηγορουμένους Μπρόγερ και Μύλλερ του ότι ο μεν δεύτερος ως Διοικητής της 2ας Μεραρχίας, ο δε πρώτος ως Διοικητής Φρουρίου Κρήτης υπό κοινού συμφέροντος κινούμενοι συνεποφάσισαν την εκτέλεσιν της προβλεπομένης πράξεως και ένεκα ταύτης συνομολογήσαντες προς αλλήλους αμοιβαίαν συνδρομήν εν Χανίοις και Ηρακλείω κατά το διάστημα 14-15 Σεπτεμβρίου 1943 εκ προθέσεως παρεκίνησαν άλλους εις εκτέλεσιν αξιοποίνων πράξεων προστάξαντες και απειλούντες αυτούς, ήτοι διέταξαν τους άνδρες στρατιωτικών τμημάτων τελούντων υπό την Διοίκησιν αμέσως του Μύλλερ και εμμέσως του Μπρόγερ, απειλούντες συγχρόνως δια βαρέων ποινών εν περιπτώσει ανυπακοής όπως διαπράξωσι τας κατωτέρω αξιοποίνους πράξεις, τας οποίας ούτοι εις εκτέλεσιν των διαταγών τούτων εξετέλεσαν ήτοι:
1) Εσκεμμένως εξετέλεσαν τας κάτωθι ανθρωποκτονίας κατά κατοίκων Κρήτης, τους οποίους εθανάτωσαν πλήξαντες τούτοις δια πολλαπλών βλημάτων, πυροβόλων όπλων, εξ ων πληγμάτων ως μόνης ενεργού αιτίας επήλθεν ο θάνατος αυτών, ήτοι εις τα χωρία:
1) Γδόχια 43 ατόμων
2) Μουρνιές 32 ατόμων
3) Μύθοι 4 άτομα
4) Ρίζα 56 άτομα
5) Μύρτος 18 άτομα
6) Συκολόγος 1 άτομον
7) Καλάμι 2 άτομα
8) Βαχός 32 άτομα
9) Σύμη 23 άτομα
10) Πεύκος 19 ατόμων
11) Μονή Άνω Βιάννου 6
12) Κεφαλοβρύση 36 άτομα
13) Κρεββατά 23 άτομα
14) Αμυρά 114 άτομα
15) Αγ. Βασίλειος 33 άτομα
16) Ψαρή Φοράδα 7 άτομα
17) Μάλλες 23 άτομα
18) Χριστός 8 άτομα
απάντων κατοίκων των χωρίων τούτων.
2) Κατά το ίδιον χρονικόν διάστημα εν τοις αμέσως ανωτέρω χωρίοις εν γνώσει έλαβον εις την κατοχήν των αυτογνωμόνως και άνευ συγκαταθέσεως των εχόντων δικαίωμα κατοίκων αυτών ξένα κινητά αυτών πράγματα, ήτοι δεκάδες ζώων μεγάλων και εκατοντάδας ζώων μικρών, και μεγάλης ποσότητος ειδών διατροφής ρουχισμού και ενδυμάτων αξίας ιδιαιτέρως μεγάλης, ίνα τα έχωσι παρανόμως ως ιδιοκτησίαν των.
3) Κατά τας 14 και 15 Αυγούστου του 1943 έβαλον πυρ εις οικήματα χρησιμοποιήσαντες προς τούτο και εκρηκτικάς ύλας εις οικήματα εις τα κατωτέρω χωρία, τα οποία ούτω κατέστρεψαν ολοκληρωτικώς, το δε πυρ εξερράγη και επιπλέον α) ο εμπρησμός συνέβη εις τα χωρία ταύτα καθ’ όν χρόνον το πλείστον των κατοίκων ήτο εκτός αυτών και τούτο ήτο γνωστόν εις τους εμπρηστάς β) Δια του εκραγέντος πυρός εφονεύθησαν οι κάτωθι αναγραφόμενοι, το συμβάν δε τούτο ηδύνατο να προϊδώσι οι εμπρησταί και οι διατάξαντες τους εμπρησμούς γ) οι κακούργοι έβαλον πυρ εις τα εν λόγω χωρία εις διαφόρους συγχρόνως τόπους εις ους τούτο εξερράγη ήτοι τα χωρία:
1) Γδόχια
2) Κεφαλοβρύση
3) Πεύκος
4) Κάτω Σύμη
5) Κρεββατά;
6) Συκολόγος
7) Μουρνιές καείσης εν αυτώ της Μαρίας Ανδρεοπούλη
8) Μύρτος
9) Καλάμι
Επειδή σχετικώς προς τας λοιπάς εν τω παραπεμπτικώ βουλεύματι πράξεις τας προβλεπομένας υπό του Ποιν. Νόμου προέκυψαν αμφιβολίαι ως προς την ενοχήν των κατηγορουμένων, δέον επομένως όπως κηρυχθώσιν αθώοι τούτων. Ειδικώτερον δια τον εγκλεισμόν των 200 Ισραηλιτών εις το ατμόπλοιον «Δανάη» και τον τορπιλλισμόν αυτού δεν επεβεβαιώθη ότι είχον σχέσιν τινά, ο εκ των κατηγορουμένων Μπρόγερ διατελών τότε Διοικητής Φρουρίου Κρήτης. Με την εκδοθείσαν διαταγήν του εκτοπισμού εκ της Νήσου των εν λόγω Ισραηλιτών, αύτη μάλλον αποδοτέα ως εκ της φύσεως της καθ ‘ο μη αφορώσα εις την ασφάλειαν των Γερμανικών στρατευμάτων εν Κρήτη εις την ανωτάτην Διοίκησιν της Αστυνομίας Αθηνών, Βερολίνου και δια την έκδοσιν της οποίας ουδέ καν φαίνεται να ηρωτήθη ο Μπρόγερ.
Επειδή αι πράξεις δι’ ας εκηρύχθησαν ένοχοι οι κατηγορούμενοι προβλέπονται και τιμωρούνται υπό των άρθρων 56 εδ. 357, 169, 287, 288, 221, παρ. 3 371, 374 ως ετροποποιήθη υπό του Νομοθετ. Διατάγματος 1441/1942 408, παρ. 2 και 4 και 409 του Π. Ν. ως ισχύουν ήδη.
Μετά την απαγγελίαν της αποφάσεως ο Β. Επίτροπος ανεφέρθη εις τας προτάσεις του ως προς τας ποινάς του θανάτου εις αμφοτέρους τους κατηγορουμένους.
Οι συνήγοροι των κατηγορουμένων λαβόντες κατά σειράν τον λόγον προέτεινον την επιβολήν τουλάχιστον του ορίου της ποινής. Ο Πρόεδρος μετά ταύτα διέταξε την αποχώρησιν των κατηγορουμένων από της αιθούσης των συνεδριάσεων, το δε Δικαστήριον απεσύρθη εις το προς τούτο δωμάτιον των διασκέψεων. Διασκεφθέν δε μόνον αυτόθι εν απουσία του Επιτρόπου και αποφασίσαν επανήλθεν εις την αίθουσαν των συνεδριάσεων, ένθα ο Πρόεδρος εν απουσία των κατηγορουμένων απήγγειλε δημοσία την απόφασιν.
Δ Ι Α Τ Α Υ Τ Α
Επιβάλλει εις τους κηρυχθέντας ενόχους κατηγορουμένους:
Α) Εις τον Μπρούνο Όσβαλντ Μπρόγερ.
1) Δι’ εκάστην των πράξεων των φόνων την ποινήν του θανάτου
2) Δι’ εκάστην των πράξεων των κλοπών την ποινήν της ειρκτής 10 ετών.
3) Δι’ έκαστον των απλών εμπρησμών την ποινήν των προσκαίρων δεσμών 20 ετών.
4) Δι’ έκαστον εμπρησμόν καθ’ όν συνέβησαν θάνατοι, την ποινήν του θανάτου.
5) Δι’ εκάστην των αρπαγών την ποινήν των προσκαίρων δεσμών 15 ετών.
Εις την πρώτην των ποινών ούσαν ανεπίδεκτον επιτάσεως συγχωνεύει απάσας τας λοιπάς ποινάς, ήτοι εις την ποινήν του θανάτου του
Β) Εις τον Φρειδερίκον Γουλιέλμον Μύλλερ
1) Δι’ εκάστην των πράξεων των φόνων την ποινήν του θανάτου
2) Δι’ εκάστην των πράξεων των κλοπών την ποινήν της ειρκτής 10 ετών.
3) Δι’ έκαστον των απλών εμπρησμών την ποινήν προσκαίρων δεσμών 20 ετών.
4) Δι’ έκαστον εμπρησμόν καθ’ όν συνέβησαν θάνατοι την ποινήν του θανάτου.
Εις την πρώτην των ποινών ήτοι την του θανάτου, ανεπίδεκτον ούσαν επιτάσεως συγχωνεύει απάσας τας λοιπάς ποινάς. Ορίζει τόπον εκτελέσεως της επιβληθείσης θανατικής ποινής δι’ αμφοτέρους τους καταδικασθέντας την περιφέρειαν των Αθηνών.
Το Δικαστήριον λαμβάνον υπ’ όψιν γενικώτερον τον ατομικόν χαρακτήρα του εκ των καταδικασθέντων Μπρούνο Μπρόγερ, κρίνει την γενικωτέραν συμπεριφοράν του απέναντι του πληθυσμού της Κρήτης εν συγκρίσει προς την του ετέρου καταδικασθέντος Φρειδερίκου Γουλιέλμου Μύλλερ προτείνει, βάσει του άρθρου 548 παρ. 2 της Π. Δ. τον μετριασμόν της ποινής του Μπρόγερ δια χάριτος εις ισόβια δεσμά.
Επιβάλλει εις βάρος των καταδικασθέντων την δικαστικήν δαπάνην.
Κατ’ εφαρμογήν των άρθρων 56 παρ. 3, 57, 109, 287, 288, 121 παρ. 3 371, 374, ως ετροποποιήθη υπό του Ν. Δ. 1441/1942, 408 παρ. 3 και 4 και 409 του Π. Νόμου.
Εφ’ ώ συνετάχθη η παρούσα απόφασις, ήτις δημοσιευθείσα σήμερον την 9ην Δεκεμβρίου του χιλιοστού εννεακοσιοστού τεσσαρακοστού έκτου (1946) έτους υπογράφεται νομίμως.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΦΙΛΛΙΠΟΣ
Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ
ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ
Ακριβές Αντίγραφον
Αθήναι τη 8 Μαρτίου 1947
Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ

* O Γιώργος Καλογεράκης είναι εκπαιδευτικός, ιστορικός και συγγραφέας