Του Γιώργου Καλογεράκη*
Δεν θέλω να ταξιδεύσω εδώ εις βάρος του Μύλλερ. Αι περιστάσεις που διοικούσε ο Μύλλερ ήσαν δυσκολότεραι. Ήτο δύσκολον να εκπληρώσω την υπηρεσίαν μου, διότι ο πληθυσμός ήτο εχθρικός. Τα αντίμετρα πολλάκις ήσαν σκληρά. Έπρεπε όμως να είναι σκληρά, διότι αλλιώς θα εδείχναμε αδυναμίαν απέναντι των εχθρών μέχρι της συνθηκολογήσεως. Ήμην έτοιμος να ρωτήσω τον λαόν της Κρήτης τι θέλει να κάμω, δεν ήθελε όμως να με ακούση και έδωσε πολλά θύματα. Και τώρα έρχομαι στο τέλος της απολογίας μου, δεν ζητώ αθώωσιν ή επιείκειαν διότι δεν αναγνωρίζω το Δικαστήριον σας, εάν με καταδικάσητε θα καταδικάσητε εις το πρόσωπόν μου την αρετήν, την πειθαρχίαν και την υποταγή του στρατιώτου.
Εις το σημείον τούτο ο Πρόεδρος διέκοψε χάριν αναψυχής την συνεδρίασιν δια την 30ην Νοεμβρίου 1946 ημέραν Σάββατον και ώραν 9.30 π. μ.
Την 30ην Νοεμβρίου ημέραν Σάββατον και ώραν 9.30 π. μ. επανήλθεν το Δικαστήριον εις δημοσίαν αυτού συνεδρίασιν, παρόντων του τε Βασιλικού Επιτρόπου, του Γραμματέως, των κατηγορουμένων και των συνηγόρων των.
Μεθ’ ο κατά διαταγήν του Προέδρου καλείται ίνα συνεχίση την απολογίαν ο εκ των κατηγορουμένων Μ. Μπρόγερ, όστις εμφανισθείς και εν συνεχεία κατ’ ερωτήσεις του Προέδρου απαντά ως εξής: Η Μυστική Στρατιωτική Γερμανική Αστυνομία δεν υπήγετο υπό τας διαταγάς μου, εις τοιαύτας δε υπηρεσίας δίδεται η διαταγή από τους ανωτέρω, πάντως υπήρχε συνεργασία μεταξύ Φρουρίου και Μυστικής Αστυνομίας. Η Διαταγή της καταστροφής της Βιάννου περιελάμβανε 1) την καταστροφήν των ανταρτών, 2) την καταστροφήν των χωρίων της περιφερείας Βιάννου και τούτο διότι ήσαν ορμητήρια των και ανεφοδιασμός των ομάδων αντιστάσεως εγένετο από τα χωρία αυτά, στα μάτια μας δεν ήσαν όλοι οι χωρικοί υπαίτιοι. Εγώ δεν διέταξα εκτελέσεις εις την περιοχήν της Βιάννου, μόνον ελάμβανον αναφοράς της Μεραρχίας αι οποίαι ανέφερον ότι ο εχθρός περισφίγγεται και ότι ο εχθρός έχει απωλείας, εγώ δε πάντοτε ενόμιζα ότι πρόκειται περί ανταρτών. Αι εκτελέσεις εις τα Λοχριά εγένοντο χωρίς να γνωρίζω τούτο και άνευ της διαταγής μου. Η ανακοίνωσις η οποία δημοσιεύεται εις την εφημερίδα «Κρητικός Κήρυξ» και αφορά την καταστροφή των χωρίων Λοχριά, Μαγαρικάρι και Καμάρες δεν εξεδόθη υπ’ εμού. Όσες ανακοινώσεις έκανα εγώ εδημοσιεύοντο εις την εφημερίδαν «Παρατηρητής» και ουχί εις άλλες εφημερίδες. Κατ’ ερωτήσεις του Βασιλ. Επιτρόπου ο κατηγορούμενος απαντά ως εξής: Έχω την γνώμην ότι εις περιπτώσεις καταστροφών μαζί με τον υπεύθυνον πίπτει θύμα και ο ανεύθυνος, αυτό άλλωστε είναι φυσική συνέπεια. Δεν ήξερα ότι κατά τας επιχειρήσεις της Βιάννου εφονεύθησαν δύο γυναίκες. Οσάκις συνελαμβάνοντο οι δράσται και ένοχοι κατεδικάζοντο υπό των Στρατοδικείων. Εγώ ποτέ δεν διέταξα την εκτέλεσιν αθώων ανθρώπων. Όταν εγένετο Σαμποτάζ εις βάρος των Γερμανών είχα διαταγήν να εκτελέσω τους δράστας, σε πολλές όμως περιπτώσεις δεν συνελαμβάνοντο οι ένοχοι και έπρεπε να εκτελέσω άλλα πρόσωπα, μάλιστα κατά την Διαταγήν εκτελέσεως θα έδει να εκτελεσθώσι άνθρωποι των καλυτέρων κοινωνικών τάξεων. Γι’ αυτό λοιπόν όταν εξετελέσθησαν τα 40 άτομα διέταξα να εκτελεσθούν βεβαρυμένα πρόσωπα δια να αποφύγω την εκτέλεσιν εξεχόντων προσώπων. Πολλοί Γερμανοί δεν εξετέλεσαν διαταγάς ανωτέρων των και εξετελέσθησαν. Και εγώ εάν δεν εκτελούσα διαταγήν ανωτέρων μου ασφαλώς θα με εκτελούσαν. Πολλά χωρία φίλα προσκείμενα προς τους αντάρτες κατεστράφησαν, ενώ άλλα χωρία που ουδέ καν σχέσιν είχον με τους αντάρτας ουδέν έπαθον. Η Διαταγή την οποίαν εξέδωσα και απειλούσα τον πληθυσμόν ότι, εάν δεν ευρεθή ο Στρατηγός Κράιπε, θα εφαρμόσω σκληρά αντίποινα την εξέδωσα δια λόγους προπαγάνδας. Ποτέ δε, δεν εφαντάσθηκα ότι μετά παρέλευσιν χρόνου θα την εφήρμοζε άλλος Διοικητής. Δια την απαγωγή Κράιπε ημπορούσα να δικαιολογήσω εις τους ανωτέρους μου ότι γίνεται σχετική έρευνα προς ανεύρεσίν του και εν καιρώ θα αναφέρω λεπτομερείας και τας αποφάσεις που έλαβα δι’ αυτόν τον λόγον δεν εφήρμοσα αντίποινα. Δια τον Σούμπερτ ανέφερα εις Δικαστήν Γερμανόν να κάμη την ανάκρισιν, διότι είχα ακούσει παράπονα δια το πρόσωπόν του. Κατ’ ερωτήσεις του εκ των συνέδρων Β. Τσεκούρα ο κατηγορούμενος εν συνεχεία απαντά ως εξής : Εις την επιχείρησιν της Βιάννου έλαβεν μέρος το 65ον Γερμανικόν Σύνταγμα, την έναρξιν των επιχειρήσεων έδωσε η αφορμή της πληροφορίας ότι οι αντάρτες του «Παντουβά» ήσαν εις το πλησίον όρος «Δείκτη». Η επιχείρησις της Βιάννου ήτο επιχείρησις Συντάγματος, το Σύνταγμα έδιδε αναφοράν εις την Μεραρχίαν και η Μεραρχία ανέφερεν εις το Φρούριον ότι συνεχίζονται αι επιχειρήσεις. Μόνον μετά το πέρας των επιχειρήσεων ανεφέρθη εις το Φρούριον ότι κατεστράφη ορισμένος αριθμός χωρίων. Κατ’ ερωτήσεις του εκ των συνέδρων Γ. Βαρσάμου ο κατηγορούμενος εν συνεχεία απαντά ως εξής: Μετά τον φόνον εις Χανιά του δημοδιδασκάλου Μάντακα και των αδελφών Μανουσάκη ο Σούμπερτ έφυγε από την Κρήτην και ήλθεν εις την Ηπειρωτικήν Ελλάδα. Έπιπλα κατοίκων της πόλεως Ηρακλείου μετεφέρθησαν εις Αθήνας, μόνον όταν το 1943 ιδρύθη το 10ον Σώμα Στρατού με έδραν του την Κηφισιάν και είχεν ανάγκην επίπλων.
Μεθ’ ό καλείται ο έτερος των κατηγορουμένων Φ. Μύλλερ όστις προσελθών απολογείται ως εξής : Κατά την έναρξιν του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου εις ηλικίαν 17 ετών επήγα εις τον πόλεμον, έλαβον μέρος εις τους πολέμους Ρωσσίας, Γαλλίας, κ. λ. π. Μετά την λήξιν του πολέμου ανέλαβα υπηρεσίαν εις την Αστυνομίαν. Τότε δια πρώτην φοράν έκαμα γνωριμίαν με την κατάπνιξιν μίας Κομμουνιστικής ανταρσίας.
Ημπορούσα να κάμω άλλο επάγγελμα αλλά προτίμησα το του Αξιωματικού. Το έτος 1936 έρριψεν κάτω η Γερμανία την συνθήκην των Βερσαλλιών και ήρχισεν πάλιν να εξοπλίζεται, τότε κι εγώ μετετάγην από την Αστυνομίαν ως Ταγματάρχης εις τον τακτικόν στρατόν. Κατά την έναρξιν του νέου πολέμου ήμην Αντισυνταγματάρχης μετά την ήτταν του προηγουμένου πολέμου είχον πάθει ψυχικόν κλονισμόν λόγω της πτώσεως της δυναστείας του Κάιζερ και τούτο διότι είχα ανατραφή ως Μοναρχικός. Επίσης αι εσωτερικαί ανωμαλίες της Πατρίδος μου δεν είχαν βγεί από το μυαλό μου και γι’ αυτό με την έναρξιν του πολέμου τούτου διέθεσα ολόκληρον τον εαυτόν μου δια να μη χαθή και ο πόλεμος αυτός. Αυτή μου η θέλησις μου έδωσεν κατεύθυνσιν σε όλες μου τις μετέπειτα πράξεις. Έλαβα μέρος εις την εκστρατείαν της Γαλλίας, τον δε χειμώνα του 1940 - 1941 το τάγμα μου μετεφέρθη εις την Ρουμανίαν και κατά την Άνοιξιν, τον Μάρτιον του 1941 όταν επρόκειτο να εισβάλωμεν εις την Ελλάδα με ολόκληρον την Μεραρχίαν μου έλαβα θέσιν ανατολικώς των Σερρών, το δε τάγμα μου ήτο απέναντι του οχυρού Ρούπελ. Ο πόλεμος εναντίον της Ελλάδος ήτο ανεπιθύμητος εις τους Γερμανούς και τούτο διότι δεν θεωρούσαμε τους Έλληνας ως εχθρούς μας και είχαμε ξεχάσει το ότι η Ελλάς είχε λάβει μέρος στον πρώτο πόλεμο εναντίον μας. Η δική μας ήττα στον τελευταίον πόλεμον προήλθεν από το Μέτωπον της Ελληνικής Μακεδονίας. Η ήττα του Γερμανικού Στρατού εις την Μακεδονίαν ήτο αρχή της ήττας του και εις άλλα μέτωπα. Πολλοί Γερμανοί κλασσικοί είχον πάρει την ύλην των από την μυθολογίαν της Ελλάδος ως και την πρώτην των διδασκαλίαν δια την τέχνην. Γνωρίζω ότι ο αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός είχεν επιδράσει εις τον πολιτισμόν της Ευρώπης. Η ελληνική εκστρατεία αυτή καθεαυτή ήτο σύντομος. Ο κ. Επίτροπος είπεν ότι η Ελλάς εθεώρησεν αυτήν την εκστρατείαν ως μία μαχαιριά εκ των όπισθεν. Εμείς είχαμε το αίσθημα ότι δεν πρόκειται να εξελιχθή ένα νέον Μακεδονικόν Μέτωπον και αν υπήρχον Άγγλοι εις την Ελλάδα έπρεπε να τους διώξωμεν. Ο πόλεμος εναντίον της Ελλάδος εις Θράκην ήτο σύντομος, διήρκησεν μόνον 4 ημέρας, η δε ομάς μου είχεν πολλάς απωλείας. Εγώ επεσκέφθην μετά την λήξιν του, εις ένα Νοσοκομείον τραυματίας, έδωσα την εντολήν εις Γερμανούς ιατρούς να επισκεφθούν αυτό το Νοσοκομείον. Κανένας άμαχος Έλλην δεν έλαβε μέρος εις τας εν Θράκη επιχειρήσεις και τότε είπα ότι οι Έλληνες υπήρξαν τίμιος εχθρός. Κατά την μάχην ταύτην κατ’ εμέ είχε τελειώσει ο πόλεμος εις αυτάς τας περιοχάς και έμεινα με το Τάγμα μου 14 ημέρας εις τους πρόποδας του «Ολύμπου», εκεί δε συνεδέθην με έναν Έλληνα ο οποίος είχε σπουδάσει εις την Γερμανίαν. Επειδή αγαπούσα την Ελλάδα συνοδευόμουν πάντοτε απ’ αυτόν και τον είχα διερμηνέα μου, η μητέρα του μάλιστα έμενε σ’ ένα απομεμακρυσμένο χωρίον, εις το οποίον μετέβην αντ’ αυτού και επεσκέφθημεν αυτήν, οι κάτοικοι του χωρίου μας υπεδέχθησαν με πολλήν ευγένειαν και χαράν. Επίσης ενθυμούμαι ότι τα άλογα του Στρατού είχον κάμει ορισμένας βλάβας εις τους αγρούς των κατοίκων της περιοχής και κατά την αποχώρησιν μας εκ του ανωτέρω χωρίου επληρώσαμεν την ζημίαν εις τους κατοίκους. Αναφέρω αυτάς τας περιπτώσεις δια να σχηματίση μίαν εικόνα το Δικαστήριον δια το πρόσωπόν μου. Την αποχώρησιν των στρατιωτών μου επραγματοποίησα μέσω Κομοτηνής – Καβάλας – Θεσσαλονίκης και αντελήφθην την κατάστασιν. Απ’ εκεί εισήλθον εις τα Βουλγαρικά σύνορα. Ο διερμηνεύς που ήρχετο πάντοτε μαζί μου μ’ αποχαιρέτησε και μου είπε θερμά λόγια την ώρα του χωρισμού μας.
Με την 22αν Μεραρχίαν μετετέθην εις Θεσσαλονίκην επιστρέφων εκ Ρωσσίας και ήθελα να δω την Ελλάδα όχι εις εμπόλεμον κατάστασιν, αλλά εν ειρήνη. Ο Ρόμελ τότε ευρίσκετο στα πρόθυρα της Αλεξανδρείας. Η κατάστασις όμως άλλαξε. Τότε πήγα στην Κρήτην την 20ην Οκτωβρίου 1942. Εκεί εγνώρισα τον Προϊστάμενόν μου Στρατηγόν Μπρόγερ, ο οποίος μου έδωσεν τας κατευθυντηρίους γραμμάς. Ήτο δε της γνώμης και ήτο εντεταγμένος υπέρ της συμφιλιώσεως των Γερμανών και του πληθυσμού της Νήσου. Μου είπε ότι πριν έλθω εξετελέσθησαν εις την Κρήτην 60 άτομα και ήθελε να κατορθώση να μην επαναληφθούν τέτοια μέτρα , μου έδωσεν αυστηράς διαταγάς δια την στάσιν μου απέναντι του πληθυσμού. Το Μάιον 1941 εξεδόθη η βίβλος της Κρήτης και περιέγραφε τα όσα συνέβησαν κατά την κατάληψιν αυτής, ως επίσης εδιάβασα και το βιβλίον των Αλεξιπτωτιστών που ησχολείτο με τα γεγονότα της Νήσου. Ένας φίλος μου έπεσεν με αλεξίπτωτον εις την περιοχήν Χανίων και με αυτόν είχα αλληλογραφίαν καθ’ όλην την διάρκειαν του πολέμου. Αυτός μου έδωσεν μίαν περιγραφήν δια την στάσιν που έλαβε ο Κρητικός λαός απέναντι των Γερμανών εις τας επιχειρήσεις της Κρήτης.
Εις την Βόρειον Ελλάδα είχα λάβει διαφορετικάς εντυπώσεις δια τον Ελληνικόν πληθυσμόν. Όταν ήλθα εις Κρήτην το Φθινόπωρον του 1942 επικρατούσε εκεί πλήρης ησυχία και τάξις. Επισκεφθην όλα τα αξιοθέατα μέρη της πόλεως των Αθηνών, ως επίσης τας Μυκήνας και την Σπάρτην, ήθελον δε να επισκεφθώ και διάφορα έργα της Κρήτης δια να κατατοπισθώ καλλίτερα
Ο πληθυσμός της νήσου εφαίνετο εις την αρχήν ότι ήτο πρόθυμος να βοηθήση τον Γερμανικόν Στρατόν. Είχα την εντύπωσιν ότι ο πληθυσμός εις τα ορεινά χωρία της Κρήτης, ήτο στρατιωτικώς διαπαιδαγωγημένος και αυτό με έκανε να τους συμπαθήσω περισσότερον από τους κατοίκους των πόλεων της νήσου. Κατάγομαι από την Ρουμανία και γνωρίζω ότι ένας πληθυσμός όταν είναι υπό κατοχήν και είναι πατριώτης το φέρη βαρέως αυτό το πράγμα, όπως εμείς όταν οι Γάλλοι είχαν την Ρηνανίαν. Όταν ένας Στρατός είναι σε ξένο μέρος ως κατακτητής η πειθαρχία του είναι χαλαρωμένη και αυτό έχων υπόψη μου, προσεπάθησα να επιβάλλω και πάλιν την αυστηράν στρατιωτικήν πειθαρχίαν δια να μη υφίσταται ο πληθυσμός την πίεσιν αυτήν. Εις τας αρχάς ο Στρατός δεν ηθέλησε ή μάλλον δεν ημπόρεσε να συνηθίση εις τας αυστηράς μου διαταγάς απευθυνομένας προς τους στρατιώτας δια να μη κάνουν οι στρατιώται μου υπερβασίας απέναντι του αμάχου πληθυσμού. Επίεσα τους Αξιωματικούς μου να φροντίσουν με καλλίτερον τρόπον να διαπαιδαγωγήσουν τους άνδρες των. Από την εποχήν εκείνην ημπορεί κανείς να καταλάβη όπως κατέθεσαν εδώ και δύο μάρτυρες ότι ήμουν καλλίτερος εις τον πληθυσμόν παρά εις τους στρατιώτας μου. Έναν έφεδρον Αξιωματικόν μου ετιμώρησα με κράτησιν τριών εβδομάδων, διότι επώλησεν τις μπότες του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται εισήρχοντο εις τα αμπέλια των Κρητών και έτρωγαν σταφύλια, μόλις ελάμβανον γνώσιν του ανωτέρω γεγονότος ετιμώρουν τους Στρατιώτας μου. Όταν κάποτε εις ένα σπίτι ενός Γερμανού είδα Κρητικές κουβέρτες, έδωσα εντολή να επιστραφούν εις τους ιδιοκτήτας των ασχέτως ότι αυτός τις είχεν αγοράσει. Έναν Διοικητήν λόχου ετιμώρησα διότι εις την διανομήν του συσσιτίου των στρατιωτών αντελήφθην ότι είχε παρασκευασθή συσσίτιον από όρνιθες. Ετιμώρησα δε, όχι μόνον τον λοχαγόν αλλά και τον Ταγματάρχην και ανθυπολοχαγόν. Η δε ποινή που του επέβαλλα ήτο 7 μηνών φυλάκισις και μετάθεσις εις το Ανατολικόν Μέτωπον. Επίσης ετιμώρησα έναν στρατιώτην με θάνατον, διότι εβίασεν μία γυναίκα. Πολλές φορές ο Στρατός έλαβε μέρος εναντίον ανταρτών. Προσπαθήσαμεν δια κυκλωτικών κινήσεων να εξοντώσωμεν τους αντάρτες. Αι ενέργειαί μας όμως δεν έφερον ποτέ θετικά αποτελέσματα. Οι Λόχοι και τα τάγματα δεν ηδύναντο να μετακινηθούν εκ των στρατοπέδων των χωρίς τον έλεγχον αυτών υπό των ανταρτών. Πολλές φορές πριν ή οι Γερμανοί στρατιώται κυκλώσουν ένα χωρίον δια να ενεργήσουν έρευναν, είχον ειδοποιηθή οι κάτοικοι και η έρευνα απέβαινε άκαρπος, πολλοί δε στρατιώται εστενοχωρούντο.
Εις το σημείον τούτο ο Πρόεδρος διέκοψε χάριν αναψυχής την συνεδρίασιν δια την 2αν Δεκεμβρίου 1946, ημέραν Δευτέραν και ώραν 4 μ. μ.
* O Γιώργος Καλογεράκης είναι εκπαιδευτικός, ιστορικός και συγγραφέας
TH ΔΕΥΤΕΡΑ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ
