Βλέποντας το ιδιαίτερο ενδιαφέρον που αυτές τις μέρες δείχνει ο υπουργός παιδείας για σωστές μεταρρυθμίσεις, θέλω να επισημάνω κάποια πράγματα, επειδή έχω κάποια πείρα. Γιατί πολλά χρόνια της ζωής μου τα πέρασα ως εκπαιδευτικός διδάσκοντας την νεολαία.
Βασικότατο ρόλο στην εκπαίδευση παίζει το διδακτικό βιβλίο. Εκείνο κατευθύνει. Ο διδάσκων το ζωντανεύει μέσα στην τάξη με την επιδέξια διδασκαλία του. Κακογραμμένο και στρυφνό βιβλίο αποτελεί συμφορά για την εκπαίδευση.
Κάθε μάθημα, κάθε ώρα διδασκαλίας μέσα στην τάξη, είναι, θα έλεγα, και μία μικρή θεατρική παράσταση. Εάν ο διδάσκων έχει όρεξη, εάν διδάσκει με κέφι και είναι επιδέξιος, τότε η παράσταση έχει επιτυχία. Οι μαθητές καταλαβαίνουν το μάθημα. Και μένουν ευχαριστημένοι. Και εκτιμούν τον δάσκαλό τους. Και παρακολουθούν με ησυχία. Και εκείνος μένει στην μνήμη τους. Και μπορεί να τον θυμούνται όσο ζουν. Με ευγνωμοσύνη. Γιατί τους δίδαξε με ωραίο τρόπο κάτι σωστό και ωφέλιμο που τους έμεινε και δεν το ξέχασαν.
Όμως η διδασκαλία, όπως και μία θεατρική παράσταση, μπορεί να είναι και αποτυχημένη. Οι μαθητές τότε δεν ευχαριστιούνται. Και μπορεί να κάνουν και φασαρία. Και ακόμη και να σαμποτάρουν το μάθημα.
Σοβαρό ρόλο στην επιτυχία ή αποτυχία της διδασκαλίας , εκτός από την επιδεξιότητα του διδάσκοντος, παίζει το διδακτικό βιβλίο. Το κακό βιβλίο δεν βοηθά, όσο μεγάλο ταλέντο και αν διαθέτει ο εκπαιδευτικός.
Και δυστυχώς, μιλώντας γενικά, τα σημερινά βιβλία , και του γυμνασίου και του λυκείου, δεν είναι καλά. Έχουν μεγάλο όγκο ύλης και συνήθως είναι γραμμένα στρυφνά και ακατάστατα.
Οι συγγραφείς των σχολικών εγχειριδίων πρέπει πρώτα από όλα να περιορίσουν σημαντικά τον όγκο της ύλης . Με τον όγκο που έχουν κανείς διδάσκων , ποτέ ως σήμερα, δεν προλαβαίνει να τελειώσει ομαλά την προβλεπόμενη διδακτέα ύλη. Πρέπει συνεχώς να βιάζεται, να προσπερνά, να κάνει περιλήψεις... Και σκοντάφτει .
Ακόμη πρέπει τα βιβλία τα προοριζόμενα για την πρωτοβάθμια και την δευτεροβάθμια εκπαίδευση να γράφονται απλά . Να παρέχουν , θα έλεγα, γνώση εκλαϊκευμένη. Ο συγγραφέας να έχει πάντοτε υπόψη του ότι απευθύνεται σε παιδιά. Όχι σε φοιτητές ή επιστήμονες . Απλά πρέπει να παρουσιάζονται τα θέματα. Και ο διδάσκων στην τάξη να τα εξηγεί ακόμη περισσότερο, για να γίνονται κατανοητά.
Εάν διαβάσει κανείς π. χ. την δομή του κυττάρου στο βιβλίο βιολογίας της γ΄ τάξεως γυμνασίου, θα του δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ο συγγραφέας απευθύνεται σε φοιτητές που σπουδάζουν ιατρική.
Για την γενική μόρφωση δεν χρειάζονται τόσες λεπτομέρειες. Επιστημονική μόρφωση παρέχεται στα πανεπιστήμια, όχι στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Ακόμη η ύλη στα σχολικά βιβλία πρέπει να είναι γραμμένη έτσι ώστε να γίνεται κατά το δυνατόν ελκυστική και ενδιαφέρουσα. Να τραβά τον μαθητή να διαβάσει και να μάθει . Σε πολλές περιπτώσεις αυτό είναι δυνατό. Υπάρχουν κάποιοι τρόποι . Λόγου χάρη με εφαρμογές και παραδείγματα , στα οποία φαίνεται η χρησιμότητα της προσφερόμενης γνώσης στην καθημερινή ζωή.
Οι πληροφορίες να προσφέρονται με την σωστή σειρά και με τάξη και σαφήνεια. Όχι ακατάστατα και μπερδεμένα. Και να είναι ουσιώδεις. Οι λεπτομέρειες οι χρήσιμες για τον ειδικό αλλά άχρηστες για τους μαθητές κουράζουν και απωθούν.
Να μην εξοντώνομε τα παιδιά μας με πολλή ύλη και δύσκολα μαθήματα.
Όπως είναι σήμερα η κατάσταση στην εκπαίδευση , οι φιλότιμοι μαθητές ξενυχτούν προετοιμάζοντας μαθήματα. Τα απογεύματα ή τις αργίες αντί να παίξουν λίγο ή να κάνουν παρέα με συνομηλίκους , τρέχουν σε φροντιστήρια και σε ιδιαίτερα μαθήματα. Εξουθενώνονται . Μεγαλώνουν αφύσικα. Καταξοδεύονται οι γονείς.
Και το όφελος τελικά ποιο είναι;
* Ο Αιμίλιος Ψαθάς είναι επίτιμος σχολικός σύμβουλος φιλολόγων, πτυχιούχος ελληνικής και αγγλικής φιλολογίας
