ΜΕΡΟΣ 6ο
Από ένα σαμποτάζ που έγινε εις το Αεροδρόμιον Ηρακλείου, αρχίζουν αι ομαδικαί εκτελέσεις, 62 άτομα από τα πλέον επίλεκτα της πόλεως του Ηρακλείου, μεταξύ των οποίων και οι αδελφοί Γεωργιάδη είναι τα πρώτα θύματα της θηριωδίας των Γερμανών. Διοικητής τότε του Φρουρίου Κρήτης δεν ήτο ο Μπρόγερ αλλά ο Αντρέ.
Και τώρα θα σας αναφέρω σχετικώς με το Σούμπερτ. Ούτος ως ελληνομαθής κατ’ αρχάς υπό της Γερμανικής υπηρεσίας εχρησιμοποιήθη δια την αγοράν ξύλων δια τας ανάγκας των Γερμανών. Κάποτε ούτος κατεδικάσθη από το Γερμανικόν Στρατοδικείον και εκλείσθη εις τας φυλακάς Αγυιάς, εν τω μεταξύ όμως δεν γνωρίζω πώς τα κατάφερεν και ελθών των φυλακών κατήρτισεν την περιβόητον «ομάδα Σούμπερτ» μαζί με διάφορα ελεεινά υποκείμενα και αποβράσματα της κοινωνιάς, οι πλείστοι των οποίων ήσαν κατάδικοι των φυλακών απελευθερωθέντες υπό των Γερμανών. Η ομάς αύτη του Σούμπερτ εβασάνισε τον Κρητικόν λαόν, όσων δεν δύναται να φαντασθή ανθρώπινος νους, μεταξύ δε των θυμάτων του Σούμπερτ συγκαταλέγεται και ένας στενός συγγενής μου. Μετέπειτα ο Σούμπερτ ούτος μετέφερε πλέον μονίμως την έδραν του εις Ηράκλειον.
Όταν ο Μπρόγερ επέστρεψεν εις Κρήτην και ανέλαβεν την Διοίκησιν του Φρουρίου, εκάλεσε όλους τους Έλληνας αξιωματικούς εις ένα θέατρον της πόλεως και τους ωμίλησε, τους είπε δε εν περιλήψει ότι ήθελε όσον καιρόν θα έμενον οι Γερμανοί στην Κρήτην να περάσωμε καλά εμείς με αυτούς. Μετά την ομιλίαν αύτην του Μπρόγερ, εγώ συνοδεύων τον τοποτηρητήν Ευγένιον Ψαλλιδάκην, Επίσκοπον Ηρακλείου, μετέβημεν εις τον Μπρόγερ, εις τον οποίον είπομεν « καλά όλα αυτά τα οποία είπατε περί συμφιλιώσεως μεταξύ των Γερμανικών Στρατευμάτων και του πληθυσμού, αλλά ο Σούμπερτ τι θα γίνη;» Τότε ο Μπρόγερ μας είπε ότι ο Σούμπερτ είναι καλός Στρατιώτης και ότι θα τον εφώναζε στα Χανιά δια να του δώσει οδηγίας. Πράγματι ηκούσθη μετέπειτα ότι ο Σούμπερτ μετέβην εις Χανιά, επιστρέφων εις το Ηράκλειον έκαμεν μίαν ανακοίνωσιν εις το πληθυσμόν, δια της οποίας έλεγε ότι εάν κανείς Κρητικός υποστή τίποτε εκ των ανθρωπων του αμέσως να καταγγείλη
εις αυτόν (Σούμπερτ). Μεταξύ των θυμάτων του Σούμπερτ ενθυμούμαι τους αδελφούς Βασιλακάκηδες καθώς επίσης και τα 10 άτομα από το χωρίον Κρουσσώνα. Δεν εκάναμε εντονωτέρας διαμαρτυρίας κατά του Σούμπερτ, διότι βλέποντας την δύναμιν του εφοβούμεθα να μιλήσωμε. Μετά τα γεγονότα της Βιάννου ο τότε Διοικητής Χωροφυλακής Πωλιουδάκης με εκάλεσε και μου είπε ότι μας θέλουν οι Γερμανοί εγώ αμέσως επήγα εις την Μητρόπολιν δια να συνεννοηθώ με τον τοποτηρητήν Ευγένιον Ψαλλιδάκην, εκεί εύρον και έναν Γερμανόν ανθυπασπιστήν, ο οποίος εμέ και τον Επίσκοπον ωδήγησεν εις Βιάννον, ένθα εύρομεν και δύναμιν Γερμανικού Στρατού, αμέσως μας παρουσίασεν εις τον Στρατηγόν Μυλλερ, ο οποίος μας είπεν ότι οι τρεις Γερμανοί στρατιώται μεταβαίνοντες δι’ αγοράν πατατών δια τον Γερμανικόν Στρατόν εφονεύθησαν υπό των ανταρτών, σταλείσα δε δύναμις Γερμανικού Στρατού και αύτη είτε εφονεύθη είτε αιχμαλωτίσθη παρά των ανταρτών.
Εμείς δεν απαντήσαμε τίποτε εκείνην την στιγμήν, αντελήφθημεν δε ότι είχον συγκεντρωθή περί τα 800 άτομα από την γύρω περιοχήν και ηπειλείτο η ζωή των εκ μέρους των Γερμανών εάν οι αντάρτες δεν απηλευθέρωναν τους αιχμαλωτισθέντας.
Εμείς είχομεν πάγει μετά την καταστροφήν της Βιάννου, κατά δε τις επιχειρήσεις εξετελέσθησαν περί τα 200 άτομα, μεταξύ των οποίων και πολλές γυναίκες και παιδιά. Αμέσως εγώ μετά του Επισκόπου Ψαλλιδάκη μετέβημεν και συναντήσαμεν τον Αρχηγόν Παντουβάν και τον παρεκαλέσαμεν δια την απόλυσιν των Γερμανών αιχμαλώτων, εκεί παρουσιάσθησαν ενώπιόν μας δύο ιερείς καθώς επίσης και Πρόεδροι Κοινοτήτων οι οποίοι μας είπαν ότι αυτοί θα μεσολαβήσουν εις τον Παντουβάν δια να ελευθερώσουν τους 12-13 Γερμανούς αιχμαλώτους. Εμείς τους είπαμε να κάμουν γρήγορα ό,τι ημπορούν διότι οι Γερμανοί εθεωρούντο ως αιχμαλώτοι πολέμου, και θα τους μετέφερον εις Κάιρον. Μετά ταύτα επεσκέφθημεν τον Μύλλερ εις τον οποίον είπομεν ότι
« οι Γερμανοί σας ζούν. Κατόπιν τούτου σας παρακαλούμεν να τηρήσητε τις υποσχέσεις σας». Μετά παρέλευσιν ολίγων ημερών εκλήθην να περουσιασθώ εις τον Μύλλερ, ο οποίος με επληροφόρησεν ότι επέστρεψαν μόνον 8 Γερμανοί αιχμάλωτοι. Τότε μας εδιάβασεν μίαν επιστολήν του τότε Υπουργού Κρήτης Πασαδάκη, ο οποίος τον παρεκάλεσεν να απολύση τους αθώους και να τιμωρήση τους ενόχους. Όταν μας εκάλεσε ο Μύλλερ εις Βιάννον ήτο εκεί ο Υπουργός Γεν. Δ/ντής Κρήτης Πασαδάκης, ο Μητροπολίτης και εγώ. Εκεί ήσαν και περί τους 40 όμηροι. Ο Στρατηγός Μύλλερ τους είπεν ότι βοηθούν τους αντάρτας και να καθίσουν ήσυχοι, διότι άλλως δεν θα επελευθερωθούν, αλλά θα εκτελεσθούν. Μετά τούτο εφύγαμε με την ελπίδα πλέον ότι δεν θα εγένοντο άλλαι καταστροφαί. Κατά μίαν επίσκεψίν μας εις τον Στρατηγόν Μύλλερ του είχομεν είπει επί λέξει : « Εάν Κε Μύλλερ νομίζετε ότι ημπορεί να σας υποστηρίξη και ο Στρατηγός Μπρόγερ δια να παύσουν αι καταστροφαί, να πάμε και εις αυτόν ». Τότε εις απάντησιν αυτός μας είπεν :« Εγώ διευθύνω εδώ». Επίσης πολλές φορές ο Μύλλερ μας είχεν είπει : « Εγώ θα κάνω τον Κρητικόν λαόν να φοβάται περισσότερον τους Γερμανούς, παρά τους αντάρτας »
Μετά του Επισκόπου Ευγενίου Ψαλλιδάκη περιήλθομεν αυτοπροσώπως τα διάφορα χωρία της περιοχής δια να εμψυχώσωμεν τον πληθυσμόν, ούτω επληροφορήθημεν πολλά επεισόδια, τα οποία συνέβησαν κατά την διάρκειαν της κατοχής. Εις το χωρίον Βαχός Βιάννου ο ιατρός Ζερβουδάκης εκρύβη κάτω από μίαν σκάφην και εσώθη, εις το ίδιον δωμάτιον δε, που εσώθη ο Ζερβουδάκης είδομεν εις τους τοίχους τα αίματα του εκτελεσθέντος πατρός του 65 ετών. Εις το χωρίον Άγιος Βασίλειος οι Γερμανοί με παμπέσικον τρόπον εσκότωσαν τους περισσοτέρους κατοίκους, δηλ. εκάλεσαν δια κήρυκος τους κατοίκους όταν εισήρχοντο εις το χωρίον να επιστρέψουν εις τα σπίτια των και δεν έχουν να πάθουν τίποτα. Επιστρέφοντες οι κάτοικοι, οι Γερμανοί εκ των πέριξ χωρίων εφόνευσαν αδιακρίτως 66, τους οποίους εύρον εντός του χωρίου, υπήρχον δε πολλοί κάτοικοι του χωρίου Αμιρών. Του καθηγητού Ποντικάκη τον πατέρα εσκότωσαν στο σπίτι του. Ήκουσα ότι σε τρία χωριά, εφόνευσαν γυναίκες, εγκύους, παιδιά, γέρους και ιερείς. Συγκεκριμένως όμως ποίους δεν γνωρίζω. Όταν μέλλοντες να εκτελεσθούν ετοποθετούντο προ γκρεμού δια να τυφεκισθούν, πολλοί προτού δεχθούν τας σφαίρας έπιπτον και ούτω μερικά άτομα εσώθησαν δια του τρόπου αυτού. Συγκεκριμένως συνήντησα περί τα 30 πρόσωπα, τα οποία διεσώθησαν ούτω, τους ούτω σωζομένους περιέθαλπεν εις την εν Ηρακλείω Κλινικήν του ο ιατρός Γιαμαλάκης. Πολλούς εκ των κατοίκων της Κρήτης οι Γερμανοί έστειλαν δι’ αναγκαστικήν εργασίαν ή εις στρατόπεδα συγκεντρώσεως εις Γερμανίαν, από την περιφέρειαν μας έστειλαν περί τα 600 άτομα, οι ημίσεις εκ τούτων επέστρεψαν, εκ των μη επιστρεψάντων αι οικογένειαι πένονται ήδη κυριολεκτικώς. Είχον ακούσει ότι εντός του Φρουρίου υπήρχε μία υπηρεσία υπό την έμμερον διοίκησιν του Διοικητού η οποία είχε το δικαίωμα και αθωωθέντας ακόμη από το Στρατοδικείον να μην τους απολύη., αύτη όμως ουδεμίαν σχέσιν είχεν με την Γκεσταπό. Ως προς την βύθισιν του ατμοπλοίου « Δανάη » γνωρίζω ότι αυτού είχον εγκεισθεί 250 άτομα μεταξύ των οποίων πολλοί Εβραίοι και ότι το πλοίον τούτο εβυθίσθη εις το πέλαγος, μη διασωθέντος ουδενός εκ των 250 ατόμων. Εις το σημείον τούτο ο Γραμματεύς κατ’ εντολήν του Προέδρου ανέγνωσεν προκήρυξιν προς τον Κρητικόν λαόν του κατά το 1944 Διοικητού Φρουρίου Κρήτης. Μεθ’ ό, κατ’ ερωτήσεις του Βασιλικού Επιτρόπου ο μάρτυς απαντά : Πιστεύω ότι όταν ένας Γερμανός στρατιώτης ήθελε να σκοτώση έναν πολίτην τον εσκότωνε, όταν όμως εγένοντο ομαδικαί εκτελέσεις και καταστροφαί χωρών, αι διαταγαί εδίδοντο από τον Διοικητήν του Φρουρίου. Πρώτος Φρούραρχος του Ηρακλείου ήτο ο Γερμανός Λίτσενμπερκ, όστις είχε κατακλέψει κυριολεκτικώς τον κόσμον, είχεν δε καταδικασθή δια τούτο από το Στρατοδικείον Χανίων εις θάνατον, προσέφυγεν όμως εις το Αρχιστρατοδικείον του Βερολίνου εις αμφοτέρας δε τας δίκας του εξητάσθην ως μάρτυς διότι ήμην παρών όταν έκλεβε τα χρυσαφικά των κατοίκων. Ο Μύλλερ ήτο υφιστάμενος του Μπρόγερ, ούτος δε κατά την γνώμην μου, γνωρίζων την σκληρότητα του Μύλλερ, είχε εξουσιοδοτήσει αυτόν εν λευκώ δια να προβαίνη εις καταστροφάς χωρίων και φόνους πολιτών. Εις Γερμανίαν έχω σπουδάσει εμπορικάς και οικονομικάς επιστήμας.
Εις το σημείον τούτο ο Πρόεδρος χάριν αναψυχής διέκοψε την συνεδρίασιν δια την 7ην Νοεμβρίου 1946, ημέραν Πέμπτην και ώραν 4 μ. μ.
Την 7ην Νοεμβρίου 1946 ημέραν Πέμπτην και ώραν 4 μ. μ. επανήλθεν το Δικαστήριον εις δημοσίαν αυτού συνεδρίασιν, παρόντων του τε Βασιλικού Επιτρόπου, του Γραμματέως, των κατηγορουμένων και των συνηγόρων των.
Εις το σημείον τούτο ο Πρόεδρος εκάλεσεν τον ως διερμηνέα προσληφθέντα, όστις προσελθών και ερωτηθείς περί της ταυτότητός του κ. λ. π. απήντησεν ότι ονομάζεται ΚΑΛΛΙΤΣΟΥΝΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ του ΙΩΑΝΝΟΥ, εγεννήθη εις Χανιά Κρήτης και κατοικεί ενταύθα, ετών 26, στρατιώτης και Χριστιανός Ορθόδοξος. Ωρκίσθη επι του Ιερού ευαγγελίου κατά τα άρθρα 121, 122, 133, της Κοιν. Νομ. Δικονομίας, ότι θέλει κάμει πιστήν διερμήνευσιν εκ της Γερμανικής εις την Ελληνικήν και τα νάπαλιν. Μεθ’ ό ο Πρόεδρος εκάλεσεν τον διακοπέντα ως άνω μάρτυρα Γκριδάκη Γεώργιον όστις εμφανισθείς και εν συνεχεία εξεταζόμενος κατ’ ερωτήσεις του εκ των συνηγόρων Γ. Τσίληθρα καταθέτει τα εξής : Πρέπει να τονισθή ότι όταν οι Γερμανοί μπήκαν εις την πόλιν του Ηρακλείου, ήσαν αρκετά εκνευρισμένοι διότι έχασαν πολλούς αλεξιπτωτιστάς, αυτός δε ούτος ο Μπρόγερ όταν ωμίλησεν εις Ηράκλειον μεταξύ των άλλων είχε είπει «χρειάζεται και λίγη τρομοκρατία». Όταν επήγαμε εις τον Μπρόγερ δια να διαμαρτυρηθώμεν δια τον Σούμπερτ μας έδωσε να καταλάβωμεν ότι ενδιαφέρεται δια την ησυχίαν του πληθυσμού και θα ελάμβανε τα κατάλληλα μέτρα δια τον Σούμπερτ.
Αι Γερμανικαί υπηρεσίαι ελάμβανον γνώσιν των όσων έπραττε ούτος, δεν γνωρίζω όμως εάν ελάμβανε γνώσιν ο κατηγορούμενος Μπρόγερ. Ο Σούμπερτ έκανε φόνους και καταστροφάς εις όλην την Νήσον. Έχω την γνώμην ότι ούτος εχρειάζετο και δι αυτό τον είχον οι Γερμανοί εις την Κρήτην. Επίσης έχω την γνώμην ότι ο Στρατηγός Μύλλερ είναι απολύτως υπεύθυνος δια τα γεγονότα της Βιάννου. Όταν ούτος ευρίσκετο μακράν της Βιάννου εσυνεννοείτο με ασύρματον. Δεν ημπορούσε να γίνη το παραμικρόν γεγονός εις Βιάννον, χωρίς να το εγνώριζεν ούτος.Οι φόνοι οι οποίοι εγένοντο εις Βιάννον αποκλείεται να ήσαν τυχαίοι.
Κατ’ ερωτήσεις του εκ των συνηγόρων Α. Κρυστάλλη, ο μάρτυς απαντά : Οι Γερμανοί δια να μειώσουν τους επιφανείς Κρήτας μετήρχοντο πάμπολλα μέσα, ενθυμούμαι δε ότι είχον διατάξει τον Νομάρχην Ηρακλείου να σύρη μόνος του ένα γεμάτο χειραμάξιον, όπως επίσης και έναν άλλον υπεχρέωσαν να ξεφορτώση από ένα αυτοκίνητον βόμβες μ’ αυτά δε τα περιστατικά οι Κρήτες έχασαν κάθε ιδέαν δια τους Γερμανούς και κάθε συμφιλίωσις ήτο αδύνατος να πραγματοποιηθή.
Κατ’ ερωτήσεις του εκ των συνηγόρων Σ. Ιωαννίδη ο μάρτυς απαντά : Πολύ συχνά επληροφορούμεθα ότι επρόκειτο να φύγουν αιχμάλωτοι Έλληνες δια την Γερμανίαν. Κατ’ ερωτήσεις του εκ συνηγόρων Γ. Τσίληθρα ο μάρτυς απαντά : Όταν εγώ συνελήφθην από τους Γερμανούς είχε λήξει ο εντός της πόλεως του Ηρακλείου αγών μεταξύ Γερμανών και του τακτικού Ελληνικού Στρατού, την συνθηκολόγησιν δε έκαμαν οι Στρατηγοί Λιναρδάκης και Συνταγματάρχης Νικητάκης, τι όροι όμως αναφέροντο εις το υπογραφέν πρωτόκολλον συνθηκολογήσεως δεν ενθυμούμαι. Είναι αληθές ότι μετά την συνθηκολόγησιν αφέθη ελευθέρα η ελληνική φρουρά μεθ’ όλου του οπλισμού της και απησχολήθη εις την φύλαξιν 2.500 Ιταλών αιχμαλώτων. Όπως είπα και χθές οι Γερμανοί ευθύς ως κατέλαβον το Ηράκλειον, εισήρχοντο εις τα σπίτια, έπαιρναν τα ανδρικά παντελόνια, τα οποία αφού έκοπταν και τα μετέβαλλον εις κοντά εθεώντο εις την πόλιν φέροντες ταύτα. Κατά πληροφορίας τας οποίας είχον τότε, οι Άγγλοι είχον μαζευθεί περί την πόλιν δια να πολεμήσουν τους αλεξιπτωτιστάς. Εις το σημείον τούτο ο εκ των κατηγορουμένων Μπρόγερ δηλοί ότι είχε πληροφορηθεί τότε ότι εσκοτώθησαν δύο Γερμανοί στρατιώται, όταν δε τούτο επανελήφθη, συνεσκέφθη μετά του Μύλλερ εις τον οποίον έδωσε εντολήν να εξοντώση τον παρουσιασθέντα εχθρόν και να καταστρέψη την εκεί περιοχήν. Μεθ’ ό, ο μάρτυς κατ’ ερωτήσεις του εκ των κατηγορουμένων Μύλλερ απαντά ως εξής : Η Νομαρχία Ηρακλείου συνειργάζετο με την Γερμανικήν υπηρεσίαν Κομαντατούρ, ουδέποτε δε αύτη εις την υπηρεσία μας (Νομαρχίαν) παρεπονέθη ότι ορισμένα χωρία συνειργάζοντο μετά των Άγγλων. Ενθυμούμαι ότι μίαν μόνον φοράν ήλθεν ο Μύλλερ εις την Νομαρχίαν. Η καταστροφή της Βιάννου εγένετο την 14ην Σεπτεμβρίου 1943, ημέραν της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.
Εις το σημείον τούτο ο Πρόεδρος χάριν αναψυχής διέκοψεν την συνεδρίασιν δια την 8ην Νοεμβρίου 1946 ημέραν Παρασκευήν και ώραν 4 μ. μ.
Την 8ην Νοεμβρίου ημέραν Παρασκευήν και ώραν 4 μ. μ. επανήλθεν το Δικαστήριον εις δημοσίαν αυτού συνεδρίασιν παρόντων του τε Βασιλικού Επιτρόπου, του Γραμματέως, των κατηγορουμένων και των συνηγόρων των.
Μεθ’ό κατά διαταγήν του Προέδρου προσήλθεν ο αυτός ως άνω μάρτυς Γκριδάκης Γεώργιος, όστις εξεταζόμενος εν συνεχεία και κατ΄ερωτήσεις του εκ των κατηγορουμένων Φ. Μύλλερ απαντά ως εξής : Επαναλαμβάνω ότι είδαμε πολλά έπιπλα και είδη προικός να έχουν φορτώση οι Γερμανοί στρατιώται εις ζώα, ταύτα είχον αφαιρέσει από τον πληθυσμόν της νήσου. Δεν δύναμαι να καθορίσω επακριβώς τους κατά χωρίον εκτελεσθέντας, πάντως ο πληθυσμός των χωρίων της περιοχής εκυμαίνετο μεταξύ 600-1000 κατοίκων.
* O Γιώργος Καλογεράκης είναι εκπαιδευτικός, ιστορικός και συγγραφέας
ΑΥΡΙΟ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ
