ΜΕΡΟΣ 5ο
Κατ’ ερωτήσεις του εκ των κατηγορουμένων Μ. Μπρόγερ ο μάρτυς απαντά :
Οι Γερμανοί εισερχόμενοι εις την πόλιν του Ηρακλείου είχον γυναικόπαιδα ως προκάλυμα, εφόνευον δε αδιακρίτως τα γυναικόπαιδα. Οι Γερμανοί Στρατιώται μεγάλην μανίαν είχον να καταστρέψουν παν περιουσιακόν στοιχείον του πληθυσμού της Νήσου, έπιπλα και διάφορα αντικείμενα τα οποία αφήρουν από τους κατόχους των άνευ ουδεμίας δικαιολογίας, πολλά δε τούτων μετέφερον δι’ αεροπλάνων εις την Γερμανίαν, όπως διεδίδετο μετ’ επιτάσεως τότε. Τον Τσατσαρωνάκην ετοποθέτησαν Νομάρχην Ηρακλείου μετά την υπό των Γερμανών κατάληψιν της Νήσου, πλην όμως μετ’ ολίγον τον εξετέλεσαν.
Επίσης τότε είχον έλθει και Γερμανοί Αλεξιπτωτισταί, ποίος τότε ήτο Διοικητής του Φρουρίου δεν ενθυμούμαι.
Δεν γνωρίζω αν οι Γερμανοί σωφέρ οι οποίοι εφόνευον εις τους δρόμους διαφόρους πολίτας, αν εισήρχοντο εις το Γερμανικόν Στρατοδικείον.
Μετά παρέλευσιν ενός και ημίσεως έτους από της καταλήψεως της Κρήτης ο Μπρόγερ ωμίλησεν εις τον Κρητικόν Λαόν αλλά τότε το κακόν είχεν επέλθη, είχεν δε ομιλήσει από το Δημαρχείον της πόλεως του Ηρακλείου. Γνωρίζω ότι ο Στρατηγός Μ. Μπρόγερ είχεν αναμειχθή ενεργώς εις την διοργάνωσιν των Παιδικών Συσσιτίων. Κατ’ ερωτήσεις του εκ των κατηγορουμένων Φ. Μύλλερ ο μάρτυς απαντά : Δεν συμφωνώ με τας αντιλήψεις του Στρατηγού Μύλλερ ότι δηλαδή εάν εφονεύετο είς Γερμανός, να φονεύωνται γυναικόπαιδα, αναγνωρίζω ότι ο φόνος ενός Στρατιώτου είναι κακός, αλλά δεν συμφωνώ ότι πρέπει να φονεύωνται αθώοι. Το έδαφος της Κρήτης είναι αληθές ότι ευνοεί τους αντάρτες διότι έχει πολλές κρυψώνες. Εις το σημείον τούτο ο κατηγορούμενος Φ. Μύλλερ ζητεί από το Δικαστήριο να του χορηγήση επιτελικόν Χάρτην της Κρήτης προς πληρέστερον κατατοπισμόν του, ο Πρόεδρος δίδει εντολήν και τω χορηγείται ο ζητηθείς Χάρτης. Μεθ’ ό ο μάρτυς συνεχίζων καταθέτει τα εξής κατ’ ερωτήσεις του εκ των κατηγορουμένων Μύλλερ : Κατά τας επιχειρήσεις της Βιάννου εφονεύθησαν περί τα 400 άτομα. Επαναλαμβάνω ότι το ανωτέρω υπ’ εμού λεχθέν περί του Μύλλερ ότι δηλαδή έλεγε δια τηλεφώνου
«εκτελέσατε, εκτελέσατε », ελέχθη εις τον ανωτέρω αρχηγόν της Αγγλικής εν Κρήτη κατασκοπείας, υπό του εμπίστου στρατιώτου του Μύλλερ δηλαδή του οδηγού του αυτοκινήτου του, Η σειρά των δοθεισών διαταγών δια την καταστροφήν της Βιάννου είναι κατά την γνώμην μου η εξής: Ο Διοικητής του Φρουρίου Κρήτης έδωσεν διαταγήν προς τον Διοικητήν της Μεραρχίας και ούτος προς τον του 65ου Συντάγματος. Όταν με συνέλαβεν η Γερμανική Αστυνομία ουδόλως μου ανέφερεν ότι συλλαμβάνομαι διότι ανήκον εις Οργάνωσιν Εθνικήν. Μεθ’ ό ο μάρτυς δηλοί ότι ουδέν έτερον έχει να προσθέσει.
Εις το σημείον τούτο ο Πρόεδρος διέκοψε, χάριν αναψυχής, την συνεδρίασιν δια την 6ην Νοεμβρίου 1946, ημέραν Τετάρτην και ώραν 4 μ. μ.
Την 6ην Νοεμβρίου ημέραν Τετάρτη και ώραν 4 μ. μ. επανήλθεν το Δικαστήριον εις δημοσίαν συνεδρίασιν παρισταμένων του τε Βασιλικού Επιτρόπου, του Γραμματέως, των κατηγορουμένων και των συνηγόρων του.
Μεθ’ ό κατά διαταγήν του Προέδρου προσήλθεν έτερος μάρτυς όστις ερωτηθείς περί της ταυτότητός του κ. λ. π., απήντησεν ότι ονομάζεται:
ΝΙΝΑ θυγ. ΚΩΝΣΤ. ΚΟΥΚΛΙΝΟΥ, εγεννήθη εις Ρέθυμνον και κατοικεί εκεί, ετων 21, οικοκυρά και Χριστιανή Ορθόδοξος.
Ωρκίσθη επι του Ιερού Ευαγγελίου κατά τα άρθρα 85 της Στρατ. Ποιν. Νομ. Και 121 και 391 της Κοιν. Ποιν. Νομοθ. Εξετασθείσα δε καταθέτει τα εξής:
Πλήν των όσων έχω καταθέσει εν τη εις Κρήτην γινομένην προανάκρισιν, εν συνεχεία εκείνων καταθέτω και τα εξής : Όσα πρόκειται να εκθέσω εις το Δικαστήριον σας γνωρίζω εξ ιδίας αντιλήψεως τα περισσότερα καθ’ όσον υπήρξα διερμηνέας εις την Γερμανικήν Αστυνομίαν Ρεθύμνης, από Γερμανούς δε στρατιώτας είχον μάθει τότε ότι ο Μύλλερ είχε δώσει εντολήν δια την καταστροφήν της περιοχής Αμαρίου και ιδίως του Γερακαρίου, γεγονότα τα οποία συνέβησαν κατ’ Αύγουστον του 1944. Εις την περιοχήν ταύτην κατά το ανωτέρω χρονικόν διάστημα εξετελέσθησαν 53 άτομα, εις Καρδάκι 20 άτομα και Άνω μέρος 12 άτομα, καθώς επίσης και εις άλλα χωρία, τούτο δε έμαθον από τους ίδιους τους χωρικούς με τους οποίους ήλθον εις επαφήν με τας ανωτέρω εκτελέσεις. Συγκεκριμενως ενθυμούμαι καλώς ότι εις Γερακάρι 32 κατοίκους τους συνεκέντρωσαν εις ένα σπίτι όπου και τους εξετέλεσαν. Τούτους δε είχον διαλέξει από το σύνολον των κατοίκων, τους οποίους είχον συγκεντρώσει εις το σχολείον του χωρίου, η δε διαλογή αύτη εγένετο από έναν κατάλογον τον οποίον εξεφώνουν, τους υπολοίπους εκ των κατοίκων του Γερακαρίου έστειλον εις Ρέθυμνον και ως καλώς ενθυμούμαι τους συνεκέντρωσαν εις την τοποθεσίαν Φορτέτσα, εξ αυτών αριθμόν τινά εξετέλεσαν, τους δε υπολοίπους ενέκλεισαν εις το στρατόπεδον αιχμαλώτων.
Μετά τούτο κατέστρεψαν τελείως το χωρίον, εις το οποίον δεν έμειναν παρά, μόνον γωνίες σπιτιών όρθιες. Εις τα ανωτέρω μέρη πλην της αστυνομίας της Γερμανικής είχε πάει και πολύς στρατός, την δε διαταγήν της καταστροφής των, ως γνωρίζω, και εκ στόματος Γερμανών στρατιωτών και εξ όλων των κατοίκων της περιοχής, είχε εκδώσει ο Στρατηγός Μύλλερ. Κατ’ ερωτήσεις του Βασιλικού Επιτρόπου η μάρτυς απαντά : Εγώ υπηρέτησα ως διερμηνεύς εις την Γερμανικήν Αστυνομίαν Ρεθύμνης από την αρχήν της κατοχής μέχρι της αποχωρήσεως των Γερμανών κατά το χρονικόν δε τούτο διάστημα είχον ακούσει ότι εις Ηράκλειον ο Σούμπερτ είχε ιδρύσει μίαν ομάδα, η οποία έδρα εναντίον των Ελλήνων, ποίος όμως έδιδεν εντολάς εις τον Σούμπερτ δεν γνωρίζω. Εγώ είχον εισαχθή εις το Δικαστήριον δοσιλόγων εν Κρήτη δια συνεργασίαν μετά των Γερμανών, πλην όμως ηθωώθην. Εις τα διάφορα στρατόπεδα είχον ίδει γυναίκας κρατουμένας, πλην όμως δεν είχο ίδει ποτέ να κακοποιηθούν. Ο Διοικητής του τμήματος της Αστυνομίας εις το Γερακάρι ήτο ένας Γερμανός επιλοχίας, έχω δε την γνώμης ότι απλοί στρατιώται δεν είχον τόσην πρωτοβουλίαν να καταστρέψουν χωριά, η αστυνομία δε χωρίς διαταγήν των ανωτέρων δεν ηδύνατο χωρίς διαταγήν να προβή εις εκτελέσεις, εις την περίπτωσιν αυτήν βαρύνεται ο Μύλλερ. Όταν κάποτε ηρώτησα έναν Γερμανόν στρατιώτην διατί κατέστρεψαν τα χωρία μου απήντησεν:
«Διότι ήτο διαταγή του Φρουρίου Κρήτης και ημείς δεν ημπορούσαμε να κάμωμεν τίποτα», οι Γερμανοί θεωρούσαν πάντοτε υπόπτους τους Έλληνας εκείνους, οι οποίοι έδρων εναντίον των. Εγώ ως ανωτέρω λέγω δεν αντελήφθην γυναίκες να κακοποιούνται εις στρατόπεδον συγκεντρώσεως, ήκουσα όμως ότι μπροστά στα μάτια των, οι Γερμανοί εξετέλεσαν δύο παλληκάρια. Δεν γνωρίζω εάν οι 32 εκτελεσθέντες εξετελέσθησαν κατ’ επιλογήν. Δια τον Μπρόγερ δεν είχον ακούσει πολλά, ξέρω μόνον ότι επι της εποχής αυτού συνελήφθησαν 22 άτομα από το χωρίον Πρασιές, μερικά εξ αυτών μετ’ ολίγας ημέρας αφέθησαν ελεύθερα, αλλά ενεκλείσθησαν εις τας φυλακάς Αγυιάς, και άλλοι εξετελέσθησαν, νομίζω δε ότι όσοι πήγανε εις τας φυλακάς Αγυιάς είχον περάσει προηγουμένως από Στρατοδικείον. Επίσης επί της εποχής του Μπρόγερ, εξετελέσθησαν 8 άτομα, τα οποία παρέλαβον από τας φυλακάς Αγυιάς, και το οποίο είχον καταδικασθεί από την Ελληνικήν δικαιοσύνην εις ισόβια δεσμά. Όταν κάποτε εις σχετικήν συζήτησιν μου με Γερμανόν στρατιώτην τον ηρώτησα διατί έφυγε ο Μπρόγερ, ούτος μου απήντησεν ότι τον μετέθεσαν διότι εφέρετο μάλλον φιλικά προς τον Κρητικόν λαόν. Η γενική εντύπωσις ήτο ότι ο Μπρόγερ ήτο κατά πολύ καλλίτερος του Μύλλερ.
Κατ’ ερωτήσεις του εκ του συνηγόρων Α. Κρυστάλλη η μάρτυς απαντά : λεπτομερείας δια τους φόνους του Γερακαρίου θα σας είπουν μάρτυρες εκ του χωρίου τούτου. Εγώ προσελήφθην ως διερμηνεύς εις Γερμανική Αστυνομίαν Ρεθύμνης, τη υποδείξει των αρχηγών της αντιστάσεως Τσιφάκη και Χαλκιαδάκη. Τις περισσότερες φορές οι Γερμανοί προκειμένου να επιτύχουν κατά τας ανακρίσεις των την απάντησιν την οποίαν αυτοί ήθελον, εφέροντο με πολύ σκληρόν τρόπον και έφθανον μέχρι βασανιστήρίων, το δε κτύπημα με βούρδουλα ήτο εις ημερησίαν διάταξιν, τόση ήτο η θηριωδία των κατά τας ανακρίσεις που ενθυμούμαι και το εξής χαρακτηριστικόν, κάποτε είχον συλλάβει εις τον Ψηλορείτη έναν Αρχηγόν μιάς ομάδος Αντιστάσεως, τόσο δε ήτο το ξύλον το οποίον του έδωσαν, που οι φωνές του ήκούοντο έξω, κατόπιν τούτου τον κατέβασαν εις το υπόγειον, το προσωπικόν δε ολόκληρον του γραφείου απεμάκρυνον δια να μην ακούη τας φωνάς του. Το αυτό είχεν συμβή όταν είχον συλλάβη έναν Αρμένιον από τον οποίον ήθελον να αποσπάσουν το μέρος εις το οποίον εκρύπτετο ο ιατρός Μαυρέλης, το σώμα του ανωτέρω Αρμενίου από το ξύλο είχε κυριολεκτικά μαυρίσει. Κατ’ ερωτήσεις του εκ των συνηγόρων Σ. Ιωαννίδη η μάρτυς απαντά : τας γερμανικάς διαταγάς εγώ δεν έβλεπα και τούτο διότι οι Γερμανοί δεν μας είχον μεγάλην εμπιστοσύνην. Κατ’ ερωτήσεις του εκ των κατηγορουμένων Μπρούνο Μπρόγερ, δεν γνωρίζω τι άνθρωποι ήσαν οι οκτώ εκτελεσθέντες των φυλακών Αγυιάς, εξ αυτών εγνώριζον μόνον τον Γαλάνην, ο οποίος ήτο εκ Ρεθύμνης. Κατ’ ερωτήσεις του εκ των κατηγορουμένων Φρειδερίκου Μύλλερ, η μάρτυς απαντά: δεν γνωρίζω εάν τα υπ’ εμού αναφερέντα χωρία κατεστράφησαν ταυτοχρόνως ή περιοδικώς. Ουδέν έτερον έχω να προσθέσω. Μεθ’ ό κατά διαταγήν του Προέδρου προσήλθεν έτερος μάρτυς όστις ερωτηθείς περί της ταυτότητός του κ. λ. π. απήντησεν ότι ονομάζεται : ΓΚΡΙΔΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ του ΙΩΑΝΝΟΥ, εγεννήθη εις Κρουσσώνα Μαλεβιζίου και κατοικεί εις Ηράκλειον, ετών 35, έμπορος και Χριστιανός Ορθόδοξος, ωρκίσθη επι του Ιερού Ευαγγελίου κατά τα άρθρα 185 της Στρατ. Ποιν. Νομ. Και 121 και 391 της Κοιν. Ποιν. Δικον., εξετασθείς δε καταθέτει τα εξής : Πλήν των όσων εν τη προανακρίσει έχω καταθέσει εν συνεχεία εκείνων και προς συμπλήρωσιν την κατά χρονολογικήν σειράν συμβάντων καταθέτω και τα εξής: Την ημέραν της καταλήψεως της πόλεως Ηρακλείου εγώ ήμην εις το Ηράκλειον, ειρισκόμην έξωθι της οικίας μου, ότε εθεάθη ομάς αλεξιπτωτιστών, η οποία εισήρχετο εις την πόλιν από έναν πλάγιον δρόμον αμέσως ούτοι εφώναξαν εμένα και έναν συνομίληκόν μου.
Και μας διέταξαν να μεταφέρωμεν κάτι βαρειά κιβώτια, τα οποία ήτο αδύνατον να σηκώσωμε, τότε οι Γερμανοί ούτοι μας έβαλαν μπροστά στην διμοιρίαν των δια να προφυλάξωμεν τους αλεξιπτωτιστάς. Με πήγαν εις την πλατείαν Ηρακλείου και αμέσως με συνέστησαν εις τον Μπρόγερ, ο οποίος τότε ήτο Συνταγματάρχης Διερμηνεύς εις την Νομαρχίαν Ηρακλείου προσελήφθην από τον Νομάρχην Τσατσαρωνάκην, τον οποίον οι Γερμανοί είχον διορίσει ως τοιούτον. Ενθυμούμαι πολύ καλώς ότι οι Γερμανοί αλεξιπτωτισταί ευθύς, ως κατήλθον προέβησαν εις πολλάς λεηλασίας, όπισθεν δε της πλατείας Δασκαλογιάννη είχον συγκεντρώσει πάρα πολλά έπιπλα, τα οποία και έκαιον, δεν παρήλθε πολύ χρονικόν διάστημα από τον διορισμόν του Τσατσαρωνάκη, και οι Γερμανοί δια να εξευτελίσουν τον Κρητικόν Λαόν τον υπεχρέωσαν να σύρη μόνος του χειράμαξα, μετέπειτα δε χωρίς να γνωρίζω τον λόγον τον εξετέλεσαν, όπως επίσης εξετέλεσαν και τον Αρχιμανδρίτην Θεοδοσάκην, ο οποίος ως καλώς ενθυμούμαι είχε επισκεφθή και τους αλεξιπτωτιστάς εις μίαν σπηλιά έξω του Ηρακλείου. Χαρακτηριστικόν είναι ότι ο εκτελεσθείς Νομάρχης Ηρακλείου κατά τας επιχειρήσεις ήτο φρούραρχος της πόλεως, ούτος εξ ημέρας μετά την κατάληψιν της πόλεως Ηρακλείου από τον Μπρόγερ έφυγε από την Κρήτην, πού πήγε τότε δεν γνωρίζω.
* O Γιώργος Καλογεράκης είναι εκπαιδευτικός, ιστορικός και συγγραφέας
Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ AYΡΙΟ
