ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ: Τα πρακτικά της δίκης των Γερμανών σφαγέων Μπρόγερ και Μύλλερ
Για πρώτη φορά στο φως της δημοσιότητας και σήμερα από την “Π”
ΜΕΡΟΣ 3ο
Kατ’ ερωτήσεις του εκ των συνηγόρων Α. Κρυστάλλη ο μάρτυς απαντά : Όταν κατεστράφη η Κάνδανος των Χανίων οι Γερμανοί εις τον τόπον των ερειπίων ετοποθέτησαν αναμνηστικήν επιγραφήν με τας λέξεις. « Εδώ άλλοτε ήτο η Κάνδανος ». Οσάκις η εκκλησία εζήτει από τον Μύλλερ να ακουσθή η φωνή της, ουδέποτε ήκούσθη αύτη, τούτον εγνωρίσαμεν εις την καταστροφήν της Βιάννου κατά Σεπτέμβριον 1943.
Εις το σημείον τούτο ο Γραμματεύς κατ’ εντολήν του Προέδρου αναγιγνώσκει σχετικόν έγγραφον, εξ’ ού εμφαίνεται ότι οι Γερμανοί αιχμάλωτοι αφέθησαν ελεύθεροι, Μεθ’ ο ο μάρτυς συνεχίζει ούτω : Κατόπιν τούτου οι Γερμανοί έπρεπε να αφήσουν ελευθέρους τους ομήρους της περιοχής Βιάννου. Ενθυμούμαι ότι κάποτε είχον υπάγει εις το χωρίον Αμυρά δια να παρηγορήσω τας οικογενείας των θυμάτων, το αίμα εφαίνετο ραντισμένο εις τους τοίχους των σπιτιών, αι δε γυναίκες και τα παιδιά έκλαιγαν. Ο Μύλλερ μπορούσε να διατάξη την εκκένωσιν της Βιάννου και ουχί τον φόνον των κατοίκων αδιακρίτως, η δε περιοχή Βιάννου, δεν ήτο περιοχή απαγορευμένη υπο των Γερμανών. Κατ’ ερωτήσεις του εκ των κατηγορουμένων Μ. Μπρόγερ ο μάρτυς απαντά:
Ο Μπρόγερ είχε κατά Ιούνιον ή Ιούλιον του 1944, καλέσει τους αξιωματικούς και τους μίλησε δια την συμφιλίωσιν των Κρητών, η συγκέντρωσις δε αύτη έγινε συγκεκριμμένως μετά την εκτέλεσιν των Αξιωματικών Μπετεινάκη και Γιακουμάκη, ο Μπρόγερ εζήτησεν τότε δια λόγου εις έντονον ύφος να κρατήσουν ηρεμία όλαι αι αρχαί, συγχρόνως δε εζήτησεν την συνεργασίαν του λαού και των αρχών, συγκεκριμμένως δε ενθυμούμαι ότι είχε είπει ότι θέλει τάξιν από τον λαόν, ασχέτως εάν ούτος είναι Γερμανόφιλος ή Αγγλόφιλος, εις τούτο δε εζήτησε να συμβάλη η Εκκλησία δια να τηρηθή η τάξις. Δι’ αγγαρείας Κρητών κατεσκευάσθησαν πολλά στρατιωτικά έργα , όπως το Αεροδρόμιον Ηρακλείου και άλλα. Απεκόμισα την εντύπωσιν ότι ο Μπρόγερ έκαμε εγκλήματα. Εις το σημείον τούτο ο Μπρόγερ εγειρόμενος δηλοί: « εάν έγιναν εγκλήματα δεν είμαι εγώ υπεύθυνος ως Στρατηγός, διότι δεν είμαι θεός να ήμουν πανταχού παρών». Κατ’ ερωτήσεις του ετέρου των κατηγορουμένων Φ. Μύλλερ ο μάρτυς απαντά: «Ως και ανωτέρω αναφέρω η σκληρότης του Στρατηγού Μύλλερ απεδείχθη από την καταστροφήν και τα εγκλήματα της περιοχής Βιάννου, τα οποία θα μας μείνουν αξέχαστα. Τους απελευθερωθέντας Γερμανούς δεν είδα, γνωρίζω όμως ότι ούτοι αφέθησαν ελεύθεροι και ότι επέστρεψαν εξ, τρείς δε, δεν επέστρεψαν. Όσα αναφέρω ως προς τον Μύλλερ ελέχθησαν κατά την συζήτησίν μας εν Ηρακλείω ». Εις το σημείον τούτο ο εκ των κατηγορουμένων Φ. Μύλλερ ισχυρίζεται ότι κατά την καταστροφήν των Ανωγείων ήτο εις εις το Ανατολικόν Μέτωπον. Μεθ’ο εν συνεχεία ο μάρτυς απαντά: «Ο Στρατηγός Μύλλερ με επεσκέφθη εις την Μητρόπολιν και μου ανεκοίνωσεν την κατάληψιν ορισμένων Νήσων της Δωδεκανήσου, ζητήσας να βοηθήση η Εκκλησία δια την τάξιν και να λάβη τα κατάλληλα μέτρα εναντίον του Κομουνισμού. Οσάκις ο Μύλλερ διέπραττε εγκλήματα δεν ηρωτούσε την εκκλησίαν. Είναι αληθές ότι εκάλεσεν όλας τας κρατικάς αρχάς και εζήτησεν συνεργασίαν με κύριον σκοπόν να καταπολεμήσουν τον Κουμμουνισμόν Επίσης συνέστησε πειθαρχίαν και υπακοήν του πληθυσμού εις τας αρχάς της Κατοχής. Όταν οι Γερμανοί έφευγαν από το Ηράκλειον δια τα Χανιά, εγώ επενέβην εις τους αντάρτας να αφήσουν τους Γερμανούς να φύγουν ανενόχλητοι και να μη καταστρέψουν τα λιμενικά έργα της πόλεως, πράγματι ηκούσθη η φωνή μου και οι Γερμανοί έφυγαν ανενόχλητοι. Ενταύθα ο Πρόεδρος χάριν αναψυχής διέκοψε την συνεδρίασιν δια την 2αν Νοεμβρίου ημέραν Σάββατο και ώραν 9ην π. μ.
Την 2αν Νοεμβρίου 1946 ημέραν Σάββατον και ώραν 9ην π. μ. επανήλθεν το Δικαστήριον εις δημοσίαν αυτού Συνεδρίασιν, παρισταμένων του Βασιλικού Επιτρόπου, του Γραμματέως, των κατηγορουμένων και των ως άνω συνηγόρων του.Μεθ’ ο κατά διαταγήν του Προέδρου προσήλθε ο άνω διακοπείς μάρτυρας Ψαλλιδάκης Ευγένιος, όστις εν συνεχεία εξεταζόμενος και κατ’ ερωτήσεις του εκ των κατηγορουμένων Φ. Μύλλερ απήντησε ως εξής: Μετά την απελευθέρωσιν των ομήρων, ο Μύλλερ ωμίλησεν παρουσία του Νομάρχου, Γενικού Διοικητού και άλλων. Ως προς την απελευθέρωσιν των Γερμανών αιχμαλώτων, τότε είχομεν καλώς πληροφορηθή εκ του Γερμανικού Φρουραρχείου ότι οι Γερμανοί αιχμάλωτοι είχον αφεθή ελεύθεροι.
Είναι γεγονός ότι κατά την συνάντησίν μας ελέχθη από τον Στρατηγόν Μύλλερ το εξής «Εγώ θα κάμω τους Βιαννίτας να φοβούνται τους Γερμανούς περισσότερον από τους αντάρτας», εις την εν τω Φρουραρχείω συνάντησίν μας μας είπεν ότι θα καύση τα χωριά και θα μείνουν πολλές χήρες και ορφανά, και τούτο διότι απήχθη ο Στρατηγός Κράιπε και οι αντάρτες ήρχισαν να κατεβαίνουν στα χωριά, επανειλημμένως ο Μύλλερ μου ωμίλησε περί κουμμουνισμού, είχε ζητήσει δε, όπως η Εκκλησία λάβη θέσιν εναντίον του κουμμουνισμού, εγώ δε του είχον απαντήσει τότε ότι η Εκκλησία προσπαθεί να κάμη όσο μπορεί περισσοτέρους Χριστιανούς, ώστε να υπάρχουν ολιγότεροι κουμμουνισταί, επανειλημμένως ο Μύλλερ είχε είπει όταν θα σκοτώνεται ένας Γερμανός θα σκοτώνονται πενήντα-εξήντα ή και περισσότεροι Έλληνες.
Δεν ενθυμούμαι εάν ο Στρατηγός Μύλλερ επολέμησεν εις την γραμμήν Μεταξά, μόνο ενθυμούμαι ότι ωμίλησε δια την ανδρείαν του Ελληνικού στρατού. Δεν ενθυμούμαι να ωμίλησα ποτέ δια τον Στρατηγόν Μύλλερ με τον Καθηγητήν Ηρακλείου Πλάτωνα, ούτε εάν εγένοντο παραστάσεις αρχαίων δραμάτων (Αισχύλου κ. λ. π. ) υπό Γερμανών Στρατιωτικών εις διάφορα αρχαία θέατρα της Κρήτης. Ενθυμούμαι ότι οι Γερμανοί προ της αναχωρήσεως των μας είχον πωλήσεη ορισμένας μηχανάς του λιμένος Ηρακλείου αντί 60 λιρών,
Γνωρίζω επίσης ότι οι Γερμανοί ανετίναξαν πολλές γέφυρες, δεν ανετίναξαν όμως τας ηλεκτρικάς εγκαταστάσεις Ηρακλείου. Μεθ’ ο κατ’ ερωτήσεις του εκ των κατηγορουμένων Μ. Μπρόγερ ο μάρτυς απαντά: Δεν γνωρίζω εάν κατά διαταγήν του Μπρόγερ εβυθίσθη το πλοίον που είχε τους Εβραίους, πάντως τούτο εγένετο επι της εποχής του Μπρόγερ. Ο Στρατηγός Μπρόγερ έμενε ως επί το πλείστον εις Χανιά, έχω δε την εντύπωσιν ότι ούτος έδειξε ανθρωπινοτέραν καταννόησιν προς τον πληθυσμόν της Κρήτης, μετά τούτου δε εγώ συνηντήθην ολιγοτέρας φοράς από τας του Μύλλερ. Μεθ’ ο ο μάρτυς εδήλωσε ότι ουδέν έτερον έχει να προσθέση.
Μεθ’ ο κατά διαταγήν του Προέδρου προσήλθεν έτερος μάρτυς, όστις ερωτηθείς περί της ταυτότητός του κ. λ. π. απήντησεν ότι ονομάζεται ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ του ΙΩΑΝΝΟΥ, εγεννήθη εις Πρινέ Μυλοποτάμου και κατοικεί εις Ρέθυμνον, ετών 54. Επίσκοπος και Χριστιανός Ορθόδοξος ωρκίσθη επι της ιεροσύνης του κατά τα άρθρα 185 της Στρατ. Ποιν. Νομοθ. Και 121 και 393 της Κοιν. Ποιν. Δικονομ. Εξετασθείς δε, καταθέτει τα εξής: Πλην των όσων εν τη ενόρκω καταθέσει μου κατά την ανάκρισιν εν Κρήτη έχω καταθέσει, εν συνεχεία εκείνων, καταθέτω τα εξής. Όταν ήμην επίσκοπος υπέπεσαν εις την αντίληψίν μου αι καταστροφαί των χωρίων Ανώγεια, Άνω Μέρος, Γερακάρι, Σμιλέ, Καρδάκι, Κρύα Βρύση και Σαχτούρια, αι καταστροφαί δε αύται εγένοντο κατ’ Αύγουστον 1944. Κατά την καταστροφήν των ανωτέρω χωρίων εφονεύθησαν πολλά άτομα εκ των κατοίκων, όπως εις Ανώγεια 155, εις Γερακάρι 53, εις Βρύσες 30, εις Άνω Μέρος 35, εις Κρύαν Βρύσην 35 και εις Σαχτούρια 14, τους τελευταίους δε τούτους εξετέλεσαν εις τας φυλακάς Αγυιάς.
Συγχρόνως με τους φόνους εγένοντο λεηλασίαι και διαρπαγαί απάντων των ειδών του πληθυσμού, εις δε τα Ανώγεια εγένετο αρπαγή των κλινοσκεπασμάτων και γενικώς όλων των αντικειμένων των χωρικών, το οποίον μετέφερον εις τας πόλεις όταν δε κάποτε εις το Άδελε μετέβην δια να ίδω Ανωγειανούς πρόσφυγας, είδα μέσα εις τα δωμάτια των Γερμανών διαρπαγέντα είδη. Επίσης τότε μετέβην και εις τα χωρία Βρύσες Αμαρίου και Κρύα Βρύση και εκεί αντελήφθην ιδίοις όμμασι την φρίκην και την καταστροφήν την οποίαν υπέστησαν οι κάτοικοι της περιοχής ταύτης. Ως αφορμήν των καταστροφών οι Γερμανοί διέδιδον ότι αύτη ωφείλετο εις την εκ των χωρίων τούτων διέλευσιν του απαχθέντος Στρατηγού Κράιπε. Τον Στρατηγόν Μύλλερ είδα εις τα Χανιά, όταν ούτος είχε διατάξει, ως διοικητής του Φρουρίου να παρουσιαστούν ενώπιόν του όλοι οι ιεράρχαι και πρόκριτοι της Νήσου, μας ωμίλησεν δε τότε δήθεν δια τον κουμμουνισμόν, αλλά ήθελεν μάλλον να μας ζητήση να εξευμενήσωμεν τους Κρήτας και τούτο διότι έβλεπεν ότι η Νίκη τους διέφευγεν. Δεν έχω ακούσει τίποτε σχετικώς με την δράσιν του Μπρόγερ.
Ενθυμούμαι και σας καταθέτω το εξής προσωπικόν μου επεισόδιον, συμβάν τότε : μίαν ημέραν εις το Ρέθυμνον εδόθη διαταγή όπως οι άρρενες συγκεντρωθώσιν εις το Γυμνάσιον της πόλεως, εγώ ενόμισα ότι δεν με αφεώρα η διαταγή αύτη και παρέμεινα εις την Αρχεπισκοπήν, μετ’ ολίγον όμως με επεσκέφθη εις Γερμανός όστις με άγριον ύφος με παρατήρησε και με επέπληξε, διότι παρέμεινα εις την Επισκοπήν και δεν πήγα και εγώ εις το Γυμνάσιον, διέταξε δε εμέ να τον ακολουθήσω εις το Συρματόπλεγμα, πράγματι δε με το εγκόλπιον ανά τας χείρας και την ράβδον μου ηκολούθησα τον ανωτέρω Γερμανόν και ούτω ευρέθην μεταξύ του ποίμνιού μου εντός του συρματοπλέγματος. Με ηλευθέρωσαν μετά τρείς ώρας μαζί με δύο ιατρούς, πολλούς εκράτησαν μέχρι της εσπέρας και τους υπολοίπους απελευθέρωσαν μετά τρεις ημέρας, πλην εκείνων τους οποίους εκράτησαν και κατόπιν εξετέλεσαν. Κατ’ ερωτήσεις του Βασιλικού Επιτρόπου ο μάρτυς απαντά: δεν απέχει της αληθείας ότι ο Στρατηγός Μύλλερ ήτο θηριώδης ουδόλως έπταισεν ο άμαχος πληθυσμός, εκ του οποίου πολλοί εφονεύθησαν, πολλά σπίτια και ολόκληρα χωριά κατεστράφησαν με όλα τα υπάρχοντά των. Κατ’ ερωτήσεις του εκ των συνηγόρων Σ. Ιωαννίδη ο μάρυς απαντά: Εγώ ήκουσα ότι συνεπεία της αρπαγής του Κράιπε κατεστράφησαν τα ανωτέρω χωρία. Ο πληθυσμός εις Ρέθυμνον διετάχθη να συγκεντρωθή εις το σχολείον, με σκοπόν την εύκολην σύλληψίν του. Γνωρίζω ότι οι κάτοικοι της κωμοπόλεως Ανωγείων διεσκορπίσθησαν εις άλλα χωρία της γύρω περιοχής φοβούμενοι την σύλληψιν. Κατ’ ερωτήσεις του εκ των συνηγόρων Α. Κρυστάλλη ο μάρτυς απαντά: Γνωρίζω ότι οι ομάδες Αντιστάσεως παρηνόχλουν τους Γερμανούς, δεν γνωρίζω όμως αν οι αντάρτες έφερον ομοιόμορφον στολήν. Αμέσως μετά την πτώσιν των αλεξιπτωτιστών εις Κρήτην ήρχισεν η καταστροφή των πόλεων και χωρίων της Νήσου. Κατ΄ερωτήσεις του εκ των συνηγόρων των κατηγορουμένων Γ. Τσίληθρα ο μάρτυς απαντά: Τον Στρατηγόν Μύλλερ συνήντησα δια πρώτην φοράν εις τα Χανιά, όταν εγένετο η ανωτέρω συγκέντρωσις. Κατ’ ερωτήσεις του εκ του κατηγορουμένων Μύλλερ ο μάρτυς απαντά: Γενική ητο η εντύπωσις ότι ο Στρατηγός Μύλλερ ήτο θηριώδης, εγώ δε προσωπικώς εκ των πράξεών του έχω την γνώμην ότι είναι θηριώδης, Δεν ήτο δυνατόν το εκτελεστικό όργανο της υπό τον Μύλλερ δυνάμεως να εκτελούν άνευ διαταγής του Φρουρίου Κρήτης ως τοιούτος δε κατά την εποχήν ταύτην ήτο ο Μύλλερ.
Τα κλινοσκεπάσματα τα οποία είδον εις το χωρίον Άδελε τα εγνώρισα ότι ήσαν των Ανωγείων, διότι αυτά έχουν ειδικόν πλέξιμο. Αι καταστροφαί αι γενόμεναι υπό των Γερμανών εγένοντο ένεκα μίσους τούτων προς τους Κρήτας. Κατά την συγκέντρωσιν των Χανίων, καθ’ ην μας ωμίλησεν ο Μύλλερ αντελήφθην ότι ούτος είχε προβλέψει το τέλος του Γερμανικού Ράιχ. Ουδέν άλλον έχω να προσθέσω.
Μεθ’ ο κατά διαταγήν του Προέδρου προσήλθεν έτερος μάρτυς όστις ερωτηθείς περί της ταυτότητός του κ. λ. π. απήντησεν ότι ονομάζεται: ΑΓΑΘΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΝΙΟΣ του ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ιερομόναχος ετών 34, εγεννήθη εις Γαράζο Μυλοποτάμου και κατοικεί εις Σάρχον Μεραμβέλου και Χριστιανός Ορθόδοξος,
Ωρκίσθη επι τη ιεροσύνη κατά τα άρθρα 185 της Ποινικ. Στρ. Νομοθεσίας και 121 και 391 της Κοιν. Ποιν. Δικονομίας εξετασθείς δε, καταθέτει τα εξής: Εκτός των όσων έχω καταθέσει κατά την ανάκρισιν εν συνεχεία καταθέτω και τα εξής. Εις Το χωρίον Σάρχον δεν έγινε καμμία επιδρομή Γερμανών, εις το ανωτέρω χωρίον εξετελέσθη υπό ομάδος Αντιστάσεως, εις ονόματι Μιχ. Σωμαράκης την 12ην Αυγούστου 1944, του οποίου τα κορίτσια συνειργάζοντο με τος Γερμανούς. Τα κορίτσια του φονευθέντος φέρανε την Γερμανικήν Αστυνομίαν, την οποίαν εγώ φιλοξένησα. Εις το ανωτέρω χωρίον συνεκέντρωσαν 50 άτομα τη υποδείξει της οικογενείας Σωμαράκη, τα έβαλαν εις την εκκλησίαν, δέκα εσώθησαν υπό μυθιστορηματικάς συνθήκας, ταύτα εκρύβησαν υπό την Αγίαν Τράπεζαν, τα υπόλοιπα 40 άτομα παρελαβε μαζί της η Γερμανική Αστυνομία, τα οποία και εφόνευσαν. Εγώ με γυναίκας του χωρίου τους έθαψα. Κατά την ταφήν των έχασα το καλιμαύκι μου. Κατά Δ/γήν του Διοικητικού Φρουρίου Κρήτης Στρατηγού Μύλλερ εκυκλοφόρησε μία προκήρυξις η οποία μεταξύ άλλων έλεγε: «Δια τον φόνον του Σωμαράκη δίδομεν την ποινήν του θανάτου εις 20 άτομα». Ως ενθυμούμαι η Γερμανική Αστυνομία συνέλαβε δύο κορίτσια, τα οποία ωδήγησεν εις Άγιον Μύρωνα, όπου και τα εξετέλεσαν. Κατ’ ερωτήσεις του εκ των συνέδρων Γ. Βαρσάμου, ο μάρτυς απαντά: Το χωρίον Σάρχον περιεκύκλωσν η Γερμανική Αστυνομία και ο Στρατός από τον Άγιον Μύρωνα και από τα Κεράσια. Εις το σημείον τούτο ο Πρόεδρος χάριν αναψυχής διέκοψεν την συνεδρίασιν δια την 4ην Νοεμβρίου 1946, ημέραν Δευτέραν και ώραν 4 μ. μ.
* O Γιώργος Καλογεράκης είναι εκπαιδευτικός, ιστορικός και συγγραφέας ΑΥΡΙΟ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ
