Τα πρακτικά της δίκης των Γερμανών σφαγέων Μπρόγερ και Μύλλερ
Για πρώτη φορά στο φως της δημοσιότητας σήμερα από την “Π”
Στις 31 Οκτωβρίου 1946 ξεκίνησε στην Αθήνα στην αίθουσα του Εφετείου η δίκη των σφαγέων της Κρήτης Στρατηγών Μπρούνο Μπρόγερ και Φρειδερίκου Γουλιέλμου Μύλλερ. Τριάντα εφτά (37) οι μάρτυρες κατηγορίας και (6) οι μάρτυρες υπεράσπισης.
Πρώτος μάρτυρας κατηγορίας ο Αρχιμανδρίτης και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος Ψαλιδάκης. Μεταξύ των μαρτύρων κατηγορίας ο Μενέλαος Λιγνός, ο πρώην Πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο Επίσκοπος Χανίων Αγαθάγγελος Ξηρουχάκης, ο Αρχηγός Πετρακογιώργης, ο Νικόλαος Πίκουλας κ.α. Μεταξύ των επτά μαρτύρων υπεράσπισης των ανθρωπόμορφων τεράτων, (οι τέσσερις μάρτυρες ήταν Γερμανοί), υπήρχαν και δύο Έλληνες. Αξίζει να μνημονεύσουμε τα ονόματά τους. Ξανθάκης Εμμανουήλ (Ηρακλειώτης) και Ρεκανάτης Κωνσταντίνος (Θεσσαλονικιός).
Η δίκη κράτησε σαράντα ημέρες. Ξεκίνησε στις 31 Οκτωβρίου και τελείωσε στις 9 Δεκεμβρίου 1946. Το Δικαστήριο δίκασε και καταδίκασε τους Γερμανούς Στρατηγούς σε θάνατο. Εκτελέστηκαν στην Αίγινα στις 20 Μαΐου 1947, ανήμερα της έκτης επετείου της Μάχης της Κρήτης. Η κρητική γη, διαχρονικά γεναιόδωρη πάντοτε στους κατακτητές της, τους φιλοξενεί σήμερα στο νεκροταφείο του Μάλεμε.
Τα πρακτικά της δίκης αποτελούνται από 176 δακτυλογραφημένες σελίδες διαστάσεων 30Χ17 εκατοστών και βρίσκονται στο αρχείο του αρθογράφου.
Για την ιστορία να αναφέρουμε ότι ο Μπρούνο Μπρόγερ ήταν Διοικητής του «Φρουρίου Κρήτη» από 20 Σεπτεμβρίου 1942 ως 26 Ιουνίου 1944, (είχε αντικαταστήσει το Στρατηγό Αντρέ). Ο Φρειδερίκος Μύλλερ, το Σεπτέμβριο του 1943 που καταστράφηκε η Βιάννος, ήταν Στρατιωτικός Διοικητής Ηρακλείου. Από 27 Ιουνίου 1944 ως 30 Σεπτεμβρίου 1944 Διοικητής του «Φρουρίου Κρήτη», είχε αντικαταστήσει το Στρατηγό Μπρόγερ.
Η δημοσίευση των Πρακτικών της δίκης των Γερμανών Στρατηγών αφιερώνεται στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης και ιδιαίτερα σε εκείνους που πρότειναν και οργάνωσαν την τελετή τιμής προς το Γερμανό συγγραφέα Χανς Ρίχτερ.
ΠΡΑΚΤΙΚΑ
(Ειδικού Στρατοδικείου εγκληματιών Πολέμου)
Συνεδριάσεως των 31 Οκτωβρίου του χιλιοστού εννεακοσιοστού τεσσαροκοστού έκτου (1946) έτους, 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25, 26, 29, 30, Νοεμβρίου 1946 και 2, 3, 4, και 9 Δεκεμβρίου 1946.
ΔΙΚΑΣΤΑΙ: Παπαγεωργίου Φίλιππος Πρόεδρος του Αναθεωρητικού
ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Δικαστηρίου
ΜΕΛΗ: Οικονομόπουλος Νικόλαος, Βαρσάμος Γεώργιος, Εφέται, Τσεκούρας
Βασίλειος και Καμπάνης Βασίλειος, Αντ/ρχαι Πεζικού.
ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΟΣ: Ζαχαρίας Νικόλαος πλοίαρχος Δικαστικός Β. Ν.
ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ: Παλαιολόγος Λεωνίδας υπογραμματεύς του Αναθεωρητικού Δικαστηρίου (κωλυομένου του Γραμματέως) έφεδρος Ανθ/Γής της Στρατ. Δικαιοσύνης.
Παρίστανται ωσαύτως και οι Βυζάς Σπυρίδων μέλος του Αναθεωρητικού Δικαστηρίου, ως αναπληρωτής του Προέδρου, Αθανασούλης Ιωάννης Εφέτης Αντ/ρχης Πεζικού και Καμάρας Βασίλειος, ως αναπληρωματικά μέλη και Μπασιάκος Παν. Στρ. Δικ. Σύμβ. Δημ. Τάξεως, ως αναπληρωτής του Βασιλικού Επιτρόπου.
ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ:
1) ΜΠΡΟΥΝΟ ΟΣΒΑΛΤ ΜΠΡΟΓΕΡ, Στρατηγός Αλεξιπτωτιστών.
2) ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΟΣ ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΣ ΜΥΛΛΕΡ, Στρατηγός Πεζικού.
3) ΦΡΙΤΣ ΣΟΥΜΠΕΡΤ, επιλοχίας του Γερμανικού Στρατού.
ΠΡΑΞΕΙΣ: Φόνοι, λεηλασίαι, εμπρησμοί, βιασμοί, πυρπολύσεις κ. λπ.
Το Ειδικόν Στρατοδικείον συνεδριάσαν δημοσία εν Αθήναις, εν τη Μεγάλη αιθούση του Εφετείου Αθηνών, ορισθείσης υπό του Υπουργού της Δικαιοσύνης δια της υπ’ αρίθμ. 94314 της 23ης Οκτωβρίου 1946 πράξεως αυτού ως αιθούσης συνεδριάσεων αυτού (συμφώνως και τη Συντακτική πράξει 90/1945).
Των Δικαστών ομωσάντων των εν άρθρω 198 του Στρατιωτικού Ποινικού Κώδικος, όρκον και εκπληρωθεισών των εν άρθρω 108 της Στρατ. Ποινικής Νομοθεσίας διατυπώσεων εξεφωνήθησαν τα ονόματα των κατηγορουμένων, οίτινες ευρέθησαν παρόντες, πλην του εκ τούτων Φριτς Σούμπερτ μη εμφανισθέντος, ότε μη κλητευθέντος νομίμως, προσήλθον δε ενώπιον του Δικαστηρίου μόνον οι Φρ. Μύλλερ και Μ. Μπρόγερ ελεύθεροι και άνευ δεσμών και οίτινες ερωτηθέντες περί της ταυτότητός των κ. λ. π., απήντησαν ότι ονομάζονται ως κάτωθι: Εις το σημείον τούτο ούτοι εδήλωσαν ότι δεν γνωρίζουσι την Ελληνικήν γλώσσαν κατόπιν τούτου ο Πρόεδρος εκάλεσε τον διερμηνέα Κανέττην Κάρολον, γεννηθέντα εν Βιέννη και κατοικούντα ενταύθα, ετών 28, στρατιώτην και Χριστιανόν Ορθόδοξον, ούτος ωρκίσθη επι του Ιερού Ευαγγελίου κατά τα άρθρα 121, 131 και 133 Κοινής Ποινικής Οικονομίας ότι θέλει κάμει πιστήν μετάφρασιν εις την Ελληνικήν και Γερμανικήν. Μεθ’ α δια του ανωτέρω διερμηνέως οι κατηγορούμενοι απήντησαν ως κάτωθι:
Α) ΜΠΡΟΥΝΟ ΟΣΒΑΛΝΤ ΜΠΡΟΓΕΡ ετών 58 γεννηθείς εις Βιλλεστόρφ και ήδη κρατουμένου ως εγκληματίου πολέμου εις τας εν Καλλιθέα φυλακάς, Στρατηγός Αλεξιπτωτιστών του Γερμανικού Στρατού, έγγαμος άνευ τέκνων και Χριστιανός διαμαρτυρόμενος.
Β) ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΟΣ ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΣ ΜΥΛΛΕΡ ετών 48, γεννηθείς εν Περτάλ Βάρμεν και ήδη κρατούμενος ως εγκληματίας πολέμου εις τας φυλακάς εν Καλλιθέα, Στρατηγός Πεζικού του Γερμανικού Στρατού, έγγαμος μετά δύο τέκνων, ενός άρρενος και ενός θήλεος και Χριστιανός διαμαρτυρόμενος..
Μεθ’ ο, ο Πρόεδρος ανεκοίνωσε τοις κατηγορουμένοις ότι συμφώνως τη υπ’ αριθ. 73/45 Συντ. Πράξει, ως ούτω συνεπληρώθη δια της υπ’ αρ. 90/45 ομοίας τοιαύτης διώρισεν εξ απαγγέλτως δικηγόρους των, τον Ν. Δοντάν και Ζαχαρ. Αντωνιάδην δια τον εξ αυτών Φρ. Μύλλερ και Α. Κρυστάλλην, Ιωάννην Ζυγαλάκην και Ιωάννην Παπαρηγόπουλον δια τον έτερον Μπρούνο Μπρόγερ.
Οι κατηγορούμενοι ηρνήθησαν να δεχθώσι τους ανωτέρω ως συνηγόρους των, δηλώσαντες ότι δι’ εγγράφου των προς το επι της Δικαιοσύνης Υπουργείον ητήσαντο τον διορισμόν ως συνηγόρων των, των ως τοιούτων παρασταθέντων κατά την προγενεστέρως γενομένην δίκην των εγκληματιών πολέμου Τ. Ραββάλι και Α. Κάλτσεφ, υπέδειξαν δε τελικώς τους Κωνσταντ. Τσουκαλάν, Ηλίαν Μικρουλέαν, Γεώργιον Τσίληθραν, Στυλ. Ιωαννίδην και Γεωργ. Αντωνιάδην, εκ τούτων ευρέθησαν παρόντες μόνον οι Γ. Τσίληθρας και Στυλ. Ιωαννίδης, οίτινες εδήλωσαν ότι παρίστανται. Ο Πρόεδρος προς συμπλήρωσιν του υπό των ανωτέρω μνημονευθεισών συντακτικών πράξεων δι’ ένα έκαστον οριζομένου αριθμού δικηγόρων, διώρισε και τους παρισταμένους Αθ. Κρυστάλλην και Ιωάννην Ζυγαλάκην.
Κατά την συνεδρίασιν ταύτην παρίστανται και οι αυτεπαγγέλτως διορισθέντες ως συνήγοροι Ν. Δοντάς, Δ. Παπαρρηγόπουλος και Ζαχ. Αντωνιάδης, οίτινες μετά ταύτα απεχώρησαν, απαλλαγέντες υπό του Προέδρου των ανατεθέντων αυτοίς, δια των υπ’ αριθ. 322,323 και 341/46 πράξεών του, καθηκόντων των ως συνηγόρων.
Μετά ταύτα οι διορισθέντες ως άνω συνήγοροι εδήλωσαν ότι θέλουσι εκτελέσει πιστώς και ευσυνειδήτως το ανατεθέν αυτοίς έργον. Μεθ’ο του Προέδρου δόντος τον λόγον, προς τον Β. Επίτροπον σχετικώς με τον απόντα κατηγορούμενον.
Του Βασιλικού Επιτρόπου προτείναντος τον χωρισμόν της δίκης ως προς τον απόντα κατηγορούμενον, της υπερασπίσεως δηλωσάσης ότι ουδεμίαν προς τούτο έχει αντίρρησιν.
Το Δικαστήριον διασκεφθέν μυστικώς επι των εδρών του δι’ αποφάσεώς του παμψηφεί ληφθείσης και υπο του Προέδρου δημοσία απαγγελθείσης, διέταξε τον χωρισμόν της δίκης ως προς τον απόντα κατηγορούμενον Φρ. Σούμπερτ Γερμανόν υπαξιωματικόν.
Μεθ’ κατά διαταγήν του Προέδρου ο Γραμματεύς ανέγνωσε το υπ’ αριθ. 16/1946 παραπεμπτικόν βούλευμα του, κατά την ανωτέρω συντακτικήν πράξιν, Συμβουλίου. Εις το σημείον τούτο ενεφανίσθησαν οι κάτωθι οίτινες εδήλωσαν ότι παρίστανται αιτούντες χρηματικήν εις βάρος των κατηγορουμένων ικανοποίησιν λόγω ψυχικής οδύνης ήτοι:
1) Ζαχαριουδάκη Χρησ. δια τον φόνον του συζύγου της και δια τον εν Μοίραις εμπρησμόν της οικίας της μεθ’ όλων των εν αυτή υπαρχόντων γενόμενον κατά διαταγήν των κατηγορουμένων
2) Πετρακάκης Πέτρος δια τον τυφεκισμόν του αδελφού του εν Κρύα Βρύσση και τον εμπρησμόν της εν τω χωρίω τούτω οικίας τους, γενομένου κατά διαταγήν των κατηγορουμένων την 29ην Αυγούστου 1944.
3) Αποστολάκης Αντώνιος τον τυφεκισμόν του πατρός του και των αδελφών του Νικολάου και Φράγκου, ως επίσης και δια τον εμπρησμόν της εν Γερακαρίω οικίας τους γενόμενον την 27η Αυγούστου 1944 υπό των κατηγορουμένων ή κατά διαταγήν των
4) Εμμανουήλ Βαβουράκης του Στυλιανού, δια τον φόνον του πατρός του, ον έκαυσαν ζώντα και δια τον εμπρησμόν της οικίας του μεθ’ όλων των εν αυτή υπαρχόντων,
5) Στυλ Κούνδουρος δια τον τυφεκισμόν του αδελφού του Ρούσου Κούνδουρου εν Αγυιά την 29ην Αυγούστου 1944.
Οι ανωτέρω δυνάμει των, υπ’ αριθ. αφ’ ενός 7523 της 14ης Οκτωβρίου 1946 συμβολαίου του Συμβολαιογράφου Μοιρών Κρήτης Κων. Τσαϊρανάκη και αφ’ ετέρου του υπ’ αρ. 4697 της 19ης Οκτωβρίου 1946 ομοίων τοιούτων του Συμβολαιογράφου Ρεθύμνης Γεωργίου Μαραγκάκη, διορίζουσι ως πληρεξούσιόν των τον παρόντα δικηγόρον Στυλιανόν Μ. Δημητρακάκην, εις ον δια των ανωτέρω μνημονευθέντων συμβολαίων δίδωσι το δικαίωμα του διορισμού και ετέρων πληρεξουσίων δικηγόρων και όστις επι προσθέτως διορίζει και τους δικηγόρους Γ. Παναγιωτόπουλον και Εμμ. Κοθρήν, ως πληρεξουσίους των εκ των ανωτέρω Βαβουράκη και Γ. Οικονόμου ως συμπληρεξουσίου του εκ των ων Στυλ. Κουνδούρου. Επίσης ενεφανίσθη ο Γεώργιος Εμ. Καταπότης ως συλληφθείς όμηρος υπό των Γερμανών, διορίζει δε πληρεξουσίους του δικηγόρους, τους παρισταμένους δικηγόρους Οικονόμου, Δ. Μιράσγιεντζη, Γ. Ροβίθη και Κ. Κοντογιαννάκη. Οι συνήγοροι των κατηγορουμένων λαβόντες αλληλοδιαδόχως τον λόγον ητήσαντο την αποβολήν των πολιτικώς εναγόντων, καθόσον η παράστασις ταύτης δεν είναι νόμιμος.
Οι πληρεξούσιοι των πολιτικώς εναγόντων λαβόντες ομοίως τον λόγον αλληλοδιαδόχως αντέκρουσαν τους ισχυρισμούς των συνηγόρων ητήσαντο δε την απόρριψιν της περί της αποβολής της πολιτικής αγωγής ενστάσεως της υπερασπίσεως, ότε ταύτης μη ευσταθούσης κατά Νόμον.
Ο Βασιλικός Επίτροπος λαβών τον λόγον προέτεινε την παραδοχήν της παραστάσεως της πολιτικής αγωγής, διότι μετά τον Νόμον 493/45, τον τροποποίησαντα το άρθρον 24 του Σ. Π. Κώδικος ( 2803/45 ) κατά τον νεαρόν Νόμον 35/1946 ουδεμία δύναται να χωρέση αμφιβολία ότε ο Νομοθέτης εσκεμμένως ηθέλησε να επιτρέψη την ενώπιον των Στρατιωτικών Δικαστηρίων παράστασιν του παθόντος, προς επιτυχίαν αποζημιώσεως, εντελώς διαφόρου προς την υλικήν βλάβην ην υπέστη αναφερομένης δε εις την ψυχικήν οδύνην των εκ του αδικήματος, αποζημιώσεως, ήτις επέχει θέσιν ιδιωτικής ποινής υπέρ δηλαδή του παθόντος, όστις είναι εντελώς δίκαιον να δικαιούται να παρίστανται και ενώπιον του Στρατοδικείου, ίνα μη άλλως εν πρoτιμιακή ευρίσκεται θέσιν, ευρίσκεται ως Στρατιωτικός, όστις αδικοπραγών δέον και αυτός να υπόκειται εις την του Νόμου 35 χρηματικήν ποινήν και να μη εξαιρείται ταύτης.
Μεθ’ ο οι συνήγοροι λαβόντες και αύθις τον λόγον αλληλοδιαδόχως αντέκρουσαν τας τε απόψεις του Βασιλικού Επιτρόπου ως και τας τοιαύτας των πληρεξουσίων της πολιτικής αγωγής.
Μεθ’ ο το Δικαστήριον απεσύρθη εις Διάσκεψιν.
Επανελθόντος του Δικαστηρίου ο Πρόεδρος ανέγνωσε την περί αποβολής της πολιτικής αγωγής απόφασιν δια ψήφων τριών κατά δύο, ληφθείσαν, καθ΄ην διατάσσεται η αποβολή της πολιτικής αγωγής, ως εν τη σχετική αποφάσει αναφέρεται..
Μετά ταύτα ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου έδωσε τον λόγον εις τον Βασιλικόν Επίτροπον, ίνα αναπτύξη το κατηγορητήριον.
Ο Βασιλικός Επίτροπος απήγγειλλε εν συνόψει την κατηγορίαν, συμφώνως τω ανωτέρω υπ’ αριθμ. 16/46 βουλεύματι αναπτύξας το εγκλητήριον.
Μεθ’ ο ενεχείρησε τω Προέδρω τον κατά λόγον των υπ’ αυτού κλητευθέντων μαρτύρων κατηγορίας. Ο Πρόεδρος εξεφώνησεν τούτον, ευρέθησαν δε παρόντες οι : 1) Ψαλλιδάκης Ευγένιος, 2) Αποστολάκης Αθανάσιος, 3) Μανιός Αγαθάγγελος, 4) Ταμιολάκης Ευάγγελος, 5) Ανδρεοπούλης Ιωάννης, 6) Χρηστάκης Νικόλαος, 7) Τσικαλουδάκης Μιχ. 8) Αρετούλης Εμμανουήλ,
9) Πηγιάκης Απόστολος, 10) Αγγελιδάκης Γεώργιος, 11) Γκριδάκης Γεώργιος 12) Λυγνός Μεν., 13) Βαβουράκης Εμμαν., 14) Παπαδάκης Κων., 15) Ζήσης Ιωάννης, 16) Μητσοτάκης Κωνστ., και 17) Ρούπρεχτ Κέμσερ, απόντες δε οι :
1) Πλεύρης Ματθαίος, 2) Πίκουλας Νικόλαος, 3) Ανδρουλιδάκης Νικ.,
4) Κελαϊδής Σταύρος, 5) Μαρκιανός Στυλ., 6) Λουλάκης Νικ., 7) Χαλκιαδάκης Αντώνιος, 8) Παπαδάκης Γεώργιος, 9) Μανουσάκης Ιωάννης, 10) Βανελάκης Βασ., 11) Αγγελάκης Ματθαίος, 12) Βαρδάκης, 13) Ινιωτάκης Πολ., 14) Τουναλάκης Ιωάννης, 15) Παπαδημητρόπουλος Αθαν.,16) Παπαγιανάκης Α., 17) Παπαδάκης Γεώργιος, 18) Βλεπάκης, 19) Χανιωτάκης Εμμανουήλ, 20) Κυριακάκης Λεωνίδας, 21) Ταταράκης Στυλ., 22) Κουκλινού Νίνα, 23) Μανουσάκης Ιωάννης, 24) Μανουράς Ελευθέριος, 25) Μαυράκης Γεώργιος, 26) Σταυρακάκης Γεώργιος, 27) Κοκολάκης Μιχαήλ, 28) Καπελάκης Νικόλαος, 29) Αναστασάκης Γεώργιος, 30) Πρινάρη Αθηνά, 31) Πρινάρης Εμμαν., 32) Ανδρεαδάκης Γεώργιος, 33) Καλαθάκης Ευάγγελος, 34) Καλυβιανάκης Εμμανουήλ, 35) Δρύμης Ευάγγελος, 36) Σφακιανάκης Γεώργιος, 37) Γωγωνής Μίνως, 38) Φραγκουλάκης Νικόλαος, 39) Τσαφαντάκης Θωμάς, 40) Μινέρδος Αλβέρτος, 41) Κατζουράκη Ελένη,
42) Γιακουμάκης Εμμανουήλ, 43) Κωστάκης Μιχαήλ, 44) Ξηρουχάκης Αγαθάγγελος, 45) Ιερωνυμάκης Γεώργιος, 46) Μαραγκουδάκης Στυλιανός,
47) Καρδαμάκης Σπύρος, 48) Καμπουράκης Νικόλαος, 49) Παντελάκης Εμμανουήλ, 50) Φωτάκης Εμμανουήλ, 51) Λουγιάκης Εμμαν., 52) Καλτσουνάκης Ιωάννης, 53) Κατσανάκης Γεώργιος, 54) Ηλιάκης Γεώργιος, 55) Σημαντηράκης Χαραλ., 56) Φιλιππάκης Νικόλαος, 57) Νικολακάκης Πέτρος.
* O Γιώργος Καλογεράκης είναι εκπαιδευτικός, ιστορικός και συγγραφέας
ΑΥΡΙΟ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ
