Εχουμε επαναπαυθεί κι αυτό είναι επικίνδυνο...
Δεν πρέπει να αφήσουμε ν' αποδειχθεί και καταστροφικό...
Το έτος 1768 ενέσκηψε μεγάλη επιδημία ευλογιάς στη Ρωσία. H επιδημία αυτή δίδει την ευκαιρία στη Μεγάλη Αικατερίνη Β' για μια ιδέα επαναστατική τότε: να εμβολιαστούν οι υπήκοοί της.
Στην προσπάθειά της να πείσει τους υπηκόους της να συνταχθούν με την πρόοδο-με την υγιεινή εν προκειμένω-αποφασίζει, παρά τις σοβαρές αντιρρήσεις όλων των γιατρών της χώρας της, να εμβολιστεί η ίδια κατά της ευλογιάς το ίδιο έτος (1768), εικοσιοκτώ χρόνια πριν την καθιέρωση του δαμαλισμού ως νέας μεθόδου προστασίας από τη νόσο 1!
Ξέρω ότι απευθύνομαι σε νέους έξυπνους, που αγαπούνε και φροντίζουν τα παιδιά τους και επιθυμούν ποτέ μην αρρωστήσουν και συγχρόνως να εξελιχθούν σε γερούς, ανθεκτικούς οργανισμούς. Γι' αυτό συντάσσω το σημείωμα αυτό και τους το αφιερώνω.
Ο εμβολιασμός αποτελεί μια από τις μεγάλες επαναστάσεις στο χώρο της ιατρικής τα τελευταία διακόσια πενήντα χρόνια. Η εφαρμογή του χρονολογείται από το 1796, οπότε μετά από κοπιώδεις προσπάθειες και απογοητεύσεις, ο Edward Jenner (17 Mαΐου 1749-29 Ιανουαρίου 1823) κατάφερε να καθιερωθεί ο δαμαλισμός ως νέος τρόπος για την αντιμετώπιση της ευλογιάς, μιας μάστιγας της εποχής.
Τα τελευταία πενήντα χρόνια (o εμβολιασμός) πήρε διαστάσεις μεγάλης εκστρατείας για την πρόληψη νοσημάτων, που απειλούσαν, επί αιώνες, τον άνθρωπο. Η εξέλιξη της βιολογίας και της τεχνολογίας βοήθησαν τα μέγιστα σ' αυτό.
Ο εμβολιασμός είναι μία μορφή ενεργητικής πρόκλησης ανοσίας και προστασίας του παιδιού ή του ενήλικα από μια αρρώστια. Δηλαδή, με τον εμβολιασμό προκαλούμε (“κοροϊδεύουμε”) το ανοσοποιητικό σύστημα για να δημιουργήσει αντισώματα προστασίας του οργανισμού απέναντι σε μια συγκεκριμένη αρρώστια.
Και η πρόκληση αυτή γίνεται με απόλυτα ελεγχόμενη και ασφαλή επαφή του ανθρώπου με τον ίδιο τον παράγοντα της αρρώστιας (μικρόβιο ή ιό), εξασθενημένο, αδρανοποιημένο ή το DNA του. Η ασφάλεια των εμβολιασμών, χωρίς να χάνουν την αποτελεσματικότητά τους, επιτυγχάνεται με σύγχρονες τεχνικές βιοτεχνολογίας.
Επί του παρόντος είναι ο μοναδικός, ασφαλής, σίγουρος και ακίνδυνος τρόπος πρόληψης σοβαρών ασθενειών. Κυρίως εκείνων που μεταδίδονται εύκολα και προκαλούν μεγάλες επιδημίες. Βέβαια η επιστήμη εξελίσσεται και δεν αποκλείεται στο μέλλον να βρεθεί άλλος, πιο αποτελεσματικός και εντελώς ακίνδυνος τρόπος, που πάντως θα βασίζεται στις αρχές του εμβολιασμού. Ως τότε όμως τι;...
Κάθε εμβολιασμός, θεωρείται επέμβαση σε άνθρωπο υγιή όπως και η τροφή εξ άλλου! Κατά συνέπεια ενέχει κάποιους κινδύνους, που εκδηλώνονται συνήθως με τη μορφή παρενεργειών, όπως αυτές των φαρμάκων, κατά κανόνα παροδικές και ακίνδυνες. Αυτές είναι άμεσες. Οι αρνητές του εμβολισμού μας λένε πως υπάρχουν και απώτερες αντιδράσεις του ανθρώπινου οργανισμού, που μπορεί να εμφανιστούν στο μέλλον. Εδώ ακριβώς εδράζεται και πάνω σ'αυτό καλλιεργείται η έντονη ανησυχία και ο φόβος μερικών απλών ανθρώπων απέναντι στον εμβολιασμό, που τους οδηγεί στην αμφισβήτηση, ακόμη και στην απόρριψη του ως μέσου πρόληψης.
“Προτιμώ”, σκέφτονται, “να μην κάνω τίποτα παρά να κάνω λάθος!”. Εδώ επίσης στηρίζουν τον προβληματισμό τους όσοι επιστήμονες-ερευνητές καταθέτουν μελέτες για ενδεχόμενες επιπτώσεις του εμβολιασμού στην ανθρώπινη υγεία. Ωστόσο, μέχρι τώρα, δεν έχουν καταφέρει, πολέμιοι, σκεπτικιστές ή και υπέρμαχοι ακόμη, να αποδείξουν ότι υπάρχει σχέση του εμβολιασμού με νοσήματα, σύνδρομα, καταστάσεις, συνήθως άγνωστης αιτίας ή και θανάτους.
Είναι καλό να αμφισβητείται η ασφάλεια των εμβολίων και των φαρμάκων, γιατί η αμφισβήτηση αυτή βοηθάει στον καθημερινό εξαντλητικό έλεγχο της ασφάλειάς τους. Μπορεί να αμφισβητείται σοβαρά η αναγκαιότητα μερικών εμβολίων, σε καμία περίπτωση όμως δεν μπορεί η αμφισβήτηση αυτή να σημαίνει απόρριψη γενικώς του εμβολιασμού ως μεθόδου πρόληψης σοβαρών επιδημιών.
Περίπου διακόσια είκοσι χρόνια μετά την καθιέρωση του, είναι ανάγκη να επιχειρηματολογούμε υπέρ του εμβολιασμού. Αυτό εξάλλου αποτελεί το μεγαλείο της επιστήμης της ιατρικής: συνεχώς κρίνεται, αλλάζει, προσαρμόζεται σε νέες πραγματικότητες. Αλίμονο αν συνέβαινε αλλιώς.
Η ιατρική, όπως ασκείται στο δυτικό κόσμο σήμερα, στηρίζεται στη φιλοσοφία του Ιπποκράτη, δηλαδή είναι ή πρέπει να είναι ολιστική και ορθολογική και να αξιοποιεί τα επιτεύγματα και τις ανακαλύψεις κάθε επιστήμης.
Στόχο της δε έχει την υποστήριξη και βελτίωση της υγείας του ανθρώπου, το καλό και το ωφέλιμο. Ο εμβολιασμός αποτελεί καθαρή προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση, διότι συμβάλλει στην πρόληψη σοβαρών νοσημάτων και άρα συνάδει με τους κανόνες του Ιπποκράτη.
Oι μέθοδοι αντιμετώπισης, θεραπείας και πρόληψης μιας αρρώστιας έχουν αλλάξει τους τελευταίους αιώνες. Δεν ήταν δυνατόν να γίνει αλλιώς, να παραμείνουμε δηλαδή στα πριν δυόμισυ χιλιάδες χρόνια.
Η μάχη της επιστήμης με το φόβο, τη δεισιδαιμονία και το σκοταδισμό ήταν πάντα άνιση και οι κοινωνίες δύσκολα αποδέχονταν το νέο και ωφέλιμο για τον άνθρωπο. Στην περίπτωσή μας υπήρξαν περίοδοι που ο εμβολιασμός δέχθηκε άγριες επιθέσεις και το τίμημα ήταν βαρύτατο για κοινωνίες και λαούς.
“Ο άνθρωπος” έγραφε ο Λέον Σεστώβ “είναι ένα πλάσμα τόσο βαθειά συντηρητικό, που κάθε αλλαγή, ακόμη και προς το καλύτερο, τον τρομάζει. Προτιμά πάντα τα παλιά πράγματα, ας είναι και κακά, που τα έχει όμως συνηθίσει, παρά τους νεωτερισμούς, ακόμη και τους πιο εξαίρετους” 2.
Αν ζούσε σήμερα ο Ιπποκράτης με το οξύ, ανοικτό μυαλό, που διέθετε, θα υποστήριζε τους εμβολιασμούς και δεν θα άφηνε εκατομμύρια ανθρώπων να βασανίζονται και να πεθαίνουν! Αν την εποχή εκείνη, των ιπποκρατικών, εγνώριζαν περί εμβολίων, θα τα αποδέχονταν θεωρώντάς τα μάλιστα θεϊκή δύναμη!
Το τεράστιο όφελος, που πρόσφερε ο εμβολιασμός στον κόσμο, με τα εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων, που σώθηκαν από πολλά και σοβαρά νοσήματα δεν πρέπει να το αγνοούμε.
Γιατί η άγνοια αυτή αποτελεί ασυγχώρητη και επικίνδυνη παράλειψη, που οδηγεί από την αρχή σε λάθος συμπεράσματα. Βεβαίως μεγάλος σύμμαχος, στην προσπάθεια του ανθρώπου να απαλλαγεί από λοιμώδη ή μολυσματικά νοσήματα, υπήρξε αναμφισβήτητα και η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και των συνθηκών υγιεινής σε ό,τι ονομάζουμε “δυτικό κόσμο”.
Δικαιολογώ την έλλειψη εμπιστοσύνης, την καχυποψία ορισμένων απέναντι σε όλους όσοι παράγουν ή διακινούν τα εμβόλια και κυρίως αυτούς, που εξόφθαλμα έχουν συμφέροντα οικονομικά.
Δηλαδή τις εταιρείες φαρμάκων και τους διεθνείς οργανισμούς (δημόσιους πάντως), που τα εγκρίνουν και ελέγχουν τη διακίνησή τους. Αλλά τότε εμείς τι πρέπει να κάνουμε; Μήπως να κλειστούμε άπρακτοι σ' ένα γυάλινο κλουβί και να αρνούμαστε τα πάντα αντί να προσπαθούμε πραγματικά να τους ελέγξουμε; Όχι. Πρέπει αντίθετα:
Να θέσουμε εμείς κανόνες για την ασφάλεια του κόσμου, βελτίωσης δηλαδή έως το άριστον της ασφάλειας και της ποιότητας των εμβολίων.
Να μελετήσουμε πού υστερούν τα εμβόλια και να τα διορθώσουμε. Εξάλλου, στην επιστήμη τίποτα δεν είναι οριστικό, τίποτα δεν είναι σταθερό, θέσφατο, αιώνιο και ιδιαίτερα, όταν αυτή βρίσκει εφαρμογή στον άνθρωπο, αλλά όντως τα πάντα προχωρούν, τα πάντα εξελίσσονται.
Να απαιτήσουμε από την πολιτεία να εξακολουθήσει να θεωρεί τον εμβολιασμό υποχρεωτικό, ιδιαίτερα στα παιδιά και τους νέους, να φροντίζει για την έγκαιρη προμήθεια των εμβολίων και να εφαρμόζει σοβαρό έλεγχο για την ασφάλειά τους.
Δικαιολογώ επίσης το σοβαρό προβληματισμό και την αντίθεσή τους, για το υψηλό κόστος όλων των εμβολίων, με το οποίο σήμερα επιβαρύονται τα ασφαλιστικά ταμεία. Ακόμα κι έτσι όμως το εμβόλιο, αν θεωρηθεί φάρμακο, είναι το πιο φθηνό, πιο αθώο των φαρμάκων με τα σπουδαιότερα αποτελέσματα σε επίπεδο κοινότητας και δημόσιας υγείας.
Πιστεύω παρ' όλα αυτά, πως πρέπει να εξαιρεθούν από τα λοιπά φάρμακα ως προς την κοστολόγηση, να απαλλάσονται από δασμούς και κέρδη μεσαζόντων και να αγοράζονται στην τιμή κόστους.
Πιστεύω επίσης, πως οποιαδήποτε περικοπή δαπάνης, που έχει σχέση με τους εμβολιασμούς για λόγους οικονομικής κρίσης, πρέπει να θεωρηθεί απαράδεκτη, ανεπίτρεπτη. Τα εμβόλια πρέπει, χωρίς συζήτηση, να χορηγούνται από τον ασφαλιστικό φορέα και σε περίπτωση απόρων, ανέργων ανασφάλιστων να χορηγούνται δωρεάν.
Εδώ πρέπει να πούμε πως το μοναδικό ίσως μειονέκτημα των εμβολιασμών σήμερα είναι η αδυναμία μεγάλης εμβολιαστικής κάλυψης-πάνω από 90%-απαραίτητης για εμβολιασθέντες και μη, για τον τελικό στόχο: την εξάλειψη της αρρώστιας.
Γι' αυτό πρέπει να συμφωνήσουμε και να προσπαθήσουμε, ώστε η εμβολιαστική κάλυψη να φτάσει και να παραμείνει σε υψηλά επίπεδα, για να έχουμε το άριστο αποτέλεσμα, που είναι, όχι μόνο η προστασία βραχυπρόθεσμα από μια αρρώστια, αλλά και η εξαφάνιση της μακροπρόθεσμα! Και σας πληροφορώ, πως είναι από τις σπάνιες ουτοπίες, που μπορεί γίνουν πραγματικότητα!
Γνωρίζουμε την αρχή του Ιπποκράτη “κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν” και γι' αυτό εμβολιάζουμε τα παιδιά, γιατί τί άλλο είναι ο εμβολιασμός παρά προσπάθεια σοβαρή πρόληψης μιας αρρώστιας; Ο ιατρός, “ασκέειν, περί τα νουσήματα, δύο, ωφελέειν ή μή βλάπτειν”3 , δηλαδή “σχετικά με τις αρρώστιες να κάνει (ο γιατρός) δύο πράγματα: να προσφέρει βοήθεια ή, τουλάχιστον, να μην προκαλεί βλάβη” έγραφε ο μέγας Ιπποκράτης προσπαθώντας να περιορίσει την εξουσία των ιατρών ελέγχοντάς τους και να βάλει τάξη και κανόνες στην εφαρμογή της Ιατρικής τέχνης.
Βεβαιότατα και πρέπει να αποτελεί απαράβατο κανόνα και σήμερα, που τα πράγματα έχουν φτάσει σε σημείο να ξεφεύγουν του ελέγχου, όχι λόγω άγνοιας, όπως τα παλιά χρόνια αλλά λόγω συμφερόντων οικονομικών. Αν ερμηνεύσουμε, όμως αυτή τη φράση και ύστερα την εντάξουμε στις δύο εποχές, την αρχαία και τη σύγχρονη, θα διαπιστώσουμε ότι ο εμβολιασμός δεν παραβαίνει το νόημα της παραπάνω ρήσης-αρχής. Αντίθετα είναι απόλυτα σύμφωνος με αυτήν.
Σήμερα, υπάρχουν άνθρωποι και δυστυχώς ελάχιστοι γιατροί, οι οποίοι, “...από το ύψος των ανέσεων και της οικολογικής-εναλλακτικής ευαισθησίας τους, ξεχνάνε εύκολα την άλλη όψη του νομίσματος”4.
Δηλαδή το θάνατο και την καταστροφή, που επί χιλιετίες σκόρπισαν οι αρρώστιες στο ανθρώπινο είδος. Αλλά, τι λέω, όσοι από εμάς δεν έζησαν κάτω από την απειλή της επιδημίας ή της πανδημίας μιας αρρώστιας έχουν την πολυτέλεια να είναι σκεπτικιστές. Η απειλή αυτή, πάντως, δεν έχει εκλείψει στις μέρες μας.
Όλοι εκείνοι που αποφασίζουν, για λόγους αρχής ή εκ πεποιθήσεως, να μην εμβολιάσουν τα παιδιά τους και προτρέπουν και άλλους να το κάνουν διαπράττουν ένα σοβαρό σφάλμα, που άκρα αγγίζει την έννοια του αδικήματος, στηριζόμενοι σε έναν υπέρμετρο εγωισμό, ο οποίος πλησιάζει τα όρια μιας ακούσιας ανηθικότητας. Εξηγούμαι:
Στερούν τη δυνατότητα εμβολιασμού όχι μόνο των δικών τους αλλά και άλλων παιδιών, τα οποία είτε δεν τον γνωρίζουν είτε αδυνατούν να εμβολιαστούν, ενώ διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο από αρρώστιες, που ενδημούν ή παρεπιδημούν στον τόπο τους.
Στηρίζουν την απόφασή τους να μην εμβολιάσουν τα παιδιά τους, στη σιγουριά που τους προσφέρει η ασπίδα προστασίας, που έχει δημιουργηθεί από τα εμβολιασμένα παιδιά. Το μεγάλο λάθος που κάνουν είναι πως πιστεύουν ότι αυτό μπορεί να κρατήσει για πολύ.
Συντελούν, με τη συμπεριφορά τους αυτή, στη μείωση της εμβολιαστικής κάλυψης, απαραίτητης για την εξάλειψη μιας νόσου και την ουσιαστική προστασία όλων των ανθρώπων και αυτών των ίδιων.
Επιτέλους πρέπει να καταλάβουμε ότι στο μικρό αυτό πλανήτη δεν κατοικούμε μόνο εμείς του λεγόμενου “πολιτισμένου Δυτικού ημισφαιρίου” με το υψηλό βιοτικό επίπεδο. Να ανοίξουμε τα μάτια και να δούμε ή να σκεφτούμε τα δισεκατομμύρια των ανθρώπων εκείνων που είναι έρμαια της πείνας και της αρρώστιας.
Αν σκεφτούμε το σύνολο των ανθρώπων στη γη ολόκληρη θα διαπιστώσουμε πως μόνο ένα μικρό βήμα έχουμε κάνει εδώ και δεκαετίες ως προς τη βελτίωση της ζωής τους.
Τα πράγματα είναι τόσο ρευστά σε παγκόσμιο επίπεδο, ώστε δεν είναι διόλου απίθανο η φαινομενική ισορροπία και κοινωνική ηρεμία, που απολαμβάνουμε στο γειτονικό μας ευρωπαϊκό χώρο, να διαταραχτεί σοβαρά και μαζί να καταρρεύσει η συνοδός ασφάλεια περί την υγεία.
Και επειδή σύνορα, και μάλιστα ασφαλή, μεταξύ των λαών δεν υπάρχουν πλέον, ο εμβολιασμός πρέπει να θεωρείται υπόθεση δημόσιας υγείας και όχι προσωπική του καθενός.
Όσα κράτη δυτικά τάχα αποφασίζουν για τους πολίτες τους στρουθοκαμηλίζουν και παίζουν με την οδύνη και το θάνατο, όταν αρνούνται τους εμβολιασμούς ή τους θεωρούν ασύμφορους και όχι τόσο απαραίτητους! Επιτέλους ας φροντίσουν να ελέγξουν απολύτως την παρασκευή των εμβολίων και να εγγυηθούν για την ασφαλή τους χρήση.
Ας αφήσουν τις θεωρίες, τις πολιτικολογίες και τις φιλοσοφίες τις οποίες αναπτύσσουν και σχεδιάζουν μέσα σε ασφαλή γραφεία, διαμένοντες σε “ασφαλή” κράτη και ας αποδυθούν σε μια πραγματικά μεγάλη εκστρατεία υπέρ του εμβολιασμού, κυριολεκτικά σε πλανητικό επίπεδο.
Αποτελεί ντροπή για τους σημερινούς ανθρώπους να αδιαφορούν, με προσχήματα όπως το κόστος(!), για την πρόληψη νοσημάτων, ενώ καταγίνονται με τη εξερεύνηση του διαστήματος και την αναζήτηση της αρχής της δημιουργίας του Σύμπαντος Κόσμου!
Εμείς οι γιατροί, κυρίως οι παιδίατροι, έχουμε μεγάλη ευθύνη για την τύχη των εμβολιασμών και γι' αυτό πρέπει να ενημερωνόμαστε, ώστε με γνώση βαθειά και κρίση σωστή να συστήνουμε τους εμβολιασμούς.
Να ακούμε με προσοχή τα παράπονα, τις απορίες και τις αντιρρήσεις των γονέων και με επιχειρήματα στέρεα να τους πείθουμε για τη σημασία και τη σπουδαιότητα του εμβολιασμού.
Συγχρόνως, έχουμε χρέος να παρατηρούμε, να μελετούμε, να ελέγχουμε, να κρίνουμε αυστηρά οποιαδήποτε φάρμακα και εμβόλια καλούμαστε να χρησιμοποιήσουμε για το καλό των παιδιών και να πιέζουμε για τη βελτίωσή τους. Εν ολίγοις να ακούμε, να έχουμε φωνή και κρίση...
1.Περισσότερα μπορεί να βρει κανείς στο βιβλίο της Ελεν Καρέρ Ντ' Ενκώς, “ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Β΄”, εκδ. ΕΣΤΙΑ 2007. σελ. 276, 277, 278
2.Leon Schestov. “H αποθέωση του ανεδαφισμού”, μτφρ. Άρη Δικταίου εκδ. Δωδώνη 1970.
3.Από την Ιπποκρατική Συλλογή “Περί επιδημιών το πρώτον”, Κατάσταση Δεύτερη. Τόμος 2ος εκδ. Ζήτρος 2000. Μετ. Δημ. Λυπουρλής.
4.Υμπέρ Ρηβς. “Μαλικόρν” σ.163
* Ο Μανόλης Ευκλ. Χρονάκης είναι παιδίατρος
