Από το Βασίλη Σ. Ζεβελάκη*

Ο Βαγγέλης Σκουλάς, ο «Καρβάλιο» για όσους τον γνώρισαν, έφυγε την προηγούμενη Κυριακή το απόγευμα, για το ταξίδι που τον περίμενε, λίγους μήνες.  Στις 9 Νοεμβρίου 2014, στις τέσσερις και κάτι το απόγευμα, τόσο άντεξε, τόσο ήταν. «Έτοιμος από καιρό» και θαρραλέος, έτσι που να αξίζει σ ´ αυτήν την πόλη. Συναντηθήκαμε τον τελευταίο χρόνο πιο πολύ μιλήσαμε συμφωνούσαμε, χωρίς δογματισμούς και προσωπολατρίες πια, ας είμαστε σ’ άλλες παρατάξεις κάποτε. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, έχει πια μπει στο ιστορικό του κάδρο κι δογματική Αριστερά έχει γίνει αγνώριστη, μετά το τείχος του Βερολίνου. Η ανάγκη να σταθεί στα πόδια του ο τόπος, ήταν κέντρο κάθε συζήτησης, ας ήταν θέμα του ενδιαφέροντος ο ανταρτοπαπάς πατέρας του, η Κατοχή και η Αντίσταση. Έμπαιναν τα προβλήματα των συμμαχιών και της εξάρτησης,από τα χρόνια της παλιγγεννεσίας και οι ξένοι πάτρωνες, Εγγλέζοι και Αμερικανοί. Η καταστροφική πορεία της δημοκρατικής παράταξης, που κάποτε εξέφρασε ο Ανδρέας Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ, η Αριστερά με τον πολυτεμαχισμό και τα προβλήματά  της, ήταν στο περιθώριο των σχολιασμών αλλά και το φόντο για κάθε σκέψη και κάθε εκτίμηση.

Δεν μπορούσαμε να αποφεύγουμε να κάνουμε αντιστοιχίες, η κρίσιμη εποχή μας έχει καταραμένες αναλογίες με την απαίσια εκείνη εποχή της Κατοχής και του Εμφυλίου.

Πάλι ξένοι δάκτυλοι, πάλι ασυνεννοησία μεταξύ των Ελλήνων, εντάσεις, μίσος.

 Κάποτε περνούσε η σκέψη:

Αν ο Παπαγιάννης έβλεπε τον Μιχαλολιάκο να χαιρετά ναζιστικά, και τον Κασιδιάρη να γαβγίζει σαν σκύλος των ες- Ες, τι θα΄κανε; Θα παραξενευόταν θα λεγε: - καλά τόσοι αγώνες που  πήγαν, τόσο αίμα άδικα χύθηκε;

Ο φίλος που έφυγε ήταν ευπροσήγορος, καλοσυνάτος, κοσμαγάπητος άνθρωπος. Μα πώς τα καταφέρνεις, τον ρωτούσα – πώς γίνεται να σε συμπαθούν οι πάντες; Καταλάβαινε πως τον» πείραζα» και χαμογελούσε ντροπαλά κάτω από τα μουστάκια του. Ο γιος του Παπαγιάννη είχε το χαρίσματα του πατέρα του, χαρακτήρας ανοικτός, θαρραλέος, προσφερόμενος.

Ανιδιοτελής, φιλόξενος, ανοιχτοχέρης.  Μοίρασε τη ζωή του σε δυο επαγγελματικές κατευθύνσεις, την άσκηση  της δικηγορίας και την αγροτική δουλειά.

Συναισθηματικά ήταν ´ίσως πιο στενά δεμένος με τη γη, τα χωράφια, τις καλλιέργειες – γι αυτό ασχολήθηκε με τον αγροτικό συνδικαλισμό κι έφτασε στην κορυφή του.

Δεν το ήξερα τότε και τον έκρινα άδικα.

  Δεν ήταν μεγαλοαγρότης, ούτε αστός που διαθέτει τσιφλίκια, η μικρομεσαία περιουσία του δεν μπορούσε να ζήσει την πολυμελή του οικογένεια, γι αυτό χρειαζόταν δεύτερη δουλειά, που την απέκτησε με μύρια βάσανα (τέλειωσε μετά την Πάντειο  και  τη νομική από το Ηράκλειο, χωρίς να παρακολουθήσει μαθήματα, ενώ είχε οικογένεια και παιδιά) και την άσκησε με επάρκεια.

Η ζωή του δεν ήταν μυθιστορηματική όπως του ηρωικού πατέρα του . Μα ήταν ανήσυχο πνεύμα, αισθηματίας (όπως λένε),ζωηρός και ριζοσπάστης.

Πολύ νέος, με τη στρατιωτική στολή ακόμα, μπλέχτηκε στα δίχτυα των ερώτων, η εκλεκτή της καρδιάς του, η πανέμορφη Ιωάννα Σεϊμένη, τον ακολούθησε χωρίς δεύτερη σκέψη κι ας φορούσε την ποδιά του σχολείου (16 χρονη) κι ας αντιδρούσαν οι κηδεμόνες της. Η αγάπη ήρθε, δεν προσπέρασε, όπως λέει ο ποιητής, κι ´»ήταν είκοσι χρονών κι αυτή μικρο κορίτσι», κλέφτηκαν κι έζησαν 52 χρόνια μαζί. Οι παλιότεροι λένε ότι ´ηταν το πιο όμορφο ζευγάρι του Ηρακλείου.

Ο Παπαγιάννης, αυτός ο ατίθασος παπάς, ο ηρωικός αντάρτης, ο Παπαφλέσσας της Εθνικής Αντίστασης (όπως τον χαρακτήρισε ο σοφός φιλόλογος Μενέλαος Παρλαμας) έφυγε από τον μάταιο κόσμο νωρίς. Ο Βαγγέλης άνοιξε το δρόμο του με αγώνα, τα κατάφερε να δημιουργήσει μια καλή οικογένεια, με πολλά παιδιά κι εγγόνια. Δεν αξιοποίηθηκε όπως θα του ταίριαζε και ανάλογα με τα προσόντα του, για να προσφέρει πιο πολύ. Μια καθόλου ασυνήθιστη κακεντρέχεια τον ακολουθούσε - όπως άλλωστε και τον ανταρτοπαπά πατέρα του - εμπόδιζε την άνοδο του και δεν έχασε αυτός βέβαια αλλά ο τόπος.

 Το Βαγγέλη Σκουλά τον τίμησαν οι ξένοι πιο πολύ από τους Κρητικούς κομματικούς φίλους του, τον  ανέδειξαν πρόεδρο της ΠΑΣΕΓΕΣ. ´

Όπως και τον Παπαγιάννη τον τίμησαν πιο πολύ οι ξένοι συμπολεμιστές του, που τον ονόμασαν Frear Tack, από τον αντάρτη ιερωμένο, ήρωα τους Ρομπέν των Δασών, και ο Πάτρικ Λι  Φέρμορ έγραψε: «Ήταν υπέροχος και γενναίος άντρας, προσωποποίηση της τιμιότητας, γενναιόδωρος και καλός άνθρωπος, η λεβεντιά του πηγή εμπνεύσεως για όλους».

Δεν είναι δυνατόν να γράψουμε για τον Βαγγέλη Σκουλά χωρίς να θυμηθούμε τον πατέρα του, δεν θα το ήθελε σε καμιά περίπτωση.

Μα ο   περίφημος ανταρτόπαπας Παπαγιάννης είναι μεγάλη  ιστορία, πιο πολύ από τις ηρωικές πράξεις του μετράει η ζωή του, που τον καθιστά μυθιστορηματικό ήρωα.

Πήγαμε  στα Ανώγεια,  με τον Βαγγέλη για τελευταία φορά,  και  μαζί και χωριστά.

Οι κουβέντες που κάναμε σταμάτησαν, υπάρχουν όμως πολλά που θα εκτεθούν κάποτε,  συζητήσεις και ιστορίες και θρύλοι.

Ο Βαγγέλης Σκουλάς έκανε την ειρηνική του επανάσταση, μαζί με πολλούς άλλους, όχι τελείως διαφορετικά από  τον Πορτογάλλο Καρβάλιο(που θαύμαζε), οι χώρες και των δυο ακολούθησαν παρόμοιους δρόμους.

Το βράδυ της περασμένης Δευτέρας, όταν ολοκληρωνόταν αυτό το κείμενο, μια αδέξια κίνηση ίσως, έριξε το κολωνάτο  ποτήρι με το κόκκινο κρασί που με συνόδευε στο μαρμάρινο δάπεδο, έγινε χίλια κομμάτια κι άφησε μια λιμνούλα σαν αίμα και σταγόνες γύρω.  Οι καμπάνες του Αγίου Μηνά κτυπούσαν χαρμόσυνα, ο ήχος από το ποτήρι δεν ακούστηκε.  Μου φάνηκε καλός οιωνός, μια σπονδή στον φίλο που χάθηκε πριν λίγες ώρες.  Μα μια σκέψη τριβίλιζε το νου μου, ο αντάρτης πατέρας του, που έφυγε στα 1966, πριν μισόν αιώνα.

Θα τον περίμενε  το γιο του – κάθε ρεαλισμός είχε εξαφανισθεί, σαν να τον έβλεπα εκεί πάνω σε κάποιο αντάρτικο λημέρι του ουρανού.  Φορούσε τα φυσεκλίκια του αντάρτη και το σταυρό του ιερατικού σχήματος του τον αγκάλιασε με λαχτάρα. Έκανες πιο πολλά  από όσα έπρεπε για μένα του είπε,

και στεναχωριόσουν για τις ανθρώπινες μιζέριες. Με επέκριναν, με αποσχημάτισαν, μα κέρδισα την έφεση στο δικαστήριο του Θεού(**), κάποιο δάκρυ φάνηκε στην άκρη του ματιού του  παπά –  μπορεί να λείπουν εδώ στα ψηλά οι λύπες κι οι στεναγμοί, συλλογιζόμουνμ μα όχι η λαχτάρα και τα αισθήματα.

Ας είναι καλό το ταξίδι του, αντιμετώπισε τον πιο σκληρό εχθρό – την επάρατη νόσο – με αλύγιστο θάρρος, δεν τον γονάτισε, έφυγε όρθιος και περήφανος, χωρίς μεμψιμοιρίες, δίχως παράπονο.

(**)=Παραλλαγή μιας φράσης του Καζαντζάκη

*Ο Βασίλης Σ. Ζεβελάκης είναι αρχιτέκτων