28ηΟκτωβρίου, γιορτάζομε την ανεξαρτησία μας, από τα γερμανικά στρατεύματα. Άλλοι δεν πρόλαβαν να γιορτάσουν και άλλοι γιόρταζαν όλα τα χρόνια σιωπηλά, έχοντας βιώσει από κοντά την φρίκη του πολέμου, άλλοι στο μέτωπο και άλλοι στην πόλη, πολεμώντας τον εχθρό έμμεσα ή άμεσα με μόνη σκέψη την απελευθέρωση.
Σ’ αυτούς τους αφανείς ήρωες, στους αθέατους παίκτες του πολέμου θέλω να απευθυνθώ σήμερα, και ειδικά να τιμήσω την υπέροχη μητέρα μου, για τον δυναμικό ρόλο που έπαιξε επί γερμανικής κατοχής.
Κόρη άρχοντα επιφανούς, με σπουδές και μόρφωση μοναδική για την εποχή εκείνη, η Ελένη διετέλεσε όλο το διάστημα της κατοχής διερμηνέας και διευθύντρια του φρουραρχείου Ηρακλείου ως άριστα κατέχουσα την γερμανική γλώσσα, και όχι μόνο, γαλλικά, ιταλικά, βιολονίστας, πιανίστας, ζωγράφος ήταν σε όλα άριστη. Μ’ αυτήν την ιδιότητα και έχοντας για σπίτι το ωραιότερο αρχοντικό του Ηρακλείου οι Γερμανοί εξανάγκασαν αυτήν και την οικογένειά της να το χρησιμοποιήσουν για φρουραρχείο καθώς και το εξοχικό αρχοντικό των Αρχανών.
Η Ελένη συμμετέχει ενεργά στην αντίσταση, το όνομα της, η φήμη για το έργο της ξεπερνά το νησί, αγκαλιάζει όλη την Ελλάδα γιατί οι πληροφορίες και η βοήθεια που προσφέρει βοηθούν στην αντιμετώπιση και έγκαιρη πληροφόρηση των ελληνικών δυνάμεων για τις κινήσεις του εχθρού. Η Ελένη είναι το δεξί χέρι του φρουράρχου, ο άνθρωπος που μπορεί όταν αυτός απουσιάζει να διενεργεί ανακρίσεις και να παρίσταται σε συνελεύσεις αξιωματούχων.
Με κίνδυνο καθημερινό να αποκαλυφθεί και να εκτελεστεί μαζί με την οικογένειά της, υπήρξε ο σωτήρας και άγγελος των αιχμαλώτων.
Κατεβαίνοντας την νύχτα στα υπόγεια των φυλακών δήθεν για ανακρίσεις να τους δώσει τρόφιμα και φάρμακα, να τους εμψυχώσει, μέχρι να μπορέσει να τους φυγαδεύσει. Μέχρι και στις καταθέσεις των ανθρώπων που πρόδιδαν πρόσωπα και περιοχές άλλαζε τα λόγια έγραφε άλλες τοποθεσίες και έτσι οι Γερμανοί μπερδευόντουσαν.
Θα μπορούσα να γράφω ασταμάτητα τις ιστορίες που άκουγα από μικρή από την μητέρα μου, τις οποίες κάποια στιγμή θα συλλέξω από το καλάθι των αναμνήσεων και μαζί με το χειρόγραφο ημερολόγιο της μητρός μου θα στολίσω την ανθοδέσμη και θα την τοποθετήσω στην βιβλιοθήκη της ιστορίας, εκεί που της αρμόζει, σαν έναν ελάχιστο φόρο τιμής, γι’ αυτήν την μεγάλη Ελληνίδα που όσο καιρό έζησε δεν ζήτησε δόξα και τιμές, ούτε ποτέ πρόδωσε άτομα που είχε δει (συνεργάτες των Γερμανών). Πήρε τα μυστικά μαζί της. Και μην νομίζετε ότι η Ελληνίδα αυτή επί κατοχής ήταν μια γυναίκα, ήταν ένα νεαρό ανέμελο κορίτσι, το παιδί θαύμα της εποχής του. Αυτό λοιπόν το νεαρό κορίτσι συνέλαβε και ακτέλεσε την απαγωγή του στρατηγού Κάυζερ, από την αρχή μέχρι το τέλος.
Οι παλιοί το γνωρίζουν, οι νέοι ας το μάθουν. Πολλές φορές η Αντίσταση προσπαθούσε να εξεύρει τρόπο να αιχμαλωτίσει σημαντικά πρόσωπα του εχθρού. Ο Κάυζερ ήταν δίχως άλλο το πρόσωπο που αν απήγαγαν, θα προξενούσαν μεγάλη ταραχή στον εχθρό. Πράγμα αδύνατον διότι άλλαζαν συνεχώς ημερομηνίες και τοποθεσίες της επισκέψεώς του στην Κρήτη. Η Ελένη τους προτείνει ότι θα τους βοηθήσει. Την κοιτούν έκπληκτοι και δισταχτικοί.
Όχι διστακτικοί για την αποτελεσματικότητα των πράξεών της, αυτή έχει δοκιμαστεί αρκετά, αλλά φοβούμενοι για την ζωή της. Κάθε φορά αγωνιούν αν θα την ξαναδούν. Μα η Ελένη είναι αποφασισμένη. Το μόνο που την απασχολεί είναι η οικογένειά της, που πρώτα θα εκτελεστεί μπροστά της και ύστερα αυτή, μα κάθε μέρα πόσες οικογένειες εκτελούνται, πόσοι αθώοι χάνονται!
Το τηλέφωνο χτυπά. Ο Γενικός Φρούραρχος μιλά όχι με τον συνηθισμένο βροντερό τόνο, αλλά με μια ήρεμη ντροπαλή φωνούλα. Η Ελένη καταλαβαίνει ότι κάποιο σημαντικό πρόσωπο, ανώτερό του, βρίσκεται στην άλλη γραμμή. Όχι ο Χίτλερ, αυτός όταν μιλούσε ακουγόταν και εκτός τηλεφώνου. Το τηλέφωνο κλείνει, ο φρούραρχος χτυπά απελπισμένα την Ελένη και ψυθιρίζει. Ο στρατηγός Κάυζερ θα μας επισκεφθεί.
-Πότε; ρωτά εκείνη.
- Σε μια ώρα, απαντά εκείνος. Η Ελένη παγώνει.
-Γιατί σε μια ώρα; τολμά να ρωτήσει. Δεν θα προλάβομε να ετοιμαστούμε.
Εδώ κι ένα μήνα έρχεται και δεν έρχεται. Αλλάζουν συνεχώς τις ημερομηνίες και τις τοποθεσίες που θα περάσει. Εδώ κι ένα μήνα η Αντίσταση και η ίδια προσπαθούν να βρουν τρόπο. Αλλά σε μια ώρα πώς και πού; O φρούραρχος πηγαίνει στην τουαλέτα.
Η Ελένη μόλις προλαβαίνει να διαβάσει τις σημειώσεις του, ο φρούραρχος επιστρέφει, βάζει το χαρτί με τις σημειώσεις του στην τσέπη του και απευθύνεται στην Ελένη.
-Πηγαίνω να αλλάξω, για να τον υποδεχτώ. Κι εσύ να κάνεις το ίδιο να ντυθείς καταλλήλως για την γιορτή.
Η Ελένη ντύνεται καταλλήλως ή μάλλον μεταμφιέζεται καταλλήλως για την μεγάλη γιορτή των Ελλήνων. Σα μια γριούλα που πάει στην βρύση να γεμίσει το σταμνί της. Κι άλλες γριούλες βρίσκονται εκεί. Ειδοποιεί τους αντάρτες για την ώρα και τον τόπο που θα περάσει ο Κάυζερ. Επιστρέφει στο φρουραρχείο όπου και διαμένει σε έναν όροφο αυτή και η οικογένειά της, στο σπίτι της δηλαδή.
Βάζει το καλύτερο ταγιέρ της και τον μπερέ πλεγμένο από την μητέρα της, πηγαίνει στην κουζίνα εποπτεύει τις ετοιμασίες για την δεξίωση που θα γίνει προς τιμήν του Κάυζερ. Βγαίνει στον κήπο, κόβει τα πιο ωραία τριαντάφυλλα. Προσπαθεί να είναι ήρεμη...
Κάθεται στο γραφείο της, ανακατεύει το τσάι που θα πιει...
Ο φρούραρχος μπαίνει ντυμένος και στολισμένος με όλα του τα παράσημα, πίνει το τσάι του από την αστραφτερή φλυτζάνα με το οικόσημο της οικογενείας της Ελένης, παίρνει το πούρο του από την επίχρυση θήκη του πατέρα της, κοιτώντας συνεχώς το ξυλόγλυπτο ρολόι του τοίχου, με το χρυσό καντράν φερμένο από την Αυστρία από τον πατέρα της. Όλα της τον θυμίζουν. Μονάχα που στο εβένινο σκαλιστό γραφείο του κάθεται ένας ξένος: Ο κατακτητής.
Η ώρα περνά. Ο Κάυζερ αργεί.
-Το κάνει επίτηδες, για να μου δείξει πόσο ανώτερός μου είναι, μονολογεί εκνευρισμένος.
Το τηλέφωνο χτυπά.
-Αυτός θα είναι, αλλά γιατί τηλεφωνεί;
Το σηκώνει και το πρόσωπό του δεν διαφέρει από τα λευκά τριαντάφυλλα του βάζου που είναι δίπλα του. Η Ελένη πηδά μα προλαβαίνει να ξανακαθίσει για να μην φανεί η ταραχή της. Ο φρούραρχος την κοιτά σαν υπνωτισμένος. Φροϋλάιν, ψελλίζει, και της δείχνει το τηλέφωνο. Η φροϋλάιν σηκώνεται και με αργά βήματα πλησιάζει το τηλέφωνο. Τα πόδια της τρέμουν, γιατί δεν ξέρει ακόμα, είναι και οι γόβες που την στένευαν, πιάνει το ακουστικό και μαθαίνει ότι ο Κάυζερ απήχθη. Μόλις προλαβαίνει να βουτήξει το πρόσωπό της στα τριαντάφυλλα που μοσχοβολούν για να κρύψει το χαμόγελο του θριάμβου που απλώθηκε στο πρόσωπο της, ψελίζοντας:
-Έχω ανάγκη να μυρίσω, για να μην λιποθυμήσω. Φυσικά στα γερμανικά. Η αποστολή της πέτυχε, αλλά με τι τίμημα. Κλείστηκε επί μερόνυχτα στα υπόγεια του φρουραρχείου- σπιτιού της και μαστιγώθηκε ανελέητα. Γιατί κάποιος προδότης έκανε την ερώτηση “τι ήξερε”. Μη μπορώντας να εξακριβώσουν οτιδήποτε μεπτό εναντίον της και μη έχοντας πρόσωπο να κατέχει την γερμανική γλώσσα όπως αυτή, ξαναγυρίζει στο πόστο της και συνεχίζει τον αγώνα μέχρι την απελευθέρωση.
Αυτή ήταν η φροϋλάιν Ελένη, μόλις 18 Μαΐων, που μας ταξίδεψε για λίγο στα χρόνια της Κατοχής. Ο αθέατος παίκτης, ο άνθρωπος κλειδί στην απαγωγή του Κάυζερ. Η Ελληνίδα φροϋλάιν της Κατοχής, η μετέπειτα μητέρα μου. Τον επόμενο μήνα κλείνει ένας χρόνος από τον χαμό της. Όμως κάποια πράγματα μένουν. Γίνονται ιστορία.
Και η ιστορία μένει.
Για να μας διδάσκει ότι η ιστορία ενός τόπου χτίζεται από γεγονότα και θυσίες κάποιων ανθρώπων και ότι ένας τόπος καταστρέφεται από γεγονότα και προδοσίες κάποιων ανθρώπων...
Αισθάνομαι υπερήφανη σαν άνθρωπος, σαν κόρη και Ελληνίδα που η μητέρα μου έκτισε κάποια πράγματα τότε για την πατρίδα.
Ο αγώνας σου δεν πήγε χαμένος. Η ιστορία σου, οι ιστορίες τους κράτησαν την Ελλάδα ζωντανή. Και σένα μαζί...
Όταν το πνεύμα συναντά το ταλέντο, το ταλέντο μετατρέπεται σε δημιουργία. Η δημιουργία γίνεται πίνακας. Όταν το ταλέντο συναντά το πνεύμα, το πνεύμα γίνεται ιστορία και η ιστορία γίνεται βιβλίο. Η Ελένη Βαρδάκη-Βασιλάκη κατάφερε και τα δύο. Έδεσε το ταλέντο με το πνεύμα κι έγραψε την δική της ιστορία. Αλλά για να δεις την αξία του φωτός πρέπει πρώτα να περάσεις από το σκοτάδι. Δηλαδή να πεθάνεις και να αναστηθείς με το έργο σου. Σφυροκόπησες με το σφυρί του χαρακτήρα σου κάθε εμπόδιο και βγήκες νικήτρια. Ξεχώρισες σαν άτομο και ανέβηκες στην εξέδρα της επιτυχίας. Δεν πήρες έπαθλα για τις πράξεις σου, όσο ζούσες. Όμως αυτές οι πράξεις σου σε τοποθετούν μετά θάνατον στο μαγικό βιβλίο των ηρώων, σε επίλεκτη θέση. Τιμή μας που σε γνωρίσαμε.
Τιμή για την Ελλάδα που βοήθησες και δόξασες...
Το όνομά σου θα μείνει αθάνατο, όπως και η μνήμη σου.
Κι ίσως μια μέρα θε να ‘ρθεί που το γαλήνιο πρόσωπό σου σε ανδριάντα να στηθεί. Δίπλα στον ήρωα παππού σου, εκ μητρός ένδοξο οπλαρχηγό της επανάστασης του ‘21, που έπεσε εις το πεδίον των μαχών.
Και σήμερα δεσπόζει το άγαλμά του στο κέντρο της πλατείας Αρχανών.
Στην φροϋλάιν της καρδιάς μου
ΜΑΡΩ