Μαύρα σύννεφα άρχισαν με ταχύ ρυθμό να σκεπάζουν την Ευρώπη με τη επιθετικότητα της Γερμανίας του Χίτλερ, είκοσι χρόνια μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Ο Χίτλερ που δεν είχε παραδειγματιστεί από την τότε ήττα της πατρίδας του, το βαρύ τίμημα του λαού της, όσο και ολόκληρου του κόσμου του πρώτου αυτού πολέμου, άρχισε και αυτός με νέα όνειρα να κατακτήσει τον κόσμο και να κάμει τη νέα Γερμανική Αυτοκρατορία. Μετά από χρόνων πολεμική προετοιμασία με σύγχρονα μέσα άρχισε τις επιθέσεις και σαν χάρτινοι πύργοι, το ένα μετά το άλλο τα κράτη της Ευρώπης γκρεμίζονται και καταλαμβάνονται από τα Γερμανικά στρατεύματα. Επιφανειακά σε μας φαίνεται μακριά το μέτωπο του πολέμου, όμως δεν παύει μέσα μας καθημερινά όλο και περισσότερο με τις επεκτάσεις των γερμανών να δημιουργείται ένα αίσθημα ανησυχίας για το εγγύς μέλλον. Και αίφνης έρχεται ο τορπιλισμός του καταδρομικού Έλλη την 15 του Αυγούστου στην Τήνο την ημέρα της γιορτής της Παναγίας. Παρά τις προσπάθειες της τότε κυβέρνησης να αποκρύψει από τον ελληνικό λαό την εθνικότητα του υποβρυχίου, δεν κατέστη φυσικά δυνατό, και ο λαός σιωπηρά δέχθηκε το δυσάρεστο αυτό γεγονός με τη συνεχή αγωνία που του προξένησε για το ορατό πια μέλλον μια που ο πόλεμος είχε επεκταθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τότε φαίνεται θεώρησε κατάλληλη στιγμή ο Μπενίτο Μουσολίνι να δείξει στον σύμμαχο του Χίτλερ την μεγάλη του δύναμη με εύκολη λεία του την Ελλάδα και με τη συμβολή του εν συνεχεία στην κατάκτηση της Ευρώπης και όχι μόνο να γίνει και αυτός δεύτερος Αυτοκράτορας.
Ήταν προγραμματισμένο το ταξίδι την επόμενη μέρα από Αρχάνες για Ηράκλειο. Το λεωφορείο 7,30 π.μ. αναχωρεί και κατά την διαδρομή στο Ντεκέ (Άγιος Ιωάννης) παρουσιάζεται μια ασυνήθιστη από τους λίγους τότε κατοίκους κίνηση, που περνάει απαρατήρητη. Σταματάμε στον Άγιο Κωνσταντίνο, πλήθος κόσμου στην οδό Κνωσού τρέχει επάνω κάτω, χειρονομεί και σε μας τους επιβάτες υποσυνείδητα δημιουργείται ένα περίεργο δυσάρεστο συναίσθημα που δεν κρατά πολύ, γιατί ο οδηγός ανοίγοντας το παράθυρο του παίρνει την απάντηση «πόλεμος». Όχι απάντησε ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας στις τρελές απαιτήσεις των Ιταλών στο νυχτερινό τους τελεσίγραφο.
Το λεωφορείο άδειασε και με τα πόδια διασχίζοντες την λεωφόρο Κνωσού σταματάμε περίπου στη μέση της, όπου το μοναδικό ραδιόφωνο μετέδιδε εμβατήρια, τον Εθνικό Ύμνο, και εν συνεχεία «προσοχή , προσοχή, σήμερα την πρωία ιταλικά στρατεύματα επετέθησαν εναντίον της Ελλάδος, τα ημέτερα στρατεύματα αμύνονται επί του πατρίου εδάφους».
Πλήθος συναισθημάτων μας καταλαμβάνουν, φόβος, αγωνία, οργή που πολλαπλασιάζονται με τα συνεχή εμβατήρια και ανακοινωθέντα.
Προχωρούμε προς το κέντρο και μετά την Καινούργια Πόρτα το μοναδικό ραδιόφωνο έχει σταματήσει την κάθε κίνηση. Το αδιαχώρητο έχει επικρατήσει και με πολύ κόπο προσπερνούμε και φθάνομε στο κέντρο, όπου και εδώ το μοναδικό ραδιόφωνο μεταδίδει εμβατήρια και ανακοινωθέντα «τα ημέτερα στρατεύματα αμύνονται επί του πατρίου εδάφους».
Ρίγη συγκίνησης κατέχουν όλο το ακροατήριο, που με κομμένη την ανάσα και νεκρική σιγή ακούει την εκπομπή, ίσως περιμένει κάτι ευχάριστο να ακούσει. Tο «προσοχή», που κάθε τόσο ακούγεται κάποια στιγμή είναι διαφορετικό από τα άλλα.
«Σήμερα την πρωία η ιταλική αεροπορία βομβάρδισε την πόλη των Πατρών. Λεπτομέρειες προς το παρόν δεν υπάρχουν».
Ο φόβος φθάνει στο ζενίθ, ο κόσμος θορυβείται περισσότερο, συζητάει κάθε ένας με τον διπλανό του και μέσα σε αυτό το κλίμα ακούγεται να ουρλιάζει η σειρήνα που έχει τοποθετηθεί στο μέγαρο του Διαλυνά. Αστραπιαία ο κόσμος διαλύεται, τρέχει χωρίς να ξέρει πού να πάει για καταφύγιο, συνωστίζεται στη είσοδο του μεγάρου για το υπόγειο, που ευτυχώς ανακοινώθηκε σχεδόν αμέσως ότι δεν επρόκειτο περί συναγερμού, αλλά για δοκιμή της σειρήνας. Γρήγορα επήλθε η σχετική ηρεμία, και ο κόσμος ξανά τρέχει στο ραδιόφωνο: εμβατήρια σύντομες ανακοινώσεις «τα ημέτερα στρατεύματα…», όμως κάποια στιγμή οι ανακοινώσεις παίρνουν τραγικότερο χαραχτήρα.
Μετά το «προσοχή, προσοχή», ακούγεται η πρώτη πρόσκληση στρατιωτών… «καλούνται υπό τα όπλα οι άνδρες των οποίων τα φύλλα πορείας φέρουν τα στοιχεία Α.Β Ξ κλπ, όπως παρουσιασθούν αυθημερόν και το ταχύτερο δυνατόν στα αρμόδια κέντρα». Αστραπιαία ο κόσμος διαλύεται, τρέχουν στα σπίτια τους για να δούνε τα φύλλα πορείας και μετά από λίγο επιστρέφουν ελάχιστοι και με τα φύλλα πορείας στα χέρια, παρακολουθούν τα ανακοινωθέντα με τις προσκλήσεις που είναι αλλεπάλληλες, και κάθε τόσο ακούγεται από το ακροατήριο η συνηθισμένη πια λέξη «φεύγω και εγώ», «με καλούν και μένα» και δυστυχώς το ακροατήριο συνεχώς ελαττώνεται, ώσπου στο τέλος ηλικιωμένοι, γυναίκες και παιδιά είναι οι μοναδικοί ακροατές του ραδιόφωνου.
Και ενώ προσηλωμένοι και με θρησκευτική ευλάβεια παρακολουθούμε τις συνεχόμενες ειδήσεις που δε σταματούν ούτε λεπτό φορτίζοντας περισσότερο την ατμόσφαιρα, απόστρατοι και συνταξιούχοι αξιωματικοί με τα παράσημα στο στήθος σε τετράδες παρατεταγμένοι ,προχωρούν απo το Δημαρχείο προς την πλατεία Τριών Καμαρών. Μπροστά στον Άγνωστο Στρατιώτη σε στάση προσοχής τηρούν ενός λεπτού σιγή και εν συνεχεία στην Νομαρχία για να τεθούν στη διάθεση της πατρίδας.
Στη νεανική μου ψυχή, γαλουχημένος μέσα σε σχολεία, τις αίθουσες και τους διαδρόμους των οποίων κοσμούσαν τότε οι ήρωες του 1921 και όχι μόνο, τα διδάγματα των δασκάλων μας όλα τα σχολικά μας χρόνια, σε αυτές τις τόσο τραγικές στιγμές, μου δημιούργησαν πλήθος αλληλοσυγκρουόμενων συναισθημάτων και αισθημάτων, έτσι που δεν ξέρω τι γίνεται, τι θέλω, τι νιώθω, που βρίσκομαι, είναι ένα όνειρο που ζω, ή είναι η πραγματικότητα; Τι περίεργο αλήθεια σύμπλεγμα! Πάντως, μετά από λίγο, ο αρχικός φόβος με έχει εγκαταλείψει και σιγά-σιγά το μίσος και η εκδίκηση μέσα μου για τον εισβολέα συνεχώς γιγαντώνεται. Επιστρέφομε στο χωριό βουβοί και αμίλητοι, δεν ανταλλάξαμε ούτε μία λέξη με τον πατέρα μου, ίσως δεν ήθελε να με ταράξει, κατάλαβε σε τι κυκεώνα σκέψεων, με τις ερωτήσεις που νωρίτερα του είχα κάμει, βρισκόμουν.
Το λεωφορείο δε σταματά στο σύνηθες μέρος, η πλατεία είναι γεμάτη από γυναίκες, νέες, νέους και παιδιά και τέσσερα φορτηγά αυτοκίνητα με τους άνδρες επάνω που έχουν κληθεί να αγωνιστούν υπέρ βωμών και εστιών. Εδώ ταιριάζει το θρήνος και οδυρμός. Μανάδες κλαίνε γοερά, προσπαθούν να ανέβουν στα φορτηγά αυτοκίνητα που θα μεταφέρουν τα παιδιά τους στο μέτωπο (μερικές το επιτυγχάνουν). Θέλουν να τα σφίξουν στην αγκαλιά τους, να τα γεμίσουν με φιλιά και να τους δώσουν χίλιες ευχές, χίλιες ευχές στα παιδιά τους. Ποιος ξέρει τι να βάζει το μυαλό τους. Θα ξαναδούν τα σπλάχνα τους;
Άλλες περισσότερο ψύχραιμες κάνουν συνεχώς το σταυρό τους και με τα χέρια τους τα σταυρώνουν, γονυπετείς, δε, παρακαλούν την Παναγία συνεχώς να τα προσέχει. Οι γυναίκες αποχαιρετούν και αυτές με τον ίδιο τρόπο τους άνδρες τους, τα δε μεγάλα παιδιά κλαίνε και χαιρετούν τον μπαμπά τους στέλνοντας του με τα χεράκια τους χίλια φιλιά. Κανείς δεν ξέρει τι σκέπτονται, έχουν συναίσθηση του γεγονότος ή παρασύρονται από τα κλάματα των μανάδων τους, τα μικρότερα κοιτάνε αφηρημένα και προσπαθούν να καταλάβουν τι είναι αυτό που γύρω τους συμβαίνει. Οι άνδρες επάνω στα φορτηγά που θα τους μεταφέρουν στα αρμόδια κέντρα, γεμάτοι συγκίνηση αποχαιρετούν, τραγουδούν τον Εθνικό Ύμνο και λένε συνεχώς «η νίκη σίγουρα είναι δική μας γιατί έχομε το δίκιο και την Παναγιά μαζί μας». Φωνάζουν συνεχώς, προσπαθώντας να κρύψουν τη συγκίνηση τους και να δώσουν θάρρος στις σπαραγμένες τους μανάδες και γυναίκες.
Στιγμές απερίγραπτες σε σπαραγμό και συγκίνηση, το Ελληνικό Εθνικό μεγαλείο όμως στο αποκορύφωμα του. Οι άνδρες φεύγουν με τις ευχές όλων, η πλατεία σιγά-σιγά με τα δάκρυα και τους στεναγμούς αδειάζει και μια καταχνιά σκεπάζει το χωριό . Την απογοήτευση και την αγωνία όλων μας, ευτυχώς όχι για πολύ, θα διαδεχθεί η αντεπίθεση των ελληνικών στρατευμάτων, που παρά τον αιφνιδιασμό και τα σύγχρονα όπλα που διάθεταν οι Ιταλοί (που σε μερικά δεν υπήρχε απυρόβλητο – όλμοι) κατάφεραν με συνεχείς αντεπιθέσεις και απαράμιλλη ανδρεία να ανατρέψουν το μέτωπο και χρησιμοποιώντας τα ίδια τους όπλα που είναι πια κτήμα τους, να πάρουν κυνήγι την Αυτοκρατορία, αυτός ο τόσο μικρός αλλά τόσο γενναίος λαός.
Από το αναμνήσεις μου 1956.
*O Νίκος Κολομβοτσάκηςείναι συν/χος οδοντίατρος
