Του Νίκου Λεβεντάκη*
Αρχές της εβδομάδας πραγματοποιήθηκε στο Ηράκλειο διεπιστημονική συνάντηση για τις γεωπολιτικές συνέπειες της εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στην Αν. Μεσόγειο. Φερόμενος διοργανωτής ήταν το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Π.Κ. υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Κρήτης.
Αλλά η εκδήλωση είχε σίγουρα την κάλυψη του Υπ. Εξωτερικών στην πορεία πλεύσης δύο ανάλογων συνεδρίων που προηγήθηκαν εκτός Ελλάδας. Επρόκειτο, λοιπόν, για ένα πλαίσιο ανεπίσημης διαπραγμάτευσης. Η επιστημονική διαβούλευση και συνεργασία μεταξύ όμορων χωρών σε κορυφαία ζητήματα, όπως η αξιοποίηση υποθαλάσσιων κοιτασμάτων, είναι καλοδεχούμενη από φιλειρηνικά έθνη και λαούς. Ουσιώδεις όμως πτυχές της συγκεκριμένης συνάντησης βάζουν στο στόχαστρο έντονης κριτικής τους διοργανωτές της. Ειδικά η Περιφέρεια Κρήτης για πρώτη φορά, ουσιαστικά, ασχολείται με θεσμικά ή διοικητικά ζητήματα των ενεργειακών πόρων του Λιβυκού Πελάγους.
Στόχος του κειμένου αυτού δεν είναι να υπονομεύσει τις διαβουλεύσεις πάνω σε ένα τόσο λεπτό και καίριο ζήτημα. Οι επερχόμενες, άλλωστε, εσωτερικές μεταβολές στο πολιτικό τοπίο της χώρας μας επιβάλλεται να συντελεσθούν σε κλίμα αδιατάρακτης σταθερότητας, που θα διασφαλίζει τα ελληνικά συμφέροντα σ’ ένα φιλειρηνικό περιβάλλον διακρατικών σχέσεων. Ούτε επιτρέπεται να εκτεθούν στα μάτια ξένων ενέργειες της χώρας, όταν η απαράσκευη και ατελής εμπλοκή της βλάπτει τα ελληνικά συμφέροντα και την ίδια της σοβαρότητα. Χρέος, όμως, είναι να αναδειχθούν καίριες πτυχές των ελληνικών συμφερόντων που καμιά περιστασιακή αδυναμία της τρέχουσας ελληνικής συγκυρίας δεν πρέπει να αφήνει περιθώρια σε φιλικές ή μη γειτονικές κρατικές οντότητες να πιστέψουν, πως είναι δυνατό να αποσιωπηθούν και να απεμποληθούν.
Η εκμετάλλευση πλουτοπαραγωγικών πόρων εξελίσσεται ομαλά όταν εντάσσεται σε ορθολογικά, θεσμικά οριοθετημένα και δίκαια πλαίσια. Η χώρα μας, που οι στρατιωτικοί της ντύνονται πολιτικούς ρόλους, οι πολιτικοί επεκτείνονται σε μεσιτικές εργασίες, ενώ οι πολίτες που υπηρετούν το σύστημα κλώθουν δίχτυα «καθοδήγησης» και «προστασίας» των ελάχιστων ντόπιων και αλλοδαπών που κάνουν τη δουλειά, βρίσκεται στο παρά πέντε της αυτοκαταστροφής της, αν δεν αλλάξει πορεία. Πλάι στους χιλιάδες συμπολίτες μας που βρίσκουν σήμερα διέξοδο ξαναγυρνώντας στις παραγωγικές τους ασχολίες ή ξενιτεύονται, δυστυχώς, αναζητώντας αλλού μια καλύτερη μοίρα, έρχονται νέα παραγωγικά αντικείμενα, όπως η εκμετάλλευση υδρογονανθράκων να μας σπρώξουν ξανά προς τα εμπρός. Ωθούν να ανακτήσουμε την οικονομική μας ευρωστία και τη χαμένη μας εθνική αξιοπρέπεια.
Προϋπόθεση να ακολουθήσουμε μια πιο ελπιδοφόρα πορεία είναι να αξιοποιήσουμε πραγματικά τις νέες ευκαιρίες, αντί να τις εντάξουμε στο πάντα ενεργό και δραστήριο σύστημα «προμηθειών» και «μιζών» σε βάρος του εθνικού μας πλούτου. Διότι με τους υδρογονάνθρακες δεν πλουτίζουν μόνο και δυναμώνουν χώρες, όπως η Ρωσία και η Νορβηγία. Αλλά και φτωχαίνουν άλλες και καταβαραθρώνονται, όπως η Νιγηρία, το Ιράκ και η Λιβύη. Η Νορβηγία λ.χ. που ανήκει στα καλά παραδείγματα δεν έχει ούτε μεγαλύτερο πληθυσμό, ούτε εμπειρότερη ναυτοσύνη, ούτε καλύτερους επιστήμονες από εμάς. Αλλά φρόντισε να οικοδομήσει θεσμούς επωφελούς αξιοποίησης των πόρων της, εκεί που η ηγέτιδα τάξη μας μοχθούσε να στήνει υπεράκτιες εταιρείες και διαδρομές παράνομου πλουτισμού.
Εκτός Κύπρου;
Η χώρα μας θα μπορούσε από καιρό να πρωτοστατήσει στις διακρατικές διαβουλεύσεις, αντί να σύρεται σήμερα διακυβεύοντας, όπως θα δούμε, συμφέροντά της. Διότι είναι με την Κύπρο οι μόνες χώρες της ΕΕ που αναδύονται με τις νέες αυτές δυνατότητες, προσφέροντας προοπτικές ενεργειακής απεξάρτησης της ηπείρου. Παράλληλα ανήκει στα κράτη που σέβονται τη διεθνή νομιμότητα, σε αντίθεση με την Τουρκία και το Ισραήλ που πρωτοστατούν, ενώ δεν έχουν υιοθετήσει το διεθνές Δίκαιο των Θαλασσών! Αξιοποιώντας τις δυνατότητες αυτές θα έπρεπε η Ελλάδα να απαιτήσει τη συμμετοχή λ.χ. της Συρίας στις διαβουλεύσεις. Διότι περιλαμβάνεται στην ομάδα των κρατών που μοιράζονται τα συζητούμενα ενεργειακά αποθέματα. Ενώ, επιπλέον, μας συνδέουν μαζί της μακραίωνοι δεσμοί, ιστορικές και θρησκευτικές παραδόσεις. Τι να πει, όμως, κανείς για όλα αυτά όταν η Ελλάδα συμπεριλαμβάνεται στις δυνάμεις που μεθοδεύουν, όχι τον εκδημοκρατισμό και τον εκσυγχρονισμό των πολιτικών δεδομένων αυτής της χώρας, αλλά στους υπονομευτές της σταθερότητας και της γαλήνης της;
Και τι ανάγκη έχουμε εξαγωγής συμπερασμάτων με την απουσία της Συρίας από τις διαβουλεύσεις, όταν δεν κρίθηκε σκόπιμο από τους διοργανωτές να προσκαλέσουν ούτε την Κύπρο; Τι δικαιολογίες υπάρχουν για τον αποκλεισμό της Κύπρου που άνοιξε πρώτη το δρόμο της αξιοποίησης των μεσογειακών ενεργειακών κοιτασμάτων; Είναι θλιβερό να βλέπει κανείς το ελληνικό κράτος, αλλά και περιφερειακούς φορείς, όπως το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Π.Κ. και την Περιφέρεια Κρήτης να υπονομεύουν τα συμφέροντα του ανεξάρτητου κράτους της Κύπρου, μέλους της Ε.Ε. Σε άλλες περιπτώσεις θα ’χυναν κροκοδείλια δάκρυα ομνύοντας στους κοινούς δεσμούς. Αλλά ο παραγκωνισμός της Κύπρου από την Ελλάδα που αποκρούσθηκε πρόσφατα στο Ευρωκοινοβούλιο από όλους τους Κύπριους Ευρωβουλευτές, κατά την ανάγνωση των πεπραγμένων της Ελληνικής Προεδρίας, αποδεικνύεται πως έχει βαθιές ρίζες. Και είναι βέβαιο ότι θα συνεκτιμηθεί στην κρίση του ελληνικού λαού κατά την προσεχή ετυμηγορία του.
Με έκπληξη διαπιστώθηκε στις εργασίες του Συνεδρίου ότι αποτελεί πρόταγμα για την ελληνική πλευρά να προσφέρει βήμα κορυφαίου συνεταίρου στην Τουρκία. Η τελευταία εκμεταλλεύεται την ευκαιρία προκειμένου να προβάλει, όχι τις προοπτικές που της δίνει το μερίδιο των πιθανών κοιτασμάτων που διεκδικεί στην περιοχή, αλλά να προτάξει τις προθέσεις της για αξιοποίηση της γεωπολιτικής της θέσης, προκειμένου να αποκομίσει κεφαλαιώδη οφέλη: την ποδηγέτηση του μέλλοντος της Κυπριακής Δημοκρατίας, περιλαμβανομένων των ενεργειακών της πόρων. Και με αφετηρία αυτό το βήμα, να επιζητήσει μια δυναμική εκπόρθηση των πυλών της ΕΕ, ως ενεργειακός προμηθευτής τόσο των αζερικών κοιτασμάτων, όσο και των μεσογειακών. Όλα αυτά με μόνο, φανερό τουλάχιστο, όπλο τη διπλωματική της αποφασιστικότητα και το γεωπολιτικό της σχεδιασμό!
Καταγραφή
παραχωρήσεων
Τέτοια ευχέρεια διασφάλισης ηγετικών ρόλων δεν θα τολμούσε, φαντάζομαι, να επιζητήσει η γειτονική χώρα ούτε στα όνειρά της πριν λίγα, ακόμη, χρόνια. Οι σημερινές θρασύτατες αξιώσεις που διατυπώνει στα επίσημα βήματα που της προσφέρονται, είναι εν μέρει αποτέλεσμα της ανοχής του Ισραήλ. Που ενώ προτάσσει σαν επιθυμητό άξονα γεωπολιτικής συνεργασίας την Κύπρο και την Ελλάδα, υποχωρεί άτακτα και αφήνει περιθώρια διεκδίκησης σε παράλογες τουρκικές αξιώσεις. Όπως είναι η διέλευση ενεργειακών πόρων της Αν. Μεσογείου από τα εδάφη της. Κατά κύριο λόγο, όμως, είναι αποτέλεσμα των παραχωρήσεων της ελληνικής πλευράς, όπως ανάγλυφα αποτυπώθηκαν στο συνέδριο. Να, μια επιλεκτική απογραφή τους:
Παραχώρηση πρώτη: Η φίμωση της Κύπρου και η πρόσκληση στην Τουρκία να μιλεί για λογαριασμό της! Δυο από τους τρεις Τούρκους ομιλητές παρουσίασαν ως «πρόβλημα» της Κύπρου όχι τη μη αναγνώριση ενός κράτους-μέλους του Ο.Η.Ε. και της Ε.Ε., που παράνομα διαιωνίζεται η κατοχή μεγάλου μέρους του, αλλά σαν εμπόδιο στη διεκδίκηση, μετά τους Αττίλες 1 και 2, του νέου σχεδίου πολιτικής ολοκλήρωσης της υποταγής της, ώστε να επεκταθεί στο σύνολο αυτής της χώρας. Η τρίτη ομιλήτρια, τουρκοκυπριακής καταγωγής, «εκπροσωπεί» με τις ευλογίες του Ινστιτούτου Ειρήνης του Όσλο ολόκληρο τον κυπριακό λαό! Μιλεί για δύο ισοδύναμα κράτη. Ενώ τους Τουρκοκύπριους πρόσφυγες του 1964 στο Λονδίνο και άλλες αγγλικές πόλεις, αποδίδει στην ελληνοκυπριακή επιθετικότητα και όχι στο έργο του εκλεκτού της Τουρκίας, Ντενκτάς, που διέλυσε τον κορμό του υπό τον Κιουτσούκ τουρκοκυπριακού μηχανισμού αυτοδιοίκησης. Ο προσεταιρισμός της Νορβηγίας, που απορρίφθηκε από τη χώρα μας σαν προνομιακός ενεργειακός συνεργάτης για να στραφεί στη συνέχεια στη γείτονα, ας ελπίσουμε πως δεν προδικάζει το ρόλο του νέου διαπραγματευτή του ΟΗΕ που τοποθετήθηκε στην θέση του Κόφι Ανάν.
Παραχώρηση δεύτερη προσφέρει η παράταση θεσμικής αβεβαιότητας γύρω από το καθεστώς της ΑΟΖ που θα είχε λυθεί με τις κατάλληλες νομικές παρεμβάσεις της χώρας. Ούτε, όμως, και με άλλους όμορους δικαιούχους, εκτός της Τουρκίας, φρόντισαν να διευθετήσουν τα πράγματα οι κυβερνήσεις μας επί δεκαετίες: Όταν οι σχέσεις λ.χ. με τη Λιβύη και την Αίγυπτο προδίκαζαν μια γρήγορη οριοθέτηση των αμοιβαίων δικαιωμάτων. Το θεσμικό κενό που εκμεταλλεύεται η Τουρκία και καλύπτει με απειλές, παρενοχλήσεις και προσπάθειες δημιουργίας τετελεσμένων, επεκτείνεται και σε άλλες σφαίρες εκτός της οριοθέτησης των ΑΟΖ. Όπως είναι, για παράδειγμα, η έγκυρη και σαφής καταγραφή των ερευνητικών δεδομένων που θα μπορούσε προ πολλού να είχε διασφαλιστεί.
Παραχώρηση τρίτη: Η έλλειψη οργανωτικής προπαρασκευής της παραγωγικής διαδικασίας. Αποτελεί π.χ. προφανή ανοησία το πιθανολογούμενο σχέδιο δικτύωσης της Ανατολικής Μεσογείου με αγωγούς δήθεν ακατέργαστου αερίου, που θα έχει προορισμό την Ευρώπη. Το κόστος πραγματοποίησης και οι ανασφάλειες συντήρησης ενός τέτοιου δικτύου κάνουν από μόνα τους τρομερά δαπανηρό το προϊόν που θα προκύπτει. Αντίθετα, κατανοεί κάθε άτομο με στοιχειώδεις γνώσεις επί του θέματος, ότι στις συγκεκριμένες συνθήκες η υγροποίηση του αργού αερίου είναι τεχνικά και οικονομικά απαραίτητη. Ενώ στην περίπτωση που προορισμός αυτών των ενεργειακών πόρων είναι η Ευρώπη τότε η Ελλάδα και πρωταρχικά η Κρήτη πρέπει να αποτελέσουν τον πρώτο αναγκαίο σταθμό παραλαβής. Ένας τέτοιος, αυτονόητος σχεδιασμός θα είχε αφήσει από μακρού τα ίχνη του σε πάμπολλα εκπονούμενα σχέδια εθνικής και περιφερειακής κλίμακας. Ενώ η έλλειψη της αναγκαίας προετοιμασίας δεν αφήνει άφωνη μόνο την ελληνική κοινωνία. Αλλά δίνει λαβή για τουρκικούς υπολογισμούς περί ξέφραγου αμπελιού, που αναμφίβολα καλλιεργεί αντίστοιχες ορέξεις.
*Ο Νίκος Λεβεντάκης είναι μηχανικός και πρώην πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΑΚ

