Toυ Κων/νου Ε. Βαρδάκη

Επεμβατικός Καρδιολόγος

Η λέξη χοληστερόλη είναι σε όλους μας γνώριμη. Αποτελεί τον κύριο θεματικό κύκλο σε πολλά κείμενα στον τύπο, ιατρικό και μη, και την ακούμε συχνά γύρω μας στο ευρύτερο κοινωνικό και φιλικό μας περιβάλλον. Σε πολλές περιπτώσεις, την αντιμετωπίζουμε μέσα στην ίδια την οικογένειά μας ή ακόμη και ως προσωπικό πρόβλημα υγείας.

Είναι δυνατόν μια ουσία που βρίσκεται στον οργανισμό μας να είναι τελικά οπωσδήποτε επικίνδυνη; H αλήθεια είναι πως η χοληστερόλη είναι απαραίτητη για τη λειτουργία των κυττάρων του οργανισμού μας. Κατέχει πολύ σημαντικό ρόλο στον σχηματισμό των εγκεφαλικών και νευρικών μας κυττάρων, στη σύνθεση συγκεκριμένων ορμονών (όπως η κορτιζόνη και η τεστοστερόνη), βιταμινών (όπως η βιταμίνη D), είναι βασικό στοιχείο της χολής και αποτελεί μια από τις κύριες πηγές ενέργειας για τον οργανισμό μας.

Τα προβλήματα ξεκινούν όταν τα επίπεδα της χοληστερόλης στο αίμα είναι αυξημένα (υπερχοληστερολαιμία), αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο να προκληθούν βλάβες στις αρτηρίες με τη δημιουργία της αθηρωματικής πλάκας. Η διαδικασία αυτή μπορεί να οδηγήσει σε ανάπτυξη καρδιαγγειακών νοσημάτων, κυρίως με τη μορφή στεφανιαίας νόσου (στηθάγχης, εμφράγματος μυοκαρδίου ή και αιφνίδιος καρδιακός θάνατος), περιφερικής αρτηριακής νόσου (διαλείπουσα χωλότητα, ισχαιμία κάτω άκρων, ακόμα και ακρωτηριασμός) και (ισχαιμικού) αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου.

Υπάρχουν δύο τύποι χοληστερόλης: αυτή που βρίσκεται στις λιποπρωτεΐνες χαμηλής πυκνότητας (LDL) και αυτή που βρίσκεται στις λιποπρωτεΐνες υψηλής πυκνότητας (HDL). Η LDL χοληστερόλη, που συχνά αναφέρεται ως «κακή» χοληστερόλη έχει ως κύριο ρόλο τη μεταφορά του λίπους σε όλο το σώμα. Κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες όμως (αυξημένη ποσότητα κυρίως), η LDL χοληστερόλη προσκολλάται στα τοιχώματα των αρτηριών με αποτέλεσμα η διάμετρος τους να μικραίνει και τα αγγεία να ‘στενεύουν’. Η κατάσταση αυτή είναι γνωστή ως αθηρομάτωση. Η αθηρομάτωση, εκτός από τη μηχανική απόφραξη των αγγείων, αυξάνει την τάση ανάπτυξης θρόμβων στο αίμα. Σε περίπτωση σχηματισμού θρόμβου, μια αρτηρία η οποία έχει ήδη γίνει πιο ‘στενή’ μπορεί να αποφραχθεί εντελώς απότομα (θρόμβωση), προκαλώντας οξύ καρδιακό ή εγκεφαλικό επεισόδιο, ανάλογα με την εντόπισή της. Προφανώς, όλη αυτή η διαδικασία είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για τον ασθενή και επηρεάζει προοδευτικά την καθημερινότητά του και την ποιότητα της ζωής του, απειλώντας ενίοτε και την επιβίωσή του.

Το πρόβλημα από επιδημιολογικής άποψης είναι ιδιαίτερα μεγάλο. Ενδεικτικά, στη χώρα μας αναφέρονται περίπου 20.000 εμφράγματα και 35.000 εγκεφαλικά επεισόδια ανά έτος, αποτελώντας έτσι την αιτία για δύο από τις κυριότερες αιτίες θανάτου. Αντίστοιχα, ολοένα και περισσότερα στοιχεία υποστηρίζουν με συνέπεια το κλινικό όφελος από τη μείωση της LDL χοληστερόλης, καθώς σημαντικές μελέτες, κατέληξαν στο συμπερασμα πως η μείωση της LDL χοληστερόλης κατά 35% μείωσε τις καρδιακά επεισόδια κατά 42%, τα εγκεφαλικά κατά 30% και τη συνολική θνησιμότητα κατά 30%.

Με βάση τις πρόσφατες συστάσεις της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας, για τους ασθενείς πολύ υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου (για παράδειγμα ασθενείς μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου, ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη ή χρόνια νεφρική νόσο) το ανώτερο όριο της LDL χοληστερόλης είναι 70 mg/dl ή χαμηλότερο. Για τους ασθενείς υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου (δηλαδή ασθενείς με δύο ή περισσότερους παράγοντες κινδύνου όπως κάπνισμα, υπέρταση, οικογενειακό ιστορικό ή ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας) το όριο της LDL χοληστερόλης είναι 100 mg/dl ή χαμηλότερα και για τους ασθενείς μετρίου κινδύνου η LDL χοληστερόλη θα πρέπει να είναι κάτω από 115 mg/dl.

Για όλους τους παραπάνω λόγους η LDL χοληστερόλη αποτελεί τη βασική παράμετρο παρακολούθησης της θεραπείας για τους ασθενείς με υπερχοληστερολαιμία.

Η υγιεινοδιαιτητική παρέμβαση, δηλαδή η βελτίωση του τρόπου ζωής με κύριο άξονα τη διακοπή του καπνίσματος, την ισορροπημένη διατροφή με έμφαση στα γνωστά οφέλη του μεσογειακού διαιτολογίου, την απώλεια βάρους και φυσικά την άσκηση, είναι ο αρχικός τρόπος αντιμετώπισης της υπερλιπιδαιμίας χαράζοντας μια διαδρομή ζωής την οποία ο ασθενής δε θα πρέπει ποτέ να πάψει να ακολουθεί.

Σύμφωνα με μελέτες, η επιτυχή υγιεινοδιαιτητική παρέμβαση, χωρίς ακραία διατροφικά μέτρα που εξαντλούν την υπομονή εν τέλει του ασθενή, μπορεί να ελαττώσει κατά 15-20% την LDL χοληστερόλη, αποτελώντας επαρκές μέτρο αντιμετώπισης της υπερλιπιδαιμίας. Τις περισσότερες φορές όμως, τα παραπάνω μέτρα δεν επαρκούν ή κουράζουν ατονώντας σε βάθος χρόνου και χρειάζεται οι ασθενείς, ανάλογα και με τις τυχόν συνυπάρχουσες παθήσεις, να κάνουν ακόμα ένα βήμα ώστε να ελαττώσουν την LDL χοληστερόλη τους στα επίπεδα που προσδιορίζουν οι ελληνικές αλλά και οι διεθνείς καρδιολογικές κατευθυντήριες οδηγίες: να πάρουν δηλαδή κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, ακολουθώντας πάντα με τη σύσταση του θεράποντος ιατρού τους.

Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τον τρόπο δράσης της συμπληρωματικής φαρμακευτικής αγωγής πρέπει να γνωρίζουμε ότι η χοληστερόλη προέρχεται από δύο βασικές πηγές: ενδογενώς με σύνθεση από το ήπαρ και εξωγενώς με πρόσληψη από τη διατροφή. Ενδεικτικά, στο ήπαρ παράγεται καθημερινά φυσιολογικά περίπου 1 gr χοληστερόλης ενώ από μια μέση διατροφή προσλαμβάνεται περίπου το 15 - 20% της ολικής ποσότητας. Η χοληστερόλη ανακυκλώνεται στον οργανισμό, αποβαλλόμενη με τη χολή. Περίπου το 50% από την αποβαλλόμενη στο έντερο χοληστερόλη, επαναπορροφάται στο λεπτό έντερο και εισέρχεται ξανά στον οργανισμό μας.

Τα πιο συνηθισμένα φάρμακα που ρυθμίζουν τη χοληστερόλη δρουν ως εξής: Η βασική ομάδα αντιλιπιδαιμικών φαρμάκων, οι στατίνες, στοχεύουν στην ελάττωση της παραγωγής της χοληστερόλης από το ήπαρ. Η εζετιμίμπη, ένας νεότερος φαρμακευτικός παράγοντας, στοχεύει στην διακοπή της επαναπορρόφησής της από το λεπτό έντερο. Συμπληρωματικά με τις στατίνες ή ως έτοιμος συνδυασμός με αυτές, μπορεί να οδηγήσει σε πιο δραστική μείωση της LDL χοληστερόλης. Η εζετιμίμπη μόνη της επίσης αν και έχει σχετικά ασθενές αποτέλεσμα, μπορεί να αποτελέσει εναλλακτική λύση σε ασθενείς που πρέπει να ελαττώσουν τη χοληστερόλη τους και δεν μπορούν να λάβουν στατίνες λόγω δυσανεξίας. Αναμένονται νεώτερες μελέτες σχετικά με την αποτελεσματικότητα της στην ελάττωση των καρδιακών συμβαμάτων, εκτός από την αποδεδειγμένη ελάττωση της LDL χοληστερίνης. Οι στατίνες υποστηρίζονται από πολυπληθείς μελέτες και υπάρχει κλινική εμπειρία σε μεγάλο αριθμό ασθενών εδώ και πολλά χρόνια. Αποτελούν ασφαλέστατα φάρμακα υπό στοιχειώδη ιατρική παρακολούθηση, και σε αντίθεση με μια διαδεδομένη πεποίθηση, δεν προκαλούν βλάβες στο ήπαρ. Κατά την έναρξη της θεραπείας με στατίνη, σε συνδυασμό πάντα με την κατάλληλη αντιλιπιδαιμική διατροφή, ο θεράποντας ιατρός θα καθορίσει κάποιο βασικό αιματολογικό έλεγχο (ηπατικά ένζυμα, κρεατινική φωσφοκινάση των μυών κυρίως) σε σύντομο χρονικό διάστημα για να επιβεβαιώσει ότι το φάρμακο γίνεται καλώς ανεκτό από τον οργανισμό. Ανάλογοι αραιότεροι φυσικά έλεγχοι κατά την παρακολούθηση θα χρησιμοποιούνται για τη ρύθμιση της δόσης του φαρμάκου καθώς και για την, υπό προϋποθέσεις, διακοπή του. Γενικά πάντως, η φαρμακευτική θεραπεία για τη χοληστερίνη είναι μακροπρόθεσμη, ιδίως αν συνυπάρχουν άλλα προβλήματα υγείας, όπως στεφανιαία νόσο, σακχαρώδης διαβήτης κλπ., και δεν επιβαρύνει τον οργανισμό. Σε σπάνιες κληρονομικές περιπτώσεις, τις οικογενείς υπερλιπιδαιμίες, τα επίπεδα της χοληστερίνης στο αίμα είναι δυνατό να φτάσουν σε εντυπωσικά επίπεδα, ακόμη και πάνω από 1000mg/dL.

Τα άτομα αυτά, αντιμετωπίζουν μεγάλο πρόβλημα υγείας, χαμηλότερο προσδόκιμο επιβίωσης και χρειάζονται εντατική θεραπεία με μεγάλες δόσεις στατινών και συμπληρωματικών παραγόντων, η περιγραφή των οποίων ξεφεύγει από το όρια του γενικού ενημερωτικού άρθρου. Ευτυχώς, τέτοιου είδους περιπτώσεις αποτελούν την σπάνια εξαίρεση του υπερλιπιδαιμικού ασθενή της καθημερινής κλινικής πράξης.

Υπάρχει λοιπόν ασφαλής τρόπος να ελαττωθεί η LDL χοληστερόλη και οι ασθενείς με υπερλιπιδαιμία έχουν τη δυνατότητα να απολαύσουν θεαματικά καρδιαγγειακά οφέλη. Σημαντικό είναι επίσης ότι τα φάρμακα που μειώνουν την LDL χοληστερόλη είναι ανάμεσα στα πιο καλά τεκμηριωμένα φάρμακα σχετικά με την ασφάλεια και με αποδεδειγμένο κλινικό όφελος για τους ασθενείς, αυξάνοντας την συνολική επιβίωσή τους (διάρκεια ζωής), γεγονός εξαιρετικής σημασίας για μια φαρμακευτική κατηγορία.

Ως προϋπόθεση, πρέπει να χορηγούνται μόνο με συνταγή του θεράποντα ιατρού, εντός των ενδείξεών τους και με βάση τις εξατομικευμένες ανάγκες του κάθε ασθενή.