Της Κατερίνας Μυλωνά
Χιλιάδες χρόνια πριν η βασική δραστηριότητα, εμπορική και όχι μόνο, των κατοίκων της Κρήτης γινόταν στο κέντρο του νησιού, στην ύπαιθρο, στα ορεινά.
Ο «βασιλικός δρόμος», όπως αποκαλείται, δεν ήταν άλλος από τον κεντρικό δρόμο που συνέδεε τη βορειοδυτική Κρήτη (Κνωσό-Χάνδακα-Ηράκλειο) με τη δυτική Κρήτη (Γάζι-Τύλισο-Μονή-Σκλαβόκαμπο-Γωνιές-Άνω Γη-Αξό-Πέραμα Μυλοποτάμου). Επίσης, ο δρόμος διακλαδιζόταν νότια προς Ζώμινθο-Ιδαίον Άνδρο και Αξό.
Αυτά επισημάνθηκαν χθες στην εκδήλωση με θέμα «Παρουσίαση, ανάπτυξη και προστασία ενός μεγάλου τμήματος του αρχαίου κεντρικού (βασιλικού) δρόμου που συνέδεε τη βορειοδυτική με τη δυτική Κρήτη» που οργάνωσε το Διεθνές Ίδρυμα Ακαδημαϊκών Σπουδών «ο Δίας», με την υποστήριξη και συνεργασία των Πολιτιστικών Συλλόγων Αηδονοχωρίου, Ανωγείων (Άνω Γη), Αστυρακίου, Γωνιών Μαλεβιζίου, Καβροχωρίου, Καμαρακίου, Καμαριώτη, Μονής και Τυλίσου στο Επιμελητήριο Ηρακλείου.
«Πριν από 20 χρόνια ανακαλύψαμε ίχνη αρχαίων δρόμων στα βουνά, το 1992 με 1994 πηγαίναμε με το διευθυντή εθνικών δρόμων, κ. Πρατικάκη, για να χαράξουμε τον κεντρικό άξονα της Κρήτης», εξήγησε στην «Π» ο πρόεδρος του Ιδρύματος Ακαδημαϊκών Σπουδών «ο Δίας», δρ. Γιάννης Νάθενας.
Η αρχή έγινε από τη μελέτη της Παγκρητικής Ένωσης Αμερικής για την ερήμωση της ορεινής ενδοχώρας και της νότιας Κρήτης. «Δεν υπήρχαν υποδομές, μόνο ο ΒΟΑΚ, αναχρονιστικός και επικίνδυνος όπως είναι, δεν εξυπηρετούσε παρά μόνο το 25% της επιφάνειας της Κρήτης», επεσήμανε ο κ. Νάθενας. Η μελέτη είχε παρουσιαστεί στην Περιφέρεια Κρήτης και προωθηθεί από τον τότε περιφερειάρχη, αείμνηστο, Γιώργο Σενετάκη, στην ΕΕ και την κυβέρνηση, όμως δεν προχώρησε γιατί δεν υπήρχαν υποδομές. «Δημιουργήθηκε η ιδέα δημιουργίας υποδομών, του κεντρικού οδικού άξονα που θα συνέδεε με καθέτους το νότιο και το βόρειο άξονα της Κρήτης. Τότε ο κ. Πρατικάκης κι εγώ περιοδεύσαμε και έτσι ανακαλύφθηκαν τα ίχνη» ανέφερε.
Αρχικά βρέθηκαν ίχνη παλιών πλακόστρωτων δρόμων ενώ ήταν γνωστό από τον Έβανς ότι από την Κνωσό άρχιζε ο αρχαιότερος δρόμος, τον οποίο είχε ονομάσει “βασιλικό”. «Θέλαμε να δούμε αν συνδεόταν με το μινωικό, τον αρχαίο άξονα προς τη δυτική Κρήτη. Έτσι άρχισε η έρευνα, η ιχνηλάτηση και συλλογή πληροφοριών από τους ανθρώπους των χωριών. Βρήκαμε ότι συνεχιζόταν στις κοιλάδες, όπως του Σκλαβόπαμπου, κάτω από τα Ανώγεια ως την Αξό και υπήρχαν διακλαδώσεις προς Γωνιές και τα Οροπέδια, όπως της Ξερολίμνης ως τη Ζώμινθο», περιέγραψε.
Στη συνέχεια, άρχισε η συνεργασία με τις εφορίες αρχαιοτήτων και σημαντική ήταν η συνεισφορά των κ.κ. Κάντα, Γεωργόπουλου, Παναγιωτάκη, Τζιγκουνάκη, Γαβριλάκη και Τέγου.
Καθοριστική ήταν και η παρέμβαση του μηχανικού και συγγραφέα Ηρακλή Πυργιανάκη, ο οποίος παρουσίασε ένα συμβόλαιο του 1906, στο οποίο αναφερόταν για πρώτη φορά ο «βασιλικός δρόμος».
Το θέμα «Διαχρονικοί Δρόμοι και Φρυκτωρίες στο βορειοδυτικό Μαλεβίζι» παρουσίασε ο αρχαιολόγος, Δρ. Νίκος Παναγιωτάκης, ο οποίος εκλήθη από την κ. Κάντα να λάβει μέρος στην ιχνηλάτηση - εξερεύνηση των κομματιών που είχε υποδείξει ο κ. Νάθενας. Ο κ. Παναγιωτάκης είχε ήδη εντοπίσει στην περιοχή μινωικές φρυκτωρίες.
«Χρονολογώντας τα επιφανειακά ευρήματα καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδρομής, φαίνεται ότι είναι ο δρόμος διαχρονικός από τα μινωικά χρόνια και τη μυκηναϊκή περίοδο και τους μεταγενέστερους χρόνους, το καλντερίμι, όμως το συγκεκριμένο έγινε τη ρωμαϊκή περίοδο, όταν υπήρχαν οι δυνατότητες να γίνει και συντηρήθηκε τις επόμενες εποχές για να είναι στη σημερινή κατάσταση. Σε ορισμένα σημεία σώζεται σε καλή κατάσταση, αλλού έχει κόψει ο δρόμος, αλλού έχει περάσει πάνω του», περιέγραψε ο κ. Παναγιωτάκης.
Συμπίπτει με τον κεντρικό δρόμο από τη βορειοκεντρική Κρήτη, την Κνωσό, τον Χάνδακα- Ηράκλειο προς τη δυτική Κρήτη, την περιοχή των Γωνιών. «Βρήκαμε την πρώτη ένδειξη ρωμαϊκών φρυκτωριών που είναι λιθοσωρεία από πέτρες και βρίσκονται πάνω στο δρόμο.
«Βρέθηκαν και οδοδείκτες, λαξευμένοι βράχοι που υποδήλωναν ακριβώς τη συγκεκριμένη πορεία» πρόσθεσε.
Ο κεντρικός «βασιλικός δρόμος» προχωρά προς Αξό, συνεχίζει Ρέθυμνο, Χανιά προς την ενδοχώρα, έχουμε και τις διακλαδώσεις, η βασική είναι αυτή που ανεβαίνει στο Ιδαίον Άνδρον, ένα καταπληκτικό κέντρο λατρείας σε όλους τους αρχαίους δρόμους και τη Ζώμινθο. Οι δύο ανασκαφές αποτέλεσαν έργο του αείμνηστου Γιάννη Σακελλαράκη. Όμως, ο προάγγελος ήταν ο αρχαιολογικός χώρος του Σκλαβόκαμπου, που ήταν ένα τελωνείο, όπου βρέθηκαν 39 σφραγίσματα.
Ο δρόμος οδηγεί και στον Ψηλορείτη, από όπου έπαιρναν ξυλεία και πετρώματα.
