Γράφει ο Απολλόδωρος Σαατσάκης

Τις τελευταίες μέρες εγώ και η γυναίκα μου πλέουμε σε... πελάγη ευτυχίας, με την καυτή, λόγω καύσωνα, νοσταλγία να κυριαρχεί στη σκέψη μας και την καρδιά μας, χάρη σε δύο βιβλία, που είχε την καλοσύνη να μας χαρίσει με μια θερμή αφιέρωση ο προϊστάμενος της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ηρακλείοιυ και συγγραφέας Δημήτρης Σάββας.

Ποια είναι, όμως, αυτά τα βιβλία, που άλλαξαν τόσο πολύ τη διάθεσή μας, κάνοντάς μας κοινωνούς του μοναδικού σε συναισθηματικό επίπεδο περιεχομένου τους;

Το ένα είναι Οι σπουργίτες των πεζοδρομίων και το άλλο είναι Λες και ήταν χθες! Μνήμες... από το παλιό Ηράκλειο-ένας τίτλος, που, όπως βλέπετε, ξεχειλίζει από γλυκιά νοσταλγία και ποίηση!

Να ξεκινήσομε, όμως, από το πρώτο βιβλίο, υποχρεώνοντας την... ταξιδιάρα μνήμη μας να γυρίσει μερικές δεκαετίες πίσω, σε κάποιες πολύ γνώριμες και ανεπανάληπτες εποχές. Τότε που σαν παιδιά ακόμη, ζούσαμε τόσο ξένοιαστα, με τη μαγεία της νιότης να βάζει τη σφραγίδα της στην καθημερινότητά μας.

Αυτός, ωστόσο, ο τίτλος του βιβλίου Οι σπουργίτες των πεζοδρομίων, μας φέρνει, με την πρώτη κιόλας ματιά, πολύ κοντά στους ήρωες του έξοχου αυτού συγγραφικού πονήματος του Δημήτρη Σάββα, που δεν είναι, βέβαια, άλλοι από τους γραφικούς μεταπολεμικούς τύπους του Μεγάλου Κάστρου, με τις πολλές ιδιαιτερότητες και τις λόξες τους...

Ποιοι ήταν τώρα αυτοί οι τύποι, θα διερωτηθείτε, και δικαιολογημένα. Μα τους γνωρίσαμε και διασκεδάσαμε μαζί τους όλοι. Όλοι εμείς, που έχομε σήμερα κάποια ηλικία, δηλαδή έχομε περάσει τα... όντα!

Ποιος από μας- ας πούμε- δεν εγνώρισε και δε θυμάται το... Στρατηγό από τις Δαφνές, τον Τσουρλή Μπαμπά, το Σταυρούλιο, το Χαρίλαο τον υδροκέφαλο, την Επιτροπάκαινα, την Παπαδιώ, τη Μαριώ το κεφαλάκι, τον Ανδρέα το Σκουληκάρη, τον Κυρλή, το Δημητράκι, τη Σαββάτω, τη Γεσθημανή και τόσους άλλους γραφικούς τύπους του περασμένου αιώνα, που ήταν όλοι τους “σημαδεμένοι” για τη χαζοβιόλικη συμπεριφορά τους και την άτακτη εν γένει ζωή τους και αποτελούσαν κατά κάποιο τρόπο την... ατραξιόν της εποχής για το παλιό Ηράκλειο;

Όμως, οι προβληματικοί αυτοί τύποι δεν λειτουργούσαν πάντα με την ίδια διάθεση... Ορισμένες φορές μάλιστα, που είχαν κάποιοι απ’ αυτούς τα “μπουρίνια” τους, όχι μόνο δεν ήταν θετικοί στο κάθε πείραγμά μας, αλλά συχνά ήταν και αρκετά επικίνδυνοι.

Θυμάμαι μια φορά, που συνάντησα στην οδό Ρωμανού, λίγο πιο κάτω από το σημερινό Πολιτιστικό Κέντρο, τον ... “πάνοπλο” και συνήθως φουριόζο Μάρκο, ο οποίος, με το φονικό ξύλο που κρατούσε, όπως πάντα, στα χέρια, δεν μου έδωσε ούτε καν το... δικαίωμα να τον πλησιάσω και να του... μιλήσω, φυσικά με σκωπτική και φιλοπαίγμονα διάθεση.

Εξάλλου, ορισμένοι απ’ αυτούς, όταν συναντούσαν κάποιον από μας στο δρόμο κι εμείς κάναμε τους αδιάφορους και δεν τους πειράζαμε, μας πείραξαν αυτοί, προφανώς για να μας... προκαλούν. Τέτοιοι, δε, ήταν, απ’ όσο θυμάμαι, ο Τσουρλής Μπαμπάς η Σαββάτω και ο Κυρλής (ο Κυρλής μες στη λαγκάδα κυνηγούσε μια γαδάρα).

Να πάμε τώρα στο δεύτερο βιβλίο του Δημήτρη Σάββα, με τον ποιητικό τίτλο Λες και ήταν χθες! Μνήμες... από το παλιό Ηράκλειο, και να πούμε, πριν απ’ όλα, ότι πρόκειται για ένα ευληπτο και πολυσέλιδο βιβλίο, που νιώσαμε έκθαμβοι διαβάζοντάς το για την πληρότητα και την αυθεντικότητα των παρατιθέμενων στοιχείων, καθώς και για τη ροή και τη διαύγεια του λόγου του συγγραφέα.

Μην περιμένουν, όμως, οι φίλοι που θα διαβάσουν το κάπως εκτεταμένο αυτό κριτικό μου σημείωμα ότι με τα όσα πολλά ή λίγα θα γράψω παρακάτω θα τους... φωτίσω, έστω και αμυδρά, για το τι διαλαμβάνει το μνημειώδες συγγραφικό έργο του Δημήτρη Σάββα στις 530 σελίδες του.

Γιατί κάτι τέτοιο θα ήταν παντελώς ανέφικτο και θα έμοιαζε μάλλον με... ανέκδοτο!

Γι’ αυτό κι εγώ θα περιοριστώ αποκλειστικά στην παράθεση κάποιων χαρακτηριστικών στοιχείων, που θα αποτυπώνουν τη συνολική εικόνα της πόλης μας, η οποία, σε διάφορες περιόδους της ιστορίας της, γνώρισε ομολογουμένως ημέρες δόξας λαμπρές και έγινε σημείο αναφοράς για όλο τον πολιτισμένο κόσμο. Μιλάμε δηλαδή για μια πόλη, η οποία όσες δυσκολίες κι αν συνάντησε στην ιστορική της διαδρομή, χάρη στη μεγάλη δυναμική της, τις ξεπέρασε σχετικά εύκολα και γνώρισε περιόδους εξαιρετικής πνευματικής άνθησης. Γιατί η πόλη μας, όποια ονομασία κι αν είχε κατά καιρούς- Χάνδαξ, Κάντια, Μεγάλο Κάστρο, Ηράκλειο- ήταν πάντα και παραμένει η πόλη των μοναδικών αναγεννησιακών μνημείων, αλλά και η πόλη των Γραμμάτων και των Τεχνών. Κι αυτό το διαπιστώνει κανείς εύκολα, αρκεί να επιχειρήσει μια περιδιάβαση στα κεντρικά κυρίως σημεία αυτής και να επισκεφτεί τη Λότζια, το Αρχαιολογικό Μουσείο και το Ναό του Αγίου Πέτρου στο λιμάνι, καθώς και τις ιστορικές πύλες του Ιησού, της Βηθλεέμ, του Παντοκράτορα, του Αγίου Γεωργίου και της Σαμπιονάρας οι οποίες στεγάζονται κάτω από τα ενετικά τείχη και αποτελούν σημαντικούς πυλώνες και μνημεία πολιτισμού.

Όμως, σημαντικά μνημεία, που διαδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο στην πολιτισμική μας ανάπτυξη και παράλληλα συνετέλεσαν τα μέγιστα στην ενδυνάμωση της πίστης των Καστρινών Χριστιανών προς το υπέρτατο ον, δηλαδή το Θεό, ήταν και οι ιστορικές εκκλησίες του Αγίου Μηνά του θαυματουργού και προστάτη του Μεγάλου Κάστρου, ιδιαίτερα στα μαύρα χρόνια της Τουρκοκρατίας, του Αγίου Τίτου, πρώτου Αποστόλου Κρήτης και της Παναγίας των Σταυροφόρων, που επισκέπτονταν κάθε χρόνο χιλιάδες Έλληνες και ξένοι τουρίστες, οι οποίοι προσήγγιζαν με ιδιαίτερο πάντα σεβασμό τις σπάνιας καλλιτεχνικής αξίας εικονογραφίες και αγιογραφίες των εκκλησιών αυτών, απαθανατίζοντάς τις μάλιστα με τις φωτογραφικές μηχανές τους.

Τελειώνοντας, θέλω να αναφερθώ στη λεπτομερή καταγραφή που κάνει ο συγγραφέας στο βιβλίο του των μεγάλων βιομηχανιών και βιοτεχνών, καθώς και των παραδοσιακών μαγαζιών του Ηρακλείου στα μέσα του περασμένου αιώνα.

Επίσης θα ήθελα να αναφερθώ στα όσα γράφονται στο ίδιο βιβλίο για τα ατέλειωτα γλέντια που γίνονταν στο Ηράκλειο κάθε μεγάλη γιορτή, με αποκορύφωμα βέβαια τις ημέρες της Αποκριάς, που οι Καστρινοί “απογειώνονταν” και ζούσαν μοναδικές στιγμές ομορφιάς και μαγείας.

Γλέντια και χοροί λοιπόν τις Απόκριες στο Μεγάλο Κάστρο, σε ειδικά διαμορφωμένες αίθουσες των ξενοδοχείων, των κινηματρογράφων και των μεγάλων κέντρων διασκέδασης, όπου κάθε βράδυ επικρατούσε το αδιαχώρητο στην κυριολεξία και έχανε η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα!...

Πρόκειται όντως για αξέχαστες φεγγαρόλουστες ή αφέγγαρες, αλλά πάντα νοσταλγικές νύχτες, που θαρρείς κι ο κόσμος ζούσε πάντα σαν σε όνειρο και παρακαλούσε να μην... ξυπνήσει ποτέ!