Του Γιώργου Παναγιωτάκη*

Α’ Η Αμφίπολη, η πιο ονομαστή αποικία των Αθηναίων στη Μακεδονία, ανταποκρίθηκε και πάλι στο χτύπημα της αρχαιολογικής σκαπάνης και συνεχίζει να αποκαλύπτει τον συσσωρευμένο πλούτο που κρύβει στα σπλάχνα της. Το ανασκαφικό ενδιαφέρον έφερε παλαιότερα στο φως δύο νεκροπόλεις, καθώς και πολλούς τάφους μακεδονικού ή άλλου τύπου.

Τα κτερίσματα, τα χρυσά αντικείμενα, αγγεία, ανάγλυφες επιτύμβιες στήλες, προϊόντα επίσημων ανασκαφών ή και λαθρανασκαφών, ήταν έργα εξαιρετικής τέχνης.

Ως φαίνεται, η πλουτοφόρα αυτή περιοχή έκρυβε αρκετά μνημεία και αρχαιολογικούς θησαυρούς γενικότερα. Αρκεί να λεχθεί ότι Έλληνες στρατιώτες ήταν εκείνοι που απελευθέρωσαν τη Μακεδονία από τους Τούρκους το 1912-13 αλλά είχαν επισημάνει και το χώρο που βρισκόταν το μεγάλο άγαλμα του λιονταριού, ανάλογου μ’ εκείνο της Χαιρώνειας, απελευθερώνοντάς το κι αυτό.

Αλλά το σπουδαιότερο μνημείο που βρισκόταν «εν υπνώσει», το κράτησε ως επτασφράγιστο μυστικό ώς τις μέρες μας, βάζοντας σε δικαιολογημένη αγωνία την ελληνική αλλά και την παγκόσμια γνώμη για το περιεχόμενό του. Ανεξάρτητα από το ταφικό περιεχόμενο, που ευχόμαστε να είναι το αναμενόμενο, ανακαλύφθηκε ένα σημαντικό μνημείο μοναδικής αρχαιολογικής σπουδαιότητας. Αυτό σημαίνει αυτόματα τη θεαματική βελτίωση των τουριστικών μεγεθών και την αύξηση του τουριστικού εισοδήματος.

Είναι γεγονός ότι η χώρα μας διαθέτει μια πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, χωρίς ως φαίνεται να έχουν αξιοποιηθεί οι οικονομικές της διαστάσεις, ως μοχλός ανάπτυξης. Το τουριστικό ρεύμα προς τη χώρα μας που διογκώνεται συνεχώς, δεν προσελκύεται μόνο από τον ήλιο, τη θάλασσα, τα νησιά και τις φυσικές ομορφιές της χώρας. Βασικό λόγο της αυξημένης επισκεψιμότητας αποτελούν οι αρχαιολογικοί μας θησαυροί, καθώς και τα διάφορα ιστορικά και θρησκευτικά μνημεία που διαθέτουμε.

Β’ Η πόλη μας από την πλευρά αυτή διαθέτει ένα ιδιαίτερα πλούσιο πολιτιστικό απόθεμα, που της εξασφαλίζει το προβάδισμα στον τομέα αυτό, συγκριτικά με τις άλλες επαρχιακές πόλεις της χώρας. Το προβάδισμα αυτό πρέπει να το ανατάξουμε και να το αναδείξουμε με τη συνεχή προβολή και κατάλληλη διαφήμιση, χωρίς να περιμένουμε πολλές φορές το κράτος, με τις γνωστές βραδύνουσες γραφειοκρατικές διαδικασίες. Το Υπουργείο Πολιτισμού, ο τοπικός Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού, η Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι Σύλλογοι των Ξενοδόχων, τα Επιμελητήρια κάθε κλάδου και άλλοι φορείς, επιβάλλεται να ρίξουν ιδιαίτερο βάρος στην κατάλληλη προβολή και διαφήμιση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, αφού είναι συνδυασμένη με την αύξηση του τουριστικού μας εισοδήματος. Το Ηράκλειο, με την πλούσια πολιτιστική προίκα που κουβαλά, συγκεντρώνει όλες τις προϋποθέσεις για να αναδειχθεί ως η μόνιμη πολιτιστική πρωτεύουσα της Ελλάδας.

Ενδεικτικά και μόνο σημειώνουμε για τους ξένους, ότι το Ηράκλειο διαθέτει το μοναδικό αρχαιολογικό μουσείο που φιλοξενεί τους θησαυρούς της μινωικής εποχής. Σε κοντινές και σχετικά μικρές αποστάσεις βρίσκονται η Κνωσός, η Γόρτυνα και η Φαιστός, τα σπουδαία αυτά ανακτορικά κέντρα. Διαθέτει τα μεγαλύτερα και τα πιο καλοδιατηρημένα τείχη της Ευρώπης, κατάλοιπα βέβαια μιας καταθλιπτικής περιόδου της Ιστορίας της Κρήτης. Με τη σημερινή τους κυρίως ανάδειξη και αξιοποίηση αποτελούν ένα σημαντικό ιστορικό αξιοθέατο. Οι άλλοτε πύλες του φρουρίου, που εξυπηρετούσαν στρατιωτικούς αποκλειστικά σκοπούς, σήμερα με την κατάλληλη αξιοποίησή τους αποτελούν έναν αξιόλογο πολιτιστικό βιότοπο. Το Ιστορικό Μουσείο, το Εκκλησιαστικό Μουσείο της Αρχιεπισκοπής, η Λότζια, η πλατεία Λιονταριών, οι δύο μεγάλες βασιλικές Πέτρου και Μάρκου, ο Κούλες, ο προμαχώνας του Μαρτινένγκο, που φιλοξενεί τον τάφο του μεγάλου συγγραφέα και στοχαστή Ν. Καζαντζάκη, οι μεγαλοπρεπείς εκκλησίες των Αγίων Τίτου και Μηνά, το ενυδρείο και άλλα μνημεία και κρήνες, αποτελούν σημαντικούς πόλους, που προκαλούν το ελληνικό αλλά και το παγκόσμιο ενδιαφέρον.

Γ’ Τα μνημεία όμως αυτά δεν αυτοπροστατεύονται. Έχουν ανάγκη από τη δική μας συνδρομή, προκειμένου να συνεχίσουν να επιτελούν το ρόλο τους. Πολλές φορές, νεαρά προφανώς άτομα εκμεταλλευόμενα το σκοτάδι της νύχτας, αναγράφουν επιτείχιες προκλήσεις με διαφημιστικό ή δυσφημιστικό ανάλογο περιεχόμενο. Τα χαμηλής αυτής στάθμης συνθήματα και άλλες ακατονόμαστες φράσεις δείχνουν και το πνευματικό επίπεδο της πόλης, που υποβαθμίζεται εξαιτίας μιας ασήμαντης μειοψηφίας. Χρεώνεται έτσι η πόλη με τον πλούτο των μνημείων της με χαρακτηρισμούς όχι ιδιαίτερα κολακευτικούς. Το φαινόμενο της γραφικής άλλωστε αυτής μόλυνσης το συναντούμε σε δημόσια κτήρια και άλλους προσφερόμενους τοίχους.

Το Ηράκλειο, η πόλη μας, είναι η αυλή του σπιτιού μας και έχει ανάγκη από ευπρεπισμό και αισθητική γενικότερα αναβάθμιση, για να συνεχίσει να παίζει πρωταρχικό ρόλο στον τομέα του τουρισμού. Έναν προσοδοφόρο τομέα, που δεν αφορά μόνο τους τουριστικούς φορείς και όσους ασχολούνται με τον τουρισμό, αλλά όλους μας. Σύνθημά μας λοιπόν, την πλουσιότερη σε μνημεία πόλη της Ελλάδας ας την κάνουμε και καθαρότερη και ομορφότερη.

* Ο Γ. Παναγιωτάκης είναι συγγραφέας-ιστορικός ερευνητής