Του Δημήτρη Χ. Σάββα

“Αυτός ο άλλος, αυτός ο άλλος, είν’ ευεργέτης μου μεγάλος”... Ίσως αυτοί οι στίχοι του παλιού τραγουδιού του Νίκου Γούναρη, δε θα έπρεπε να λείπουν από τα χείλη του κάθε Έλληνα. Και ο λόγος; Η ανταπόδοση ενός μεγάλου “ευχαριστώ”, αφενός στην κυβέρνηση και αφετέρου στον αντιπρόεδρό της Ευάγγελο Βενιζέλο, ύστερα από σχετική πρόταση του ίδιου (την οποία αποδέχτηκε και το υπουργείο Οικονομικών), σχετικά με την μετάθεση της προθεσμίας πληρωμής της πρώτης δόσης στα τέλη Σεπτεμβρίου αντί της 29ης Αυγούστου. Πρόκειται για τη δόση ΕΝΦΙΑ, ενιαίου φόρου ιδιοκτησίας ακινήτων.
Την ίδια στιγμή τα κυβερνητικά στελέχη καθώς καθώς και οι βουλευτές της συμπολίτευσης, ξεχνώντας ότι ήταν αυτοί που ψήφισαν πριν από μερικούς μήνες τον Ενιαίο Φόρο Ακινήτων προς αντικατάσταση του χαρατσιού της ΔΕΗ, επιδίδονταν σε ένα θέατρο του παραλόγου και επιχειρούσαν να κρυφτούν πίσω από την προηγούμενη ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών, ενώ είτε έδειχναν είτε κατονόμαζαν ευθέως ως υπεύθυνο για το αλαλούμ με το νέο φόρο τον τέως γενικό γραμματέα Εσόδων... Χάρη Θεοχάρη!
Και το Μαξίμου μέσα σε κλίμα έντονης ιλαροτραγωδίας, προσπαθεί να αποδώσει όλα αυτά σε προχειρότητες του κράτους, των υπευθύνων, του προηγούμενου οικονομικού επιτελείου, όπου οι αβλεψίες και τα λάθη μας έφεραν εδώ. “Πρόκειται περί τραγικού λάθους και όχι σχεδίου και επιλογής” σημείωσε χαρακτηριστικά η κυβερνητική εκπρόσωπος κα Σοφία Βούλτεψη. Έτσι λοιπόν η δόση μετατίθεται για το μήνα Σεπτέμβρη.
Τυχαία άραγε; Αφού ο μήνας αυτός εκτός από μήνας του φθινοπώρου, του κρασιού και του τρύγου, από μήνας της έναρξης του σχολικού έτους, είναι και ο μήνας της ινδίκτου.
Την 1η Σεπτεμβρίου οι Ρωμαίοι την ονόμαζαν indictio(=ινδικτιώνα). Η λέξη αποδόθηκε στα ελληνικά με τον όρο επινέμησις και σημαίνει κατανομή των φόρων. Το Σεπτέμβρη όλες οι σοδειές έχουν πια συγκεντρωθεί.Γι’ αυτό και,το κράτος μπορεί τώρα να κατανείμει τους φόρους στους υπηκόους-του ανάλογα με την παραγωγή που είχε καθένας. Αυτή είναι η επινέμησις.
Βρισκόμαστε στην αρχή του φθινοπώρου. Τώρα, όπως γράφει ο συναξαριστής, «παύει μεν η γη απο το να γεννά τους καρπούς, αρχίζει δέ πάλιν να συλλαμβάνει, τρόπον τινά, και να εγγαστρώνεται άλλους, νέους». Το Σεπτέμβρη αρχίζει η προετοιμασία της σποράς· και στα παλιά χρόνια αυτή την εποχή γίνονταν οι αγροτικές συμβάσεις: μίσθωναν, δηλαδή, οι ιδιοκτήτες τα χωράφια τους στους σέμπρους και αυτοί πάλι προσλάμβαναν τα κοπέλια, τους μισθωτούς εργάτες.
Σεπτέμβρης λοιπόν! Η καθιερωμένη βέβαια χρονολογία, τόσο για τις γεωργικές εργασίες, όσο και τις εργασίες ανθρώπων της θάλασσας δεν είναι η 1η του μήνα, αλλά η 14η γιορτή της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Δικαιολογημένα λοιπόν οι ναυτικοί να λένε: “Του Σταυρού σταύρωνε και δένε”, αφού άρχιζαν τα πρωτοβρόχια και η θάλασσα αγρίευε. Έπρεπε λοιπόν να δέσουν τα καΐκια τους και να βρεθούν κοντά στις οικογένειές τους.
Επίσης οι γεωργοί: “Του Σταυρού σταύρωνε και σπέρνε”, αφού η γη ήταν έτοιμη.
Όμως ινδικτιώνα δεν σημαίνει μόνο την κατανομή των φόρων αλλά είναι και έναν τρόπο υπολογισμού του χρόνου για την εκκλησιαστική χρονολόγηση. Η κάθε ινδικτιώνα αποτελεί έναν κύκλο δεκαπέντε χρόνων. Γιατί λοιπόν να μετρούν το χρόνο ανά δεκαπέντε χρόνια; Αυτό απασχόλησε και τους ερευνητές της Εκκλησίας μας. Στο συναξαριστή του Νικοδήμου υπάρχει η ακόλουθη εξήγηση. Πιο συγκεκριμένα αναφέρεται:
“Οτι η αιτία του να αναβαίνει η ινδικτιώνα έως εις τας δεκαπέντε, είναι η εναλλαγή των των ανθρωπίνων ηλικιών· κατά δεκαπέντε γαρ χρόνους αλλάττουν οι άνθρωποι μεγάλας εναλλαγάς. Διότι, εις τους δεκαπέντε χρόνους αρχίζει ο άνθρωπος να τριχώνει· εις τους δις δεκαπέντε λαμβάνει το τέλειον της ηλικίας· εις τρις δεκαπέντε γίνεται ο άνθρωπος μεσοκαιρίτης· εις τους τετράκις δεκαπέντε γίνεται λευκογένης· εις τους πεντάκις δεκαπέντε γίνεται άνθρωπος γέρων· και εις τους εξάκις δεκαπέντε γίνεται ο άνθρωπος εσχατόγερος”.
Τέτοιες μέρες... όλοι θυμόμαστε το πρώτο κουδούνισμα στο σχολείο. Φωνές, ξεφωνητά, τρέξιμο, γέλια αλλά και κλάματα από τους μικρούς μαθητές. Τα μεγαλύτερα παιδιά μπαίνουν γρήγορα στη σειρά τους αντίθετα με τα πρωτάκια που στην αρχή μπερδεύονται αλλά τελικά τα καταφέρνουν. Πολλές φορές δεν θέλουν να ξεκολλήσουν από τη φούστα των μανάδων τους.
Ξεφυλλίζοντας το αναγνωστικό της Δευτέρας Δημοτικού έκδοση 1954-1955 διαβάζουμε τον τίτλο: Με τη μητέρα στο σχολείο. Θα θυμόμαστε όλοι την φωτογραφία του μικρού Θανασάκη με τη μητέρα του που τον κρατά από το χέρι για να πάει σχολείο και φυσικά κάποιο απόσπασμα του κειμένου:
“... Πεντακάθαρος, επιμελής και ευσεβής, χαρούμενος, ατσαλάκωτο πρότυπο ο Θανασάκης, που, όσο κι αν προσπαθούσαμε, όλο και του πολειπόμασταν σε κάτι...”.
Φυσικά άαφησα τελευταίο τον τρυγητή Σεπτέμβρη, τον Σεπτέμβρη του μούστου και της κοπής των σταφυλιών. Τρυγητής είναι η πιο γνωστή και διαδεδομένη από τις ονομασίες του μήνα αυτού στο λαϊκό καλαντάρι και συνδέεται με τον τρύγο, ο οποίος είναι και η κύρια αγροτική απασχόληση αυτών των ημερών. Συχνά απεικονίζεται ο Σεπτέμβρης ως τρυγητής με το κοφίνι να τρυγάει ή να πατάει τα σταφύλια, περιστοιχισμένος από αγόρια και κορίτσια, όλα τους λεβεντόκορμα και σε ευθυμία ευρισκόμενα αφού τρυγούν τον μεθυστικό καρπό του αμπελιού.
Η εργασία του τρύγου είναι μια συμμετοχική πράξη, μια εργασία αλληλοβοήθειας και αλληλοσυμπαράστασης.
Φέρνει όπως και ο θερισμός κοντά τους ανθρώπους, σμίγουν οι εργάτες και η δουλειά γίνεται διασκέδαση.
Άνδρες, γυναίκες, παιδιά... Την καθολική αυτή συμμετοχή την εκφράζει η παροιμιακή φράση: Θέρος, τρύγος, πόλεμος. Μια εργασία που έπαιρνε πανηγυρικό χαρακτήρα σε περιοχές όπου ήκμαζε η αμπελουργία. Σήμερα όλα αυτά έχουν ατονίσει, επήλθε η παρακμή και οι χαρές του τρυγητού έχουν κοπάσει. Μας τις θυμίζουν κάποια απομεινάρια οψιγιάδων και κάποιες ολόξερες κουρμούλες μέσα στα ελαιοχώραφα.
Ωστόσο ο μήνας Σεπτέμβρης, αυτός ο μήνας των ποικίλων και επιβαλλόμενων δραστηριοτήτων, ο πρώτος μήνας του φθινοπώρου εύχομαι να μας βρει όλους με υγεία και χαρά. Και αν κάποιοι θέλουν αυτή την εποχή μελαγχολική, επειδή πλησιάζει ο χειμώνας, είναι για τους περισσότερους μια περίοδος αισιόδοξη, τόσο για τη συγκομιδή, όσο και για το ετοιμασμένο ξεχειμώνιασμα!