Θ εία τύχη έφερε στις Αρχάνες έναν νεαρό επιστήμονα έναν νέο αρχαιολόγο να ενεργήσει ανασκαφές στο οικόπεδο Χονδράκη στην Τουρκογειτονιά (κακώς ονομάζεται Τουρκογειτονιά) Αρχανών που η νεοδρυθείσα υπό του αείμνηστου Εμμ Καλοχρισιανάκη (Αιγύπτιου) Περιηγητική Λέσχη είχε αγοράσει για αυτό τον σκοπό, είχε δε χρηματοδοτήσει και το όλο ανασκαφικό αυτό έργο..

Χαλεπές μέρες, (μετά πολεμική και μεταεμφυλιακή περίοδος) και η Υπηρεσία στερούταν τελείως χρημάτων.

Τούτο είχε δηλώσει ο έφορος Αρχαιοτήτων, αείμνηστος Στυλιανός Αλεξίου στον πρόεδρο της Λέσχης, Καλοχριστιανάκη, που είχε ζητήσει την διενέργεια υπό της υπηρεσίας ανασκαφών στην Τουρκογειτονιά Αρχανών για την αποκάλυψη του θερινού ανακτόρου της Κνωσού που ως γνωστό ο Εβανς το τοποθετεί στις Αρχάνες και που ήδη υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα. Με το υπ’ αριθ 11503/ 26 / 64 έγγραφο του υπουργείου Προεδρίας της Κυβερνήσεως προς την Εφορεία Ηρακλείου εγκρίνεται η αίτηση του Εμμ Καλοχριστιανάκη της Περιηγητικής και δύνεται η έρευνα στον αρχαιολόγο Σακελαράκη στο αγορασθέν υπό της Περιηγητικής οικόπεδο και με δαπάνες της Λέσχης.

Η πρώτη εμφάνιση του Σακελαράκη σε μια ομιλία του για τις Αρχάνες στο κοινό των Αρχανών, με την ωραία και νεανική του εμφάνιση, με τη γλαφυρότητα του, σφριγηλός και αποφασιστικός στην όψη, μπήκε με την πρώτη του επαφή στις καρδιές των Αρχανιωτών.

Η έρευνα άρχισε στις 19/10/64 και τελείωσε στις 20/11/64. Ως αντιπρόεδρος και ιδρυτικό μέλος της Λέσχης από την πρώτη μέρα βρέθηκα στο οικόπεδο και η γνωριμία μου τον αείμνηστο Σακελαράκη για μένα υπήρξε πολύ σημαντική. Από απλή περιέργεια τις πρώτες μέρες η καθημερινή μου επίσκεψη καθώς και του ταμεία της λέσχης Δημητρίου Σπηλιωτάκη και ο οποίος μάλιστα συνδέθηκε πολύ φιλικά μαζί του έκτοτε. Η ενημέρωση των ευρημάτων όμως που με τόση λεπτομέρεια μας έκανε ο κυρ Σακελαράκης στην κάθε μας επίσκεψη, μας προξένησε ένα συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για το γινόμενο έργο. Παρακολουθώ καθημερινά τον ακούραστο ερευνητή μέσα στην τρομερή ζέστη του καλοκαιριού, στο κάπυρο του ήλιου όρθιος ακμαίος και με τα αετίσια μάτια του να παρακολουθεί τον κάθε εργάτη να ελέγχει το εύρημα το κάθε αντικείμενο σε οποιαδήποτε μορφή και μέγεθος και αν ήταν και να το παραδίνει μετά προς φύλαξη για την μετέπειτα μελέτη του. Πάντα ακούραστος γελαστός και ευχαριστημένος, στα μάτια του κανείς διέκρινε την μεγάλη του ικανοποίηση από τα αποτελέσματα της ημέρας. Μετά την ανασκαφή αποσυρόταν και το απόγευμα ριχνόταν στη μελέτη, την αξιολόγηση και στην συγγραφή των ευρημάτων της ημέρας με την μεγάλη συνάδελφο, σύζυγο, συνεργό και βοηθό, αγαπημένη του Εφη. Μήπως υπερέβαλε τον εαυτόν του και έφερε τόσο πρόωρα το τέλος του; Ή μήπως υπάρχει κατάρα του Μίνωα, όπως η κατάρα των Φαραώ που μονίμως έπληττε τους ερευνητές των τάφων τους; Αυτό είναι πολλές φορές το ερώτημα που σήμερα με απασχολεί και που μου γέννησε ο αιφνίδιος και αναπάντεχος θάνατός του.

Δεν υπήρξε μέρα που να μην μας αναφέρει κάτι πολύ σημαντικό στο έργο του.. Ανακάλυψε σπουδαίο κτηριακό συγκρότημα, πλήθος Μινωικών ευρημάτων, ιερό κέρας, τριποδικούς βωμούς, και το αποκορύφωμα του η ανεύρεση των τεσσάρων βωμών (αμφίκοιλο ), “σπουδαίο και μοναδικό εύρημα” μου λέει και το οποίο υπάρχει μόνο στην Πύλη των Λεόντων, υπό ανάγλυφη όμως μορφή, τοιχογραφίες στην είσοδο και το όλο κτηριακό συγκρότημα σε αρίστη κατάσταση. Είχε δε χαρακτηριστεί ανώτερο της Κνωσού από τον καθηγητή αείμνηστο Πλάτωνα. Ρίχνεται στην μελέτη και κάνει τις πρώτες του ανακοινώσεις.

Το όνομα του Σακελαράκη αρχίζει να γίνεται γνωστό στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο και στο μη αρχαιολογικό κόσμο. Και ενώ το έργο στο οικόπεδο Χονδράκη βρίσκεται στην μεγάλη του εξέλιξη, με μεγάλη μας λύπη βλέπομε αιφνιδίως να σταματά και να δίνεται εντολή να γίνει επιχωμάτωση των ευρημάτων προς αποφυγή λέει της καταστροφής των. Η Περιηγητική πείθει την υπηρεσία να αποφύγει την απόκρυψη των ευρημάτων και αναλαμβάνει την προστασία των με την κατασκευή ενός στεγάστρου κάτι που έγινε αμέσως. Το όλο έργο, αγορά και ανασκαφές, ανήλθε στο ποσό των 350000 χιλιάδων δραχμών εξ’ολοκλήρου από την λέσχη.

Τον επόμενο χρόνο ο Σακελαράκης έχει εντοπίσει στο Φουρνί την ύπαρξη αρχαιολογικών ευρημάτων. Κρίνεται επείγουσα η έναρξη της ανασκαφής. Με την παράκληση του αείμνηστου Αλεξίου και του Σακελαράκη στον πρόεδρο της Λέσχης, προκαταβάλει η λέσχη το ποσό των 28 χιλιάδων δραχμών δια την έναρξη του νέου έργου. Ένα σπιτάκι θολωτό με πέτρινες πλάκες κατασκευασμένο προφανώς για κατάλυμα βοσκών τράβηξε αρχικώς το ενδιαφέρον του Σακελαράκή. To εσωτερικό κυκλικό δάπεδό του έδινε την εντύπωση μπαζωμένου πηγαδιού. Άρχισε την αφαίρεση του περιεχομένου. Σε αρκετό βάθος εμφανίζεται αρχικώς μία οπλή αλόγου. Ο Σακελαράκης αλλάζει όψη, τον βλέπω, και μέσα μου γεννάται το ερώτημα τι σπουδαίο να περιμένει ! Μετά από λίγο ολόκληρος ο σκελετός είναι πια στην επιφάνεια. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τον ενθουσιασμό του παρά που πάντα ήταν φειδωλός στις εκδηλώσεις του. “Βρισκόμαστε προ βασιλικού τάφου” μου είπε. Μετά την αποκάλυψη του σκελετού του αλόγου άρχισε ανασκαφή στο εξωτερικό νότιο τμήμα του σπιτιού. Σε σχετικό βάθος ο πρώτος βασιλικός ασύλητος θολωτός τάφος είναι γεγονός. Η ολονύκτιος τυμβωρυχία την οποία με τρομερή προσοχή, θαυμασμό και δέος παρακολουθούμε, παρουσιάζει το ένα μετά το άλλο αμύθητης αξίας κτερίσματα. Χρυσό δακτυλίδι με τις διάφορες παραστάσεις αμύθητου αξίας. Δεν υπάρχει στον κόσμο το όμοιο του μου είπε, περιδέραια με οκτάσπιδες χρυσές χάνδρες και με πολύτιμους λίθους και πολλά άλλα ευρήματα που μόνο ο ειδικός Σακελαράκης μπορεί να εκτιμήσει και να μας περιγράψει.

Ο Σακελαράκης δεν κρύβει τον ενθουσιασμό του. Ρίχνεται στην ταξινόμηση, μελετά συγγράφει. Ανακοινώνει μετά της συζύγου του Εφης στο κοινό των Αρχανών τα νέα του ευρήματα.. Τα επόμενα χρόνια συνεχίζει το ανασκαφικό του έργο στο μινωικό νεκροταφείο, το Φουρνί, το οποίο κρύβει ολόκληρο τον πολιτισμό της εποχής. Πλήθος ευρημάτων μεταξύ των οποίων πάρα πολλές τρομερής λεπτομερειακής τεχνικής σφραγίδες. Δεν σταματά όμως εδώ. Παίρνει την ανηφόρα και φθάνει στις πρόποδες του Γιούχτα, τα Ανεμόσπηλια. Το άστρο του μεσουρανεί. Προκαλεί σεισμική δόνηση στον αρχαιολογικό κόσμο με την ανακάλυψη της ανθρωποθυσίας. στα Ανεμόσπηλια, άγνωστο μέχρι σήμερα στα μινωικά δεδομένα.

Το όνομα του Σακελαράκη συμπαρασύρει και το όνομα των Αρχανών. Γίνονται γνωστές σε όλο τον κόσμο και πολλοί τις αναφέρουν ως τα κυρίως μινωικά ανάκτορα. Μεγάλη η ευγνωμοσύνη του αρχανιώτικου λαού και σαν ελάχιστο δείγμα τιμής τον κάνει επίτιμο Δημότη. Τυχερές οι Αρχάνες αλλά και η Περιηγητική Λέσχη που ο σκοπός της και το όνειρο της έπεσε στον ακούραστο Γίγαντα της Αρχαιολογίας και της Επιστήμης Σακελαράκη. Τον χάνομε όμως προσωρινά. Ετσι νομίζαμε και το πιστεύαμε γιατί είχε αφήσει ένα μεγάλο κομμάτι από τη ζωής του που έπρεπε να εκπληρώσει στις Αρχάνες. Τον τραβούν τα Ανώγια, ερευνά το Ιδαίον Άντρο. Οι συνθήκες διαφορετικές με την αφόρητη ζέστη στο Φουρνί, και τον Ήλιο διαδέχεται το σκοτάδι η υγρασία και το κρύο. Προσαρμόζεται όμως σύντομα έχει θέληση αλλά και πείσμα. Δεν τον λυγίζουν οι συνθήκες, μια κάπα και μια μπαστούνα είναι τα όπλα του στα κακοτράχαλα του Ψηλορείτη για να συνεχίζει με τον ίδιο γνωστό του ρυθμό το ανασκαφικό του έργο.

Τα Ανώγεια, που γίνονται νέος αρχαιολογικός πόλος έλξης, τιμούν και ευγνωμονούν τον μεγάλο τους ευεργέτη. Η θεά Τύχη του επεφύλαξε την μεγαλύτερη χαρά της ζωής του, την ανακάλυψη της Ζωμίνθου. Μεγάλη υπόθεση η ανακάλυψη μιας νέας μινωικής πόλης. Τα Ανώγεια στην παγκόσμια ειδησεογραφία και πάλι. Εδώ βέβαια δεν μπορεί να κρύψει την χαρά του και από φειδωλός που ήταν στις ανακοινώσεις του γίνεται περισσότερο πρόθυμος, ομιλητικός και με κάθε τρόπο, και με την γλαφυρότητα που τον διακρίνει, επεξηγεί την τόσο σπουδαία ανακάλυψη του με κάθε λεπτομέρεια στον κάθε ενδιαφερόμενο. Ανακάλυψη που στους αιώνες θα φέρει το όνομα του “Σακελαράκης”.

Πριν προλάβει όμως να χαρεί την τόσο μεγάλη του ανακάλυψη, η θεά Τύχη τον ζήλεψε φαίνεται, τον ζήλεψε με την άνοδο του στο ζενίθ της αρχαιολογίας και σαν διάττοντα αστέρα τον πήρε τόσο σύντομα και τόσο απρόσμενα από κοντά μας. Ξάφνιασε τις Αρχάνες. Ξάφνιασε τα Ανώγεια. Ξάφνιασε και ολόκληρο τον αρχαιολογικό κόσμο ο αιφνίδιος θάνατος του μια που μέχρι τέλους άφηνε την τελευταία ικμάδα της ζωής του στην Ζώμινθο. Το όνομα του έμεινε για πάντα στις Αρχάνες, στα Ανώγεια στην Κρήτη σε όλη την Ελλάδα αλλά και σε ολόκληρη την ελληνική και παγκόσμια αρχαιολογική κοινότητα με το τεράστιο έργο που άφησε. Σήμερα ο λαός των Αρχανών τοποθετεί στο Μουσείο Αρχανών και αποκαλύπτει την Προτομή του Σακελαράκη ως ελάχιστο δείγμα τιμής και ευγνωμοσύνης που οφείλει στον μεγάλο και αθάνατο ερευνητή, ως παράδειγμα προσφοράς και μίμησης για την μεγάλη κληρονομιά που άφησε στις Αρχάνες.

Να είσαι εν ειρήνη, και ελαφρό το χώμα της Ζωμίνθου που σε σκεπάζει αγαπητέ και αλησμόνητε Γιάννη.

Νίκος Κολομβοτσάκης

Συν/χος Οδοντίατρος