
Μπορεί στους σημερινούς μας νέους και νέες αυτά να φαίνονται λίγο παράξενα, ίσως και απίστευτα. Ομως έτσι ήταν τα πράγματα. Ηταν σπάνιο φαινόμενο να κολυμπούν μαζί άνδρες και γυναίκες, αγόρια και κορίτσια κατά τις πρώτες ... δεκαετίες του περασμένου αιώνα, πριν από τον πόλεμο. Αυστηρή η επιτήρηση και έντονα τα “μέτρα κατά της ανηθικότητας και της κοινωνικής διαφθοράς”.
Ενας διαρκής αγώνας στις παραλίες τότε όχι μόνο τις Καστρινές αλλά και στις υπόλοιπες όπου οι “στυλοβάτες” έδιναν καθημερινό αγώνα ενάντια στις “ανήθικες ροπές” αποφεύγοντας την κατακρύλα “στον κρυμνό προς τον οποίο οι άλλοι προχωρούσαν”. Αγώνας λοιπόν από εκείνους τους “υπέρμαχους της ευκοσμίας και της ηθικής”.
Ομως τα χρόνια περνούσαν... γοργά όπως τρέχει το νερό. Εκείνοι που προσπαθούσαν να κρατήσουν ψηλά την “σφαίρα των ηθών”, χαμήλωναν τις φωνές τους ή μάλλον αν και φώναζαν δεν ακούγονταν.
Μέρα με τη μέρα η φωνή τους γινόταν όλο και πιο αδύναμη, ώσπου κάποια στιγμή άρχισαν να σιωπούν... ‘Ισως να συνήθισε το μάτι τους στη μικτή εικόνα των λουομένων. Ισως και να το πήραν απόφαση ότι ο χωριστός για άνδρες και γυναίκες τρόπος απόλαυσης του μπάνιου να είναι μια παραφωνία. Ποιος ξέρει... Ετσι συμβαίνει συνήθως όταν η εξαίρεση πάψει να είναι εξαίρεση και γίνεται κανόνας. Το σημερινό πόνημά μου όμως θέλω να το αφιερώσω σ’ έναν αρθρογράφο εκείνης της εποχής!
Αποσπάσματα του κειμένου που ακολουθεί είναι δικά του και δημοσιεύονται στην εφημερίδα “Ελευθέρα σκέψις” στην καθημερινή και τόσο ενδιαφέρουσα στήλη για την καστρινή τότε κοινωνία με τίτλο “Καθημερινή ζωή”. Ο τίτλος του κειμένου που ακολουθεί ειναι Μπαιν - Μιξτ. Ας έρθουμε στο περιεχόμενό του:
“Τι σου είναι τέλος πάντων αυτή η εξέλιξις. Καταλύτρα κάθε παληού έρχεται να σαρώση ό,τι βρίσκει στο διάβα της. Εθιμα και κοινωνικοί θεσμοί που ως τα χθες ήσαν αξίες ιερές και απαραβίαστες σήμερον δεν υπάρχουν κι αν υπάρχουν χάνουν καθημερινά από τη βαρύτητά τους ως που να καταντήσουν στο τέλος γράμμα νεκρό. Στη θέση του παληού που σβύνεται κάτι καινούριο έρχεται να φυτρώση. Αυτός είναι ο αιώνιος νόμος της φύσης. Ο,τι ως τα χθες ήταν ανήθικο και άσεμνο, σήμερο πια δεν είνε. Θάρθη μάλιστα μια μέρα που θάναι ηθικώτατο. Πόσο είχε δίκιο ο Ηράκλειτος σαν έλεγε
“Το παν υπάρχει και δεν υπάρχει, το παν ευρίσκεται σ’ έναν αέναο μετασχηματισμό”.
Τέτοιες κι άλλες σκέψεις μου γεννήθηκαν ξαφνικά περνώντας σήμερο το πρωί από τα μπαιν - μιξτ της Τρυπητής.
Αγόρια και κορίτσια σ’ ένα αρμονικό σύνολο έπαιρναν μαζύ το πρωινό θαλασσινό λουτρό τους. Μια κοπέλλα ως είκοσι χρονών με μαύρο μαγιό έκανε ηλιοθεραπεία ξαπλωμένη πάνω στην αμουδιά. Δεν φαινόταν να νοιάζεται για τον νεαρό “λουόμενον” που βρισκόταν δίπλα της και που ίσως να την κυττούσε.
Και τότε άθελα η σκέψη μου γύρισε λίγα χρόνια πίσω. Δεν είναι μακριά η εποχή που οι λύκοι ήχαν επιμελώς χωρισθή από τα πρόβατα. Τα άρρενα με τα θήλεα δεν κάνουν όπως δεν κάνει η φωτια με τα λινόξυλα. Το πρωί για τις γυναίκες, το βράδυ για τους άνδρες. Ο κανονισμός τόλεγε καθαρά. Τόλεγε και ο Μηναδάκης ο ενοικιαστής των λουτρών. Μα τόλεγε και ολόκληρη η κοινωνία. Στο Φάληρο μπορεί να κάνουν ό,τι θέλουν, εδώ είναι Κάστρο. Κι ακόμη απαγορευόταν στα “άρρενα” να διέρχονται “ένθεν και ένθεν” της παραλίας. Φύλακες εγρηγόρουν και η παραλία ολόκληρος από του Ράδου ως τις σπηλιές εφρουρήτο αγρύπνως. Αλοίμονον στον αρσενικό που θ’ απετόλμα να εμφανισθή έστω και αφ’ υψηλού. Η θέση σου δεν ήτο ούτε επάνω στο μπεντένι. Υπήρχε, προς θεού, φόβος βεβηλώσεως. Δια τούτο και ελάμβανες διαταγήν παρά του αγρυπνούντος φρουρού της σεμνότητος, να εγκαταλήψεις πάραυτα το πόστο σου και να τραπής προς άγνωστον διεύθυνσιν”.
Το όνομα του αρθρογράφου είναι Γιάννης Θέμελης και άρθρα του όπως προαναφέρουμε βρίσκονται στην καθημερινή Ηρακλειώτικη εφημερίδα “Ελευθέρα σκέψις” του Ιωάννη Μουρέλλου. Αυτή η τόσο ενδιαφέρουσα εφημερίδα εκδιδόταν στην πόλη μας προπολεμικά.
Δεν διασκέδαζαν όμως οι παλιοί Καστρινοί μόνο με τα θαλάσσια μπάνια κατά την περίοδο του καλοκαιριού. Παρ’ όλη την παραθεριστική κίνηση, κάθε βράδυ και ειδικά το Σαββατοκύριακο η πλατεία των Τριών Καμαρών έσφιζε από ζωή. Ενας χώρος που αποκαλούνταν από τους παλιότερους: “ιδεώδης τόπος επιδείξεως, ακροβολισμών και γαμβροθηρίας.. αργότερα διασώθηκε ως χώρος νυφοπάζαρου”. Εκτός βέβαια από τα προαναφερθέντα δρώμενα, υπήρχαν και τα “χορευτικά τέννις”. Χαρακτηριστικό το δημοσίευμα που ακολουθεί:
“Ζωηροτάτη η κίνησις την περασμένη Κυριακή απόγευμα στο τερροίν του τέννις ημέραν του δευτέρου χορευτικού απογεύματος της εφετεινής περιόδου.
Από τας γνωστάς μας. Η δεσποινίς Πόπη Μακράκη- η απαράμμιλλος λεπτή ευμορφιά το εξωτικό αυτό πλασματάκι. Η δεσποινίς Μουρέλλου - πάντοτε chic - αι Δ/ες Κορσίνη Κόρπη Πιπέρα, Κουφάκη, Καρίπη - Μισαηλίδου. Αι κυρίαι Κρίτσα, Κόρπη, Γιαμαλάκη, Αλεξίου, Μουρέλλου, Νευσεχιριόν Βουρδουμπάκη, Βοϊλα. Οι κύριοι Καντιώτης, Κόρπης, Κρίτσας, Μάουρο, Μπλουτράιχ, Νευσεχιριάν, Γιαμαλάκης, Κεφαλογιάννης, Μπουρνέλος, Τσαπάρας, Τσαχάκης Κονίδης κ.ά. Οπως φαίνεται αι χορευτικαί αυταί συγκεντρώσεις θα σημειώσουν και εφέτος όπως και κάθε χρόνον επιτυχίαν”.
Ετσι, τόσο όμορφα και απλά κυλούσε η ζωή τους καλοκαιρινούς μήνες στο Μεγάλο Κάστρο. Παρ’ όλα τα προβλήματα, που και τότε υπήρχαν, αφού ήταν δύσκολες οι εποχές, οι Καστρινοί προσπαθούσαν να διεσκεδάσουν, να χαρούν τις ομορφιές της ζωής μέσα από απλές και ήρεμες καταστάσεις που είχαν πάντα για επίκεντρο τις ανθρώπινες σχέσεις.

