Του Γιάννη Τσερεβελάκη*

Η μεγάλη εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, το Πάσχα του καλοκαιριού, όπως ονομάζεται, θα εορταστεί κι εφέτος με τη δέουσα ευλάβεια, την ευλάβεια που παραδοσιακά ο λαός μας δείχνει προς το πρόσωπο της Μητέρας του Χριστού.

Γιατί η Παναγία είναι για τον ορθόδοξο λαό μας η μεγάλη Μάνα, η καταφυγή των θλιβομένων, η βοήθεια των ασθενούντων και ταλαιπωρουμένων, η υπέρμαχος στρατηγός, η μεσίτρια μεταξύ Θεού και ανθρώπων, η Πλατυτέρα των ουρανών, η χώρα του Αχωρήτου. Οι χριστιανοί προστρέχουμε σ’ αυτήν με τη βεβαιότητα ότι ακούει τη φωνή μας, καταλαβαίνει τον πόνο μας και ανταποκρίνεται στα αιτήματά μας, επειδή η ίδια, ως μάνα, νιώθει και αγαπά τα παιδιά της. Γι’ αυτό και, όπως λέγει κάποιο τροπάριο που ψάλλεται στις Παρακλήσεις του Δεκαπενταυγούστου, «κανείς από όσους καταφεύγουν στην Παναγία δεν φεύγει ντροπιασμένος» (ουδείς προστρέχων επί σοί κατησχυμμένος από σου εκπορεύεται).

Η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου εορτάζεται την ίδια μέρα από ορθοδόξους και καθολικούς χριστιανούς, παρά το γεγονός ότι οι δυο παραδόσεις διαφέρουν ως προς το τι συνέβη με το θάνατο της Παναγίας. Σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, η Παναγία «εκοιμήθη», δηλαδή πέθανε όπως όλοι οι άνθρωποι, και κατόπιν «μετέστη προς την ζωήν», δηλαδή μετέβη και πέρασε από τον παρόντα κόσμο στην αιώνια ζωή, κοντά στον Υιό Της, ενώ σύμφωνα με την παράδοση του Καθολικισμού, η Παναγία αναλήφθηκε με το σώμα Της στον ουρανό, χωρίς προηγουμένως να έχει πεθάνει. Δεν θα ασχοληθώ με τη δογματική σημασία της διαφοράς των δύο παραδόσεων. Εκείνο που ενδιαφέρει είναι να δούμε αυτή τη μεγάλη εορτή της Μάνας του Θεού σε σχέση με όσα συμβαίνουν σήμερα στον κόσμο μας. Βεβαίως, οι εορτές ήταν και είναι πάντοτε ευκαιρίες ο κόσμος να λατρεύσει το Θεό και να τιμήσει τους αγίους, αλλά συγχρόνως και να χαρεί, να ξεφύγει από την καθημερινότητα και να νοηματίσει διαφορετικά το χρόνο του. Για τούτο το να ψάχνει να βρει κανείς σχέση ανάμεσα σε μια εορτή και το παρόν ίσως ηχεί κάπως παράξενα. Τι σχέση μπορεί να έχει με το παρόν μια θρησκευτική γιορτή που έρχεται από τα βάθη του χρόνου; Και τι σχέση μπορεί να έχει μια θρησκευτική γιορτή, μια γιορτή χαράς, με όσα τραγικά συμβαίνουν γύρω μας σήμερα;

Για να απαντήσουμε στα ερωτήματα αυτά, πρέπει πρώτα να δούμε ποιο είναι το παρόν του Χριστιανισμού. Ο Χριστιανισμός υπήρξεν και είναι η θρησκεία εκείνη που, μαζί με τον αρχαίο ελληνικό κόσμο και τη Ρώμη, διαμόρφωσε το πρόσωπο της Ευρώπης και όλου του δυτικού λεγόμενου κόσμου. Οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα, ο τρόπος ζωής και ο τρόπος του σκέπτεσθαι, οι αντιλήψεις και η φιλοσοφία ζωής του Ευρωπαίου ανθρώπου έχουν μπολιαστεί, είτε το θέλει είτε όχι, από το πνεύμα και το γράμμα του Χριστιανισμού. Ωστόσο, σήμερα ο Χριστιανισμός, όσο κι αν οι αριθμοί δείχνουν ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη, από πληθυσμιακή άποψη, θρησκεία στον κόσμο, δεν έχει τη μαχητικότητα και το δυναμισμό που είχε. Η πρακτική αθεΐα έχει απλωθεί στο δυτικό κόσμο (Ευρώπη κυρίως), ο προτεσταντικός κόσμος έχει διαιρεθεί σε πολλά κομμάτια (σέκτες, «εκκλησίες», ομάδες), ενώ οι χριστιανικοί πληθυσμοί σε περιοχές της Ασίας και της Αφρικής διώκονται απηνώς από τους μουσουλμάνους εξτρεμιστές. Μάλιστα, τις τελευταίες εβδομάδες όλα τα ΜΜΕ έχουν ως πρώτη είδηση τους διωγμούς και τις σφαγές των χριστιανών στο Ιράκ από τους λεγόμενους τζιχαντιστές. Από την άλλη μεριά και οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας έχουν υποκύψει σε πολύ μεγάλο βαθμό σ’ αυτό που ονομάζεται εκκοσμίκευση, δηλαδή έχουν ταυτιστεί με τον κόσμο, έχουν γίνει ένα ακόμα και με τις κακές (τις αμαρτωλές) πλευρές του κόσμου μας. Όλα αυτά τα φαινόμενα και γεγονότα που αδρομερώς παρουσιάσαμε κάνουν πρόδηλο ότι ο Χριστιανισμός πρέπει να ξαναβρεί τον εαυτό του, να γίνει αυτό που είναι, να ψάξει πίσω από τα «μαλάματα» και τα «χρυσάφια» με τα οποία έχει καλυφθεί, για να ξαναβρεί το πρόσωπό του, να ξαναβρεί δηλαδή την ατόφια διδασκαλία του Ιησού Χριστού και των Αποστόλων καθώς και την απλότητα των πρώτων χριστιανών.

Η μεγάλη εορτή της Παναγίας μπορεί και πρέπει να δώσει την αφορμή για ένα ξανακοίταγμα της θέσης του Χριστιανισμού και των χριστιανών στον κόσμο μας, ένα κόσμο που είναι ρευστός και επικίνδυνος σαν τη λάβα που ξεχύνεται από τον κρατήρα των ηφαιστείων. Η Παναγία είναι το πρόσωπο που έζησε λεπτό προς λεπτό το μεγάλο δράμα της άδικης σταύρωσης του Γιου Της, είναι η Μάνα που βίωσε τον απέραντο πόνο του θανάτου του παιδιού Της. Έτσι η Παναγία είναι για τους χριστιανούς η αιώνια Μητέρα, είναι το σύμβολο της απέραντης μητρικής αγάπης, αυτής που δεν συγκρίνεται με καμιά άλλη επίγεια αγάπη, ενώ η Κοίμησή Της δεν είναι τίποτε άλλο από το θρίαμβό Της, που ήλθε, όμως, ύστερα από τη μεγάλη δοκιμασία της σταύρωσης και όλη την επίγεια αγία ζωή Της. Με αυτό το νόημα βλέποντας την εορτή της Κοιμήσεως και το πρόσωπο της Παναγίας, θα πρέπει ως χριστιανοί, με πρώτους τους ταγούς των Εκκλησιών, να βγούμε από την αφελή μακαριότητά μας, να δούμε γύρω μας τους ανθρώπους που υποφέρουν και σταυρώνονται καθημερινά με διάφορους τρόπους, να συμπονέσουμε και να βοηθήσουμε όσους πάσχουν, να κάνουμε αισθητή την παρουσία μας και να πούμε «όχι» σε εκείνους που σκοτώνουν αθώα παιδιά, σε εκείνους που δεν συγκινούνται από τα μητρικά δάκρυα που χύνονται πάνω από τα άψυχα παιδικά κορμάκια, σε εκείνους που σφάζουν ανελέητα τους χριστιανούς στην Αφρική και στη Μ. Ανατολή, σε εκείνους που βυθίζουν τον κόσμο στη βαρβαρότητα. Πρέπει να αναλάβουμε το φορτίο του πόνου και να το μοιραστούμε με τους συνανθρώπους μας. Διότι ο Χριστιανισμός, ανάμεσα στα σημαντικά που προσέφερε στον κόσμο και τον άνθρωπο, είναι και ότι έδωσε νόημα στον πόνο και στη θλίψη, στοιχεία συνυφασμένα με την ανθρώπινη ζωή. Επομένως, όποιος χριστιανός έχει τη δύναμη και τον τρόπο όχι απλώς να αντέχει, αλλά να δίνει νόημα στις θλίψεις και στον πόνο, αυτός είναι ο θριαμβευτής της ζωής. Η Παναγία ως μάνα βίωσε τον πόνο στην πιο ακραία του μορφή, πράγμα που την έκανε Μάνα όλων των χριστιανών, δηλαδή αληθινή θριαμβεύτρια.

Ζούμε σε δύσκολες εποχές, ύστερα από την ευφορία που γέννησε η πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού και το τέλος του ψυχρού πολέμου. Ο κόσμος περίμενε ότι μια καινούργια εποχή θα ανατείλει, χωρίς τον κίνδυνο των πολέμων, χωρίς την πεινά και την εξαθλίωση, χωρίς την υποτίμηση του ανθρώπινου προσώπου. Τα πράγματα όμως εξελίχτηκαν διαφορετικά και η ανθρωπότητα σήμερα βρίσκεται στο κατώφλι δραματικών και απρόοπτων εξελίξεων, γεγονός που δείχνει ότι καμιά μηχανιστική ερμηνεία της ιστορίας δεν ισχύει. Οι χριστιανοί που ζούμε μέσα σε αυτόν τον κόσμο πρέπει να ξαναβρούμε την ταυτότητά μας, ως άνθρωποι της αγάπης και της δικαιοσύνης. Δεν μπορούμε να παρακολουθούμε αμέριμνοι και αδιάφοροι όσα τραγικά συμβαίνουν στον κόσμο μας και προπαντός δεν μπορεί ο «χριστιανικός κόσμος»να μένει απαθής μπροστά στη σφαγή των χριστιανών από τους εξτρεμιστές του Ισλάμ. Γι’ αυτό το λόγο δεν πρέπει οι εορτές μας να είναι αφορμές μόνο τέρψης αλλά και σκέψης και προπάντων πράξης. Η εορτή της Κοιμήσεως είναι εορτή αναστάσιμη, εκπέμπει μήνυμα νίκης της ζωής κατά του θανάτου και το Πρόσωπο της Παναγίας στέλνει μήνυμα πίστης, υπομονής και καρτερικότητας. Αν θέλουμε, λοιπόν, να νικήσει η ζωή το θάνατο, αν θέλουμε να λάμψει το φως της αλήθειας και να διαλύσει τα σκοτάδια του ψεύδους, αν θέλουμε η αγάπη να νικήσει το μίσος και τη βαρβαρότητα, πρέπει να κάνουμε τα μηνύματα αυτά πράξη και βίωμα. Κι αν θέλουμε, εντέλει, να εορτάσουμε χριστιανικά την εορτή της Κοιμήσεως και να τιμήσουμε πραγματικά την Παναγία, θα πρέπει να βγούμε από τη μακαριστή αφάνειά μας και να δώσουμε ενεργητικά το «παρών»στους χαλεπούς καιρούς μας.

*O Γιάννης Γ. Τσερεβελάκηςείναι Φιλόλογος-θεολόγος