Στο θέατρο της αρχαίας Μεσσήνης, 7 Ιουνίου 2014, μίλησε ο διάσημος Βρετανός καθηγητής φιλοσοφίας κ. Σάιμον Κρίτσλεϊ με θέμα: “Τι μάθημα μας προσφέρει η αρχαιότητα”. Η ομιλία του ήταν μεγάλος ύμνος για την αρχαία Ελλάδα. “Δεν είναι η Ελλάδα, είπε, που έχει ανάγκη την Ευρώπη.
Είναι η Ευρώπη που έχει ανάγκη τους Ελληνες. Στην Ευρώπη έχομε φτάσει στα όρια ανοχής. Δεν γνωρίζομε πλέον τι σημαίνει Ευρώπη. Σήμερα, είπε, αντιμετωπίζομε μια νέα παγκόσμια αταξία. Αντιμετωπίζομε τρομακτικά οικολογικά όρια. Τα όρια της ανθρώπινης ζωής πάνω στη Γη. Αντιμετωπίζομε τα όρια στην ανθρώπινη κατανόηση και συμπόνια. Αυτό που χρειαζόμαστε τώρα είναι λίγη αρχαιοελληνική σοφία. Χρειαζόμαστε τον ρεαλισμό των αρχαίων Ελλήνων. Των Ελλήνων που με το δίκιο του θαύμαζε ο Νίτσε”. (εφημ. Καθημερινή 20-7-2014).
Ποιοι είναι αυτοί οι θησαυροί των αρχαίων Ελλήνων που έκαναν οικουμενικό τον πολιτισμό τους και επηρέασαν την ιστορία της πορείας του κόσμου; Ποιοι είναι αυτοί οι θησαυροί που ενσωματώθηκαν στο Χριστιανισμό και βοήθησαν την εξάπλωση, εδραίωση και οικουμενικότητά του; Ποιοι είναι αυτοί οι θησαυροί που θαύμαζε και θαυμάζει η διανόηση του κόσμου και εμείς τους αγνοούμεν γιατί πλημμελώς ή καθόλου δεν διδασκόσμαστε στα σχολεία;
Στην κορυφή των θησαυρών, χαρακτηριστικό γνώρισμα των αρχαίων Ελλήνων, είναι η θρησκευτικότητα. Δεν υπάρχει αθεΐα στην αρχαία Ελλάδα. Κανείς λαός δεν θρήσκευε όπως οι αρχαίοι Ελληνες. Στα ομηρικά έπη προβάλλεται ο διάλογος Θεών και ανθρώπων. Οι αρχαίοι Ελληνες θεωρούσαν τον κόσμο δώρο του Θεού και τον άνθρωπο με προορισμό να φτάσει, με την καλλιέργεια του πνεύματος, στη θέωση και να χαίρεται τον κόσμο. Η θρησκευτική ιδέα των αρχαίων Ελλήνων δεν είναι αντίθετη με τη χριστιανική όπου ο άνθρωπος είναι εικόνα και ομοίωση του Θεού. Στον κλασικό ελληνισμό ο άνθρωπος μπορούσε να γίνει σοφός. Στο χριστιανισμό άγιος. Ολα τα έπη και τραγωδίες των Ελλήνων ποιητών προβάλλουν τις ανθρώπινες αξίες που κάνουν αυθεντικούς και γνήσιους ανθρώπους. “Πάσα η ποίησις Ομήρου αρετής εστιν έπαινος”. Εκτός από τη γέννηση της δημοκρατίας, της έρευνας, του διαλόγου και των επιστημών, στην αρχαία Ελλάδα καθιερώθηκε και το μυστήριο του γάμου. Το ίδιο εννοεί ο Απ. Παύλος όταν λέγει: “Το μυστήριον τούτο μέγα εστίν” (Εφεσ. 5, 32). Μεγάλη η προσπάθεια των αρχαίων Ελλήνων να μορφώσουν τον “ενιαίο άνθρωπο”, το σώμα και την ψυχή, με πρώτο στάδιο γι’ αυτό την αναφορά στο θείο και δεύτερο το θέατρο, χώρα ψυχικής παιδείας.
Η ουσία της αρχαιοελληνικής σκέψης και φιλοσοφίας είναι η ζήτηση της αλήθειας. Αυτή η αλήθεια είναι ο Χριστός.
Το αποκάλυψε ο ίδιος. “Εγώ ειμί η οδός και η αλήθεια και η ζωή” (Ιωαν. 14,6). Για την έλευση του Χριστού (αλήθειες) προείπαν οι προφήτες της Π.Δ. αλλά και οι Ελληνες σοφοί όπως ο Ηράκλειτος, ο Θαλής ο Μιλήσιος, ο Πλάτωνας κ.ά. Αυτούς τους αρχαιοέλληνες προφήτες τιμά η Ορθόδοξη Εκκλησία μας απεικονίζοντάς τους στους νάρθηκες ορισμένων ναών. Αυτοί οι σοφοί δεν θεοποίησαν τη διάνοια και τη γνώση. Γνώριζαν τα όρια της ζωής και το περιορισμένο του ανθρώπινου νου. Καταδίκασαν τον ανθρώπινο εγωισμό και απολυτότητα ως ύβρη και κήρυξαν την κοινωνικότητα του ανθρώπου. “Οταν μοιραζόμαστε τα πράγματα με τους άλλους, τότε ζούμε αληθινά”έλεγε ο Ηράκλειτος.
Οι αρχαίοι Ελληνες σέβονται την ετερότητα των ανθρώπων. Από τους λαούς παίρνουν ό,τι καλό έχουν και ταιριάζει στο δικό τους πιστεύω και την δική τους ταυτότητα. Η αναγνώριση της αξίας του άλλου, η αγάπη και σχέση μαζί του, είναι το θεμέλιο της χριστιανικής πίστης.
Στην προχριστιανική εποχή ο ελληνισμός είχε απλωθεί σ’ όλο τον κόσμο χωρίς κατακτήσεις, και είχε αλλάξει την εικόνα του κόσμου με τον πολιτισμό του. Ο Μ. Αλέξανδρος δεν υποδούλωνε αλλά ελευθέρωνε λαούς και πανηγύριζε με τους ελευθερωμένους. Αυτό αναφέρουν οι ιστορίες των χωρών που πέρασε των οποίων οι κάτοικοι υπερηφανεύονται πως είναι απόγονοι του Μ. Αλεξάνδρου.
Ολες οι αξίες του ελληνικού πολιτισμού έλαβαν σάρκα και οστά στο Χριστιανισμό. Μεταμορφώθηκαν και αφομοιώθηκαν σ’ έναν καινούργιο οικουμενικό πολιτισμό, το Χριστιανισμό. Η ελληνική οικουμενικότητα με τον πολιτισμό και τον Μ. Αλέξανδρο και η χριστιανική με τον καινούργιο πολιτισμό και τον Μ. Κων/νο ένωσαν τους λαούς. Και οι δύο αυτοί ξεχωριστοί ηγέτες της Ιστορίας του κόσμου, άλλαξαν τον κόσμο με τον πολιτισμό της ελληνικής και χριστιανικής οικουμενικότητας. Ο ελληνισμός είναι πρόδρομος του Χριστιανισμού. Οι προφήτες της Π.Δ. μίλησαν στους Εβραίους για την έλευση του Χριστού. Οταν ήρθε, δεν τον δέχτηκαν, γιατί τον ήθελαν αποκλειστικά δικό τους βασιλιά και με την παντοδυναμία του να κυβερνούν, κατευθύνουν και ελέγχουν τον κόσμο. Το ολοκαύτωμά τους στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο συγκλόνισε τον κόσμο. Κέρδισαν την συμπάθεια των λαών και την απόφασή του ΟΗΕ για την ίδρυση ισραηλινού κράτους (1948) ύστερα από περιπλάνηση (18) δεκαοκτώ περίπου αιώνων χωρίς πατρίδα. Σήμερα, με την ανελέητη και βάρβαρη συμπεριφορά τους στους Παλαιστίνιους και τις σφαγές στη Λωρίδα της Γάζας, χωρίς να γλυτώνουν ούτε τα μικρά παιδιά, έχουν την παγκόσμια κατακραυγή. Ας σταματήσει η παλαιστινιακή οργάνωση να τους παρέχει άλλοθι, με την εκτόξευση πυραύλων χωρίς αποτέλεσμα.
Στον ειδωλολατρικό κόσμο μίλησαν για τον ερχομό του Χριστού οι Ελληνες σοφοί. Πρώτοι δε οι Ελληνες δέχτηκαν τη νέα πίστη και βοήθησαν με την γλώσσα, τη φιλοσοφία και τις ιεραποστολές τους τη διάδοση και εδραίωσή της στον κόσμο. Αυτά τα θαυμαστά γεγονότα προναήγγειλε ο Χριστός στα Ιεροσόλυμα όταν τον πληροφόρησαν μαθητές του πως θέλουν να τον συναντήσουν και συζητήσουν μαζί Του Ελληνες. “Ελήλυθεν η ώρα ίνα δοξασθή ο υιός του ανθρώπου” (Ιωαν. 12, 23).
Η φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων, πλατωνική, αριστοτελική και στωική, έβλεπε στον κόσμο: Την ενέργεια και πρόνοια του Θεού και τη θεία παρουσία Του στη δημουργία του κόσμου και τη ζωή των ανθρώπων. Οι αρχαίοι Ελληνες πίστευαν στην ενσυνείδητη ζωή μετά θάνατον. Οι νεκροί παρακολουθούν τους ζωντανούς και παρεμβαίνουν για να τους νουθετήσουν. Το αρχαιότερο θεατρικό έργο “Πέρσες”, αναφέρεται στα επακόλουθα της ναυμαχίας της Σαλαμίνας. Οι ηττημένοι αντίπαλοι αναφέρονται με συμπόνοια και οι νεκροί με σεβασμό. Στο τέλος του έργου παρουσιάζεται ο νεκρός πατέρας του Ξέρξη Δαρείος και επιπλήττει το γιο του γιατί όχι μόνο έχασε αλλά βεβήλωσε τα ιερά των Ελλήνων. Ο Θαλής ο Μιλήσιος, πρώτος από τους επτά σοφούς, διακήρυσσε πως δεν υπάρχει διαφορά ζωντανών και νεκρών.
Ο ελληνισμός με το σύνολο των αξιών του και κυ ρίως περί τον άνθρωπο και τον προορισμό του, ετοίμασε το δρόμο και τους ανθρώπους να δεχτούν τον Χριστιανισμό. Η Ορθοδοξία, η πίστη των Ελλήνων, είναι έκφραση και διατύπωση της χριστιανικής αλήθειας, μακριά από σταυροφορίες και ιερές εξετάσεις. Είναι η κιβωτός της εθνικής μας συνείδησης και ταυτότητάς μας. Είναι ξεχωριστή στην πορεία των αιώνων γιατί είναι συνεχής επανάσταση στις ψυχές των ανθρώπων για την κατάργηση της εχθρότητας, της υποταγής του άλλλου, της γυναίκας του ξένου. Η Ορθοδοξία δεν έχει σύνορα, αλλά τη σφραγίδα του ελληνισμού. Είναι η ζύμη του δυτικού πολιτισμού. Η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός στην Ορθοδοξία στηρίχτηκαν αλλά συσκότισαν την πραγματικότητα. Η σημερινή Ευρώπη θα ήταν διαφορετικότερη και ευεργετικότερη αν στο Σύνταγμά της είχε συμπεριλάβει τις αξίες του οικουμενικού χριστιανισμού.
Η σύγχρονη ορθόδοξη Ελλάδα έχει προσφέρει πολλά στην ανθρωπότητα. Η επανάσταση του ‘21 αφύπνισε από τον λήθαργό τους τους υπόδουλους λαούς. Η συμμετοχή και γενναιότητά της στον Α’ Παγκόσμιο βοήθησε τη συντόμευσή του. Η συμμετοχή και τα θρυλικά της κατορθώματα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο γκρέμισαν τα σχέδια του Χίτλερ να ελέγξει τον κόσμο. Στη Μάχη της Κρήτης αχρηστεύτηκε το φοβερό του όπλο, οι αλεξιπτωτιστές. Η κραυγή θαυμασμού του Αγγλου πρωθυπουργού Τσώρτσιλ “Οι ήρωες πολέμου σαν Ελληνες” τα λέει όλα.
Κανείς λαός της Ευρώπης δεν πολέμησε τόσο τους Γερμανούς όσο οι Ελληνες. Υπάρχει περίπτωση να τα θυμούνται ακόμη οι Γερμανοί; Ισως ΝΑΙ. Μόνο έτσι εξηγούνται πολλά στη σημερινή Ευρώπη. Δεν είναι ντροπή σ’ εμας να ξεχνούμε τη θυσία του ενός εκατομμυρίου Ελλήνων στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για την ελευθερία των λαών; Δεν είναι ντροπή μας, κληρονόμοι αυτής της Ιστορίας κι αυτών των προγόνων να είμαστε περιφρονημένοι, ψωμοτζήτες και αποδιοπομπαίοι; Ας συμμορφωθούμε και συνεννοηθούμε για να ξημερώσει η καινούργια μέρα.
