«Να μην αρνιέσαι τη νιότη σου ως τα βαθιά γεράματα, να μάχεσαι σε όλη σου τη ζωή να μετουσιώσεις σε κατάκαρπο δέντρο την εφηβική σου άνθηση, αυτός ,θαρρώ, είναι ο δρόμος του ολοκληρωμένου ανθρώπου»
(Αναφορά στον Γκρέκο,
Ν. Καζαντζάκης)
Η προτροπή αυτή για ευθυγράμμιση της πορείας της ζωής από την εφηβική άνοιξη στην καρποφορία της ωριμότητας και του γήρατος θα μπορούσε να είναι το διαβατήριο παράγγελμα προς την ενηλικίωση για τον έφηβο κάθε εποχής. Κι έτσι στοχαστικά περιδιαβαίνοντας το θωρούμενο αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του Ν. Καζαντζάκη, την «Αναφορά στον Γκρέκο», κρυσταλλώνεται η πεποίθηση πως η οικουμενικότητα και η διαχρονικότητα του έργου του μεγάλου Κρητικού διανοητή και πνευματικού δημιουργού έγκειται στη δύναμή του να ξεσηκώνει ως αντάρτης, σφοδρός, σαρωτικός άνεμος το διαρκώς ανανεούμενο κύμα της ζωής, την εφηβεία. Ως πυρωμένος δαυλός να λαμπαδιάζει τη φλεγόμενη έτσι κι αλλιώς από ασίγαστες ανησυχίες νεανική ψυχή. Αιώνιος έφηβος ο ίδιος ο Καζαντζάκης, μας εξομολογείται τη δική του πολυτάραχη ψυχοδιανοητικά εφηβεία, μ’ όλη την αμφιθυμία, τις συγκρούσεις και τις συναισθηματικές τρικυμίες της θυελλώδους αυτής εξελικτικής φάσης της ζωής.
«…Μα όσο ένιωθα το νου μου ν’ ανοίγει και να μετατοπίζει τα σύνορα της αλήθειας, τόσο η ζωή μου γέμιζε θλίψη και ξεχείλιζε. Σαν πολλά στενή μου φάνταζε η ζωή, δεν με χωρούσε…. Τόσο βαθιά με είχε κυριέψει μια ακαθόριστη ακατανόητη θλίψη, που… έβγαινα μόνος το δειλινό και περπατούσα στα βενετσιάνικα τείχη, απάνω από τη θάλασσα.»
Σε μια τέτοια μοναχική περιπλάνηση τον συλλαμβάνει η δημιουργική πένα της Ηρακλειώτισσας συγγραφέως και εικαστικού, αναγνωρισμένης στον ελλαδικό, αλλά και στο διεθνή χώρο, κ. Θεοδοσίας Αργυράκη-Ασαργιωτάκη:
«Στο Μαρτινέγκο, το πιο ψηλό σημείο των ενετικών τειχών ανέβαινε συχνά ο νέος να αντικρίσει την νιογέννητη ροδόχρωμη αυγή να καλωσορίζει τον Ήλιο, τον χρυσό γίγαντα πατέρα της. Και του δειλινού την ώρα να αποχαιρετά του χρυσαφένιου ταξιδιού το λιόγερμα στα θαλασσινά νερά, βαμμένα από τα πορφυρά μαλάματα του χωρισμού και της αντάμωσης.»
Συνταιριάζοντας τη μαγεία της καλοδουλεμένης, τορνευμένης ποιητικής γλώσσας με εξαίσιες εικαστικές δημιουργίες, ζευγαρώνοντας την πανδαισία των χρωμάτων με τη σοφά μελετημένη γεωμετρία ακανόνιστων σχημάτων και σμίγοντας τις μυστικές γητειές του παραμυθιού με αβίαστα εναλλασσόμενες αφηγηματικές τεχνικές , η δημιουργός αγωνιά να συνθέσει μια τιμητική «Αναφορά στον Ν. Καζαντζάκη», σταχυολογώντας στοχασμούς και συμβολισμούς αντιπροσωπευτικούς των προβληματισμών και της γενικότερης συλλογιστικής του.
Πρόκειται για ένα εικαστικό παραμύθι, ένα ποιητικό έναυσμα, μια πρώτη γνωριμία με το έργο του μεγάλου μας δημιουργού για τα παιδιά που βρίσκονται στο κατώφλι της εφηβείας, μα και για όσους παραμένουν ισόβια έφηβοι, με σφριγηλό, ευλύγιστο πνεύμα. Ταυτόχρονα θα μπορούσε να συνιστά μια ενδιαφέρουσα εναλλακτική εκπαιδευτική πρόταση για διδακτική προσέγγιση του έργου του Καζαντζάκη μέσα από τη μαγεία του παραμυθιού και της συμβολικής λογικής που το διέπει, πτυχή μάλλον παραγνωρισμένη στη σύγχρονη παιδευτική πραγματικότητα.
Μέσα στο έργο της κ. Αργυράκη-Ασαργιωτάκη ανιχνεύονται και αναγνωρίζονται θεματικές που έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον κι έχουν μαγνητίσει τη σκέψη του Ν. Καζαντζάκη, παρουσιασμένες με εύληπτο και απλουστευμένο τρόπο, ώστε τα νοήματα να αναδύονται εναργή, σαφή και προσιτά στο αναγνωστικό κοινό:
•Η αξία του αγώνα ανεξάρτητα από την κατάληξή του και το ακατάβλητο ανθρώπινο φρόνημα:
«Αυτό σημαίνει άνθρωπος! Να πονάς, να αδικιέσαι, να παλεύεις και να μην το βάζεις κάτω!... η αξία του ανθρώπου δεν είναι η νίκη, αλλά ο αγώνας για τη νίκη.»
•Το ανώτατο αγαθό του καιρού: «Βιάσου να προκάμεις! έχεις δουλειά μπροστά σου! ο καιρός είναι δικός σου! μα δεν σε περιμένει!
•Το νόημα της ελευθερίας: «Λεύτερος ο άνθρωπος που δεν φοβάται τον θάνατο.»
•Η λύτρωση από τους φόβους: «Όταν κοιτάξεις τους δράκους που κυνηγούν την ψυχή δίχως φόβο στην καρδιά και στα μάτια, τους έχεις νικήσει. Τότε θα δεις ότι δεν υπάρχουν, ήταν μόνο σκιές που τους έδιωξε το φως της δικής σου αλήθειας».
•Η αιώνια αλήθεια του παραμυθιού: «Το παραμύθι είναι το μαγικό υλικό που πλάθει και σμιλεύει με αλήθεια και φαντασία το λόγο. Το μυστικό που δίνει νόημα αθάνατο στην εφήμερη αλήθεια. Η ελευθερία της δημιουργίας που δεν σταματά ποτέ, δεν έχει τέλος, μόνο αρχή».
•Καζαντζάκειοι συμβολισμοί: Πρόδηλα τα συμβολικά στοιχεία που προσδίδουν παραμυθική, οραματική διάσταση στο λόγο, προσιδιάζοντας ταυτόχρονα στην εφηβική ονειροπόλα φύση. Η ανθισμένη αμυγδαλιά, προσφιλές θέμα του Καζαντζάκη, η αναγέννηση και ο μαρασμός, η αέναη ανακύκληση της ζωής και του θανάτου της φύσης και του ανθρώπου. Η μεταμόρφωση της κάμπιας σε πεταλούδα, εξελικτική διαδικασία που θα μπορούσε σε ένα επίπεδο μεταφορικό να σηματοδοτεί τις μεταλλάξεις, τις άδηλες διεργασίες- βιολογικές, συναισθηματικές, διανοητικές- που συντελούνται στον ψυχισμό του εφήβου, διανοίγοντας έτσι μια αισιόδοξη προοπτική σ’ όλο αυτό το ταξίδι μέχρι το τελικό ξεδίπλωμα, το άπλωμα των φτερών του στους δικούς του προσωπικούς ορίζοντες.
•Η αναζήτηση του Θεού που νοηματοδοτεί και καταξιώνει τη ζωή: «Ο Θεός είναι η ουσία, η μαγιά, το χνάρι της αλήθειας του παραμυθιού, ο καρπός του Ήλιου. Εκείνο που δίνει την ελευθερία στον άνθρωπο, εκείνο που τον κάνει σοφό».
Κορωνίδα όλων των αγωνιών και των αναζητήσεων του Καζαντζάκη αναμφισβήτητα αναδεικνύεται ο Θεός. Και σ’ αυτή την εξελικτική φάση που το νέο παιδί συχνά ανερμάτιστο μέσα σε μια αξιολογικά ερειπωμένη κοινωνία αγωνιά να δομήσει και να αποκρυσταλλώσει την ταυτότητά του, να παγιώσει τις αξίες και τις αλήθειες του, να χαράξει σκοπούς και συντεταγμένες ζωής, η κυρία Αργυράκη-Ασαργιωτάκη μας υπενθυμίζει πως ο Καζαντζάκης έχει να του προσφέρει μια σταθερά, έναν πυρήνα, ένα κέντρο από το οποίο εκπορεύονται τα πάντα: τον Θεό.
Κι επειδή κάθε αναφορά στο Ν. Καζαντζάκη οφείλει να επιστρέφει στη ρίζα, στο κέντρο αναφοράς της, επανερχόμαστε κυκλικά στον ίδιο για να μας μιλήσει γι’ αυτό το εστιακό σημείο της ανθρώπινης ύπαρξης:
«Κάθε άρτιος άνθρωπος έχει μέσα του, στην καρδιά της καρδιάς του, ένα κέντρο μυστικό και γύρα του περιστρέφονται τα πάντα∙ ο μυστικός αυτός στρόβιλος δίνει ενότητα στο στοχασμό και στην πράξη μας και βοηθάει να βρούμε ή να εφεύρουμε την αρμονία του κόσμου….. Αλίμονο στον άνθρωπο που μέσα του δεν νιώθει να τον κυβερνάει ένας απόλυτος μονάρχης ∙ η ζωή του κατασκορπίζεται ακυβέρνητη κι ασυνάρτητη σε όλους τους ανέμους... Το δικό μας κέντρο…. η άγρια κορυφή της ψυχής του ανθρώπου, που ακατάπαυτα τη φτάνουμε κι ακατάπαυτα τινάζεται αυτή κι ανεβαίνει πιο πάνω».
(Ν. Καζαντζάκης: «Αναφορά στον Γκρέκο»
* Η κυρία Θεοδοσία Αργυράκη-Ασαργιωτάκη συγκαταλέγεται μεταξύ των 36 πνευματικών δημιουργών, των οποίων εικαστικές συνθέσεις παρουσιάζονται στην έκθεση που φιλοξενείται στη Δημοτική Πινακοθήκη του Αγίου Νικολάου (από 20/7 ως 4/8), με τίτλο: «Αναφορά στον Ν. Καζαντζάκη» και συνδιοργάνωση του Π.Α.Ο.Δ.Α.Ν. και της τοπικής επιτροπής της διεθνούς εταιρίας φίλων Ν. Καζαντζάκη.
*H Έφη Μπουκουβάλα-Κλώντζα είναι φιλόλογος-ψυχολόγος
