Τα λόγια είναι πολύ λίγα και αδύναμα να περιγράψουν αυτό που συμβαίνει τούτες τις μέρες στη Λωρίδα της Γάζας. Κανείς πεζογράφος, κανείς ποιητής δεν μπορεί να μιλήσει πιο δυνατά από το αίμα των άμαχων που χύνεται άδικα ή από τα δάκρυα και το σπαραγμό των μανάδων, που βλέπουν τα άψυχα κορμάκια των παιδιών τους να οδηγούνται στον τάφο ή ακούν τις σπαρακτικές φωνές του πόνου τους.
Οι τηλεοπτικές εικόνες που φτάνουν στους δέκτες μας από τους ελεύθερους πολιορκημένους της Γάζας είναι πέρα από κάθε λογική: το άκρον άωτον του παραλογισμού. Διότι υπάρχει άραγε κάτι πιο τραγικό από μια μάνα που κλαίει μπροστά στο θέαμα του νεκρού παιδιού της; Σε ένα από τα τροπάρια που ψάλλονται στην εξόδιο ακολουθία της Εκκλησίας μας για νήπια λέγονται τα εξής (σε μετάφραση): «Δεν υπάρχει πλάσμα πιο αξιολύπητο από τη μητέρα ούτε και πιο δυστυχισμένο από το πατέρα, αφού στα σπλάχνα τους γίνεται σεισμός, όταν οδηγούν στην τελευταία τους κατοικία νήπια. Μεγάλο το μαχαίρι που καρφώνεται στην καρδιά τους για το χαμό των παιδιών τους, προπάντων όταν αυτά έχουν αρχίσει να μιλούν καθαρά, καθώς (οι γονείς) θυμούνται τα λόγια τους μέσα στο μοιρολόι».
Σε άλλα πάλι τροπάρια ο υμνογράφος θρηνεί για το θάνατο των αθώων παιδιών, επειδή «ως βρέφη άωρα, εκ μητρικών αγκαλών νυν, ώσπερ στρουθία τάχος επετάσατε» και σαν πλοία που δεν αφήνουν ίχνος, έτσι χάθηκαν μπροστά από τα μάτια των γονιών τους. Και ο Γιάννης Ρίτσος στον «Επιτάφιό» του βάζει στο στόμα της μάνας που θρηνεί το σκοτωμένο γιο της τα παρακάτω λόγια:
Γιε μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου, καρδούλα της καρδιάς μου,
πουλάκι της φτωχιάς αυλής, ανθέ της ερημιάς μου,
πώς κλείσαν τα ματάκια σου και δε θωρείς που κλαίω
και δε σαλεύεις, δε γροικάς τα που κρυφά σου λέω.
Αλήθεια, ποιος έχει τη δύναμη να παρηγορήσει την Παλαιστίνια μάνα; Ποιος θα της πει το λόγο για τον οποίο έχασε το παιδί της ή τα παιδιά της; Ποια είναι αυτή η λογική που υπαγορεύει το sacrificium (θυσία) αθώων παιδιών και εν ονόματι ποιων συμφερόντων θυσιάζονται τόσες αθώες ψυχές; Πάλεψε για αιώνες η ανθρωπότητα να απαλλαγεί από τις ανθρωποθυσίες που γίνονταν για τον εξιλασμό πρωτόγονων θεοτήτων. Και όμως οι ανθρωποθυσίες συνεχίζονται με μεγαλύτερη ένταση και βαρβαρότητα στην εποχή μας, που, ωστόσο, αρέσκεται να ονομάζεται εποχή της «απελευθέρωσης»του ανθρώπου από τις δεισιδαιμονίες και τους θεούς. Διότι, όπως έχε επισημανθεί, η σύγχρονη «πολιτισμένη»ανθρωπότητα μπορεί να απελευθερώθηκε από τους πρωτόγονους θεούς και να υπόταξε τη φύση, ανακάλυψε όμως με την επιστήμη δυνάμεις ικανές να δώσουν στον άνθρωπο τεράστια εξουσία πάνω στους άλλους ανθρώπους, κάτι που έχει αυξήσει τον κίνδυνο κατάχρησης αυτής της εξουσίας. Παράδειγμα: οι ομαδικές σφαγές που γίνονται αυτή τη στιγμή όχι μόνο στη Γάζα αλλά και σε άλλα μέρη του πλανήτη, με τη βοήθεια πάντοτε απρόσωπων πολεμικών μηχανών, πίσω από τις οποίες κρύβονται μη ορατά συμφέροντα.
Τα συμφέροντα αυτά ουδόλως ενδιαφέρονται για το κλάμα και τον οδυρμό της Παλαιστίνιας μάνας, ουδόλως συγκινούνται από το θέαμα των παιδιών με τα αναποδογυρισμένα μάτια, των παιδιών με το φόβο χαραγμένο στη μορφή τους. Όλα μετρούν με βάση το αποτέλεσμα. Δεν ενδιαφέρουν τα ανθρώπινα συναισθήματα ούτε ο ίδιος ο άνθρωπος ως θείο δημιούργημα, ως παρουσία στον κόσμο. Κυρίαρχη είναι η ποσότητα, το μετρήσιμο αποτέλεσμα, που εν προκειμένω σχετίζεται με τη νίκη επί της Χαμάς, έστω και με την ισοπέδωση μιας πόλης, έστω και με τη θυσία χιλιάδων ανθρώπων. Αυτά μετρούν μόνο σαν «παράπλευρες απώλειες». Βλέπετε πόσο εύκολα φτιάχνουμε λέξεις για να μιλήσουμε με τον πιο ανώδυνο τρόπο το θάνατο και την καταστροφή; Θα πρέπει να πούμε εδώ και κάτι ακόμα: ότι όλοι εκείνοι που σκοτώνουν αμάχους και αθώα παιδιά και δεν λογαριάζουν ούτε τα δάκρυα της μάνας ούτε την οργή των αθώων, γνωρίζουν πως ο σύγχρονος άνθρωπος εύκολα ξεχνά. Διότι το σύστημα έχει και τη δύναμη και τους τρόπους να ευνουχίζει τη μνήμη (τηλεόραση, σήριαλ, βομβαρδισμός ειδήσεων, φόβος κ.ά.). Τρανό παράδειγμα το περίφημο σύνθημα «Δεν ξεχνώ»της Κύπρου, το οποίο έχει σχεδόν λησμονηθεί και, όπως εύστοχα επεσήμανε κάποιος φίλος Κύπριος, πρέπει σήμερα να αντικατασταθεί με το σύνθημα «Δεν ξεχνώ ότι δεν ξεχνώ». Υπολογίζουν, λοιπόν, ότι αυτοί που τώρα είτε διαμαρτύρονται είτε θρηνούν, θα έλθει πολύ σύντομα η ώρα που θα ξεχάσουν.
Το ζητούμενο είναι αν μπορούμε να κάνουμε κάτι για να αποτρέψουμε τα εγκλήματα που βλέπουμε να γίνονται ενώπιον μας κι ενώπιον μιας ανθρωπότητας που παρακολουθεί σχεδόν αδρανής (εκτός ολίγων γενναίων ανθρώπων που έσπευσαν εθελούσια να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον παλαιστινιακό λαό) καθώς κι ενός ΟΗΕ που μένει μόνο στα ευχολόγια και στις συστάσεις. Δυστυχώς, αυτοί που πρέπει να μιλήσουν δεν μιλάνε (όπως έλεγε σε ένα τραγούδι του ο Στέλιος Καζαντζίδης) κι όταν δεν μιλάνε οι μεγάλοι και ισχυροί του κόσμου, τότε τα πράγματα είναι δύσκολα και επικίνδυνα. Διότι για τους ισχυρούς ο κόσμος είναι σαν μια σκακιέρα, όπου πρέπει να κάμουν κάποιες αποτελεσματικές κινήσεις, χωρίς να νοιάζονται για τις ανθρώπινες απώλειες. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, είναι πάντοτε τραγικό για τους μικρούς και αδύνατους. Από την άλλη, η σύγχρονη ιδεολογία και πρακτική του ατομικισμού έχει κλείσει τους ανθρώπους στο στενό εαυτό τους και, όσο και να συγκινούνται, η συγκίνηση είναι παροδική. Εξάλλου, οι άνθρωποι σήμερα είναι συνηθισμένοι στη θέα του αίματος: τόσους φόνους βλέπουν καθημερινά στην τηλεόραση!
Τι πρέπει, λοιπόν, να γίνει; Να παρακολουθούμε αδρανείς και άπρακτοι τα γεγονότα από την τηλεόραση; Ας λάβουμε υπόψη ότι αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Παλαιστίνη μπορεί να συμβεί παντού στον κόσμο. Και σε μας. Για τούτο ας μη βγάλουμε από το νου μας την Παλαιστίνια μάνα, ας μη ξεχάσουμε το αίμα των αθώων παιδιών κι ας δίνουμε το «παρών», ο καθένας με τον τρόπο του, σε κάθε εκδήλωση εναντίον του πολέμου, εναντίον της κακοποίησης του ανθρώπου, εναντίον του ρατσισμού. Ας βρει ο καθένας τον τρόπο να εκφράσει τον αποτροπιασμό του για ό, τι συμβαίνει στη Γάζα κι ας στήσει το αυτί του να ακούσει τη σπαρακτική κραυγή της μάνας που θρηνεί το παιδί της στην αιματοβαμμένη Γάζα. Γιατί η φωνή αυτή είναι η φωνή της αιώνιας μάνας, της μάνας που σε όλο τον κόσμο θρηνεί με τον ίδιο τρόπο τα σπλάχνο των σπλάχνων της. Κι ας προσέξουμε: αν το θέαμα και ο θρήνος της μάνας αυτής δεν μας συγκινεί, τότε ο άνθρωπος και η ανθρωπιά έχουν νεκρωθεί μέσα μας. κι αυτό είναι το πιο επικίνδυνο από όλα.
* Ο Γιάννης Γ. Τσερεβελάκης είναι γιλόλογος-θεολόγος
