Δυστυχώς φτάσαμε σε σημείο η αγενής συμπεριφορά μεταξύ των ανθρώπων να αποτελεί καθημερινή τελετουργία! Αναγκαστικά σχολιάζοντας το συγκεκριμένο φαινόμενο, όπως και πολλά άλλα, προστρέχουμε στο παρελθόν ή σε άλλες χώρες. Στις μέρες μας, η επίδειξη καλών τρόπων ή έστω η ‘καλημέρα’ απλώς, τι καλύτερο φυσικά για να ξεκινήσεις τη μέρα σου, δημιουργεί έκδηλη και εμφανή απορία στο συνάνθρωπό μας. Η έκφραση συγνώμης, ακολουθεί, όπως κι ένα σωρό άλλες εκφράσεις του καθημερινού μας λεξιλογίου. Κάπου αλλού, η λέξη για παράδειγμα “θέλω” στην προστακτική, κι όχι “θα ήθελα” στις κυριότερες ξένες γλώσσες δημιουργεί εξίσου περίεργα κι αντιπαθητικά συναισθήματα στον συνομιλητή, κι αυτό είναι ο κανόνας. Σε όσες ξένες πόλεις βρέθηκα, για μικρό ή μεγαλύτερο διάστημα, δεν ήταν στιγμή που να αντικρύσω κάποιο γνωστό ή ξένο και να μην με χαιρετίσει με ευγενικό, έστω κι αν είχε ενσωματωμένη κάποια δόση υποκρισίας, τρόπο.
Αντίθετα, παραδείγματα αποκρουστικής αγένειας βρίσκουμε στην κοινωνίας μας άπειρα. Η συνήθεια του τσιγάρου, καθ’ όλα σεβαστή για όσους την επιλέγουν, σε πολυσύχναστους χώρους, επίσης απαράδεκτη, κυρίως όταν λαμβάνει χώρα σε κλεισμένους χώρους και ειδικότερα σε υπηρεσίες και νοσοκομεία. Όλοι γνωρίζουμε την πιθανή απάντηση και αντίδραση σε διατύπωση σχετικών παραπόνων.
Η σειρά σε ταμεία, στάσεις λεωφορείων, στην οδήγηση και πάμπολλα άλλα σημεία, η οποία συνοδεύεται από ανάλογες εκδηλώσεις ανυπομονησίας, βιασύνης, δυσαρέσκειας και αρνητικών σχολίων, καταργεί τον άγραφο νόμο που λέει πως ο βαθμός πολιτισμού μιας χώρας είναι ανάλογος με το μήκος της ουράς των αναμενόντων ως προς το πλάτος της, κι όλοι καταλαβαίνουμε καλά τι υπαινίσσεται!
Το κλέψιμο της σειράς του άλλου, παντού, έχει φτάσει να θεωρείται εθνικό σπορ και προσωπική επιτυχία του αγενούς, συνδυασμένη με φωνές, ειρωνείες, και παρεμφερείς νευρωσικές συμπερι- φορές. Η αγένεια του σπρωξίματος, χωρίς αιδώ, σε όλες τις εκδηλώσεις όπου συναθροίζονται πολίτες, συνήθης, όταν σε οποιαδήποτε πολιτισμένη χώρα ουδείς διανοείται ούτε καν να σε αγγίξει! Έτσι φτάσαμε στο σημείο σε τέτοια σημεία συνωστισμού, η ευγένεια να θεωρείται γραφική και περίεργη και να γίνεται αντικείμενο αρνητικού σχολιασμού με τις γνωστές εκφάνσεις του.
Βεβαίως δεν αποτελεί δικό μας μόνο προνόμιο, αλλά μια χώρα που προσδοκά να ενταχθεί σε κάποια σοβαρότερη ομάδα χωρών με όλες τις παραμέτρους, τα παραπάνω πρέπει να τα λάβει σοβαρά υπόψη και να μελετηθούν από τους κοινωνιολόγους της.
Η τηλεόραση, αυτό το πανίσχυρο μέσο διαμόρφωσης και χαρακτήρων, είναι πλημυρισμένη επίσης παρόμοιων συμπεριφορών και λεκτικών φράσεων. Υπάρχει άραγε έστω και μια εκπομπή που ο κάθε τυχάρπαστος παρουσιαστής να μη διακόπτει συνεχόμενα και αγενώς τους συνομιλητές του; Η τηλεοπτική πολιτική αντιπαράθεση έχει φτάσει σε σημείο που σκοπό να έχει αποκλειστικά την επιβολή της φωνής του ενός πάνω από των άλλων σε ένταση, έτσι ώστε να ακουστεί η δική του άποψη, κατάσταση που θυμίζει όχι ανθρώπινες συναθροίσεις, αλλά κάτι άλλο πολύ χειρότερο! Εκνευρισμοί, απαράδεκτα επίθετα, ανυπόστατες κατηγορίες, ειρωνείες βαθυστόχαστοι αφορισμοί, συνεχείς διακοπές μεταξύ τους, που υποδαυλίζονται τεχνηέντως απ’ τους παρουσιαστές, δημιουργούν κατάσταση που κυμαίνεται από χιουμοριστική και τραγική μαζί, έως απαράδεκτη! Ακόμα δεν φτάσαμε σε σημείο χειροδικίας, αλλά κι εδώ μάλλον είμαστε σε καλό δρόμο! Και δυστυχώς φαίνεται ότι η τηλεθέαση είναι ανάλογη του βαθμού της αγένειας και όλων των προαναφερθέντων καταστάσεων.
Όμως στην καθημερινότητα, οι μικρές όμορφες λέξεις και φράσεις στον άλλο, η συναίνεση, ο σεβασμός, ειδικά του ανήμπορου, του ηλικιωμένου είναι αυτές που δημιουργούν τις στενές σχέσεις στις τυχαίες συναντήσεις μεταξύ των μελών της κοινωνίας και αποτρέπουν τις κακές αντιπαραθέσεις και τον ανούσιο κυριολεκτικά ανταγωνισμό, πέρα από το γεγονός ότι η ευγένεια, σε πολλές περιπτώσεις έχει καλύτερα αποτελέσματα για αυτόν που τη διαθέτει και την επιδεικνύει στους συνανθρώπους του, ενώ είναι αυτόματα και αντικειμενικός δείκτης καλλιέργειας και πολιτισμού. Με λίγη προσπάθεια μπορούμε όλοι να αποφύγουμε το χαρακτηρισμό του άξεστου και του αγενούς, που είναι το προοίμιο της παρακμής και του εκφυλισμού των διαπροσωπικών και κοινωνικών σχέσεων. Κάποιοι σοφότεροι από εμάς, επαίνεσαν με τα καλύτερα λόγια την ευγένεια, όπως ο Γκαίτε όταν έλεγε ότι ‘‘όταν συμπεριφερόμαστε στους ανθρώπους όπως είναι τους κάνουμε χειρότερους, αλλά όταν τους συμπεριφερόμαστε όπως θα μπορούσαν να είναι, τους βοηθάμε να γίνουν αυτό που είναι ικανοί να γίνουν’’!
* Ο Γιώργος Σχορετσανίτης είναι χειρουργός και διευθυντής του Χειρουργικού Τομέα στο ΠΑΓΝΗ
