Με επιτυχία έγινε το Σάββατο 21 Ιουνίου, ημέρα του θερινού ηλιοστασίου, η Ημέρα Δειγματοληψίας των Ωκεανών (Ocean Sampling Day, OSD), στην οποία συμμετείχε το ΕΛΚΕΘΕ.
Πρόκειται για μια παγκόσμια καμπάνια ταυτόχρονης δειγματοληψίας της μικροβιακής ζωής στα επιφανειακά νερά των ωκεανών, στο πλαίσιο της ομώνυμης δράσης του ευρωπαϊκού προγράμματος MicroB3. Πάνω από 180 θαλάσσιοι σταθμοί παγκοσμίως συμμετείχαν σε αυτή την προσπάθεια, με ταυτόχρονη συλλογή δειγμάτων νερού από περιοχές στην Ανταρκτική, τη Νέα Ζηλανδία, τη νήσο Μουρουρόα (Γαλλική Πολυνησία στον Νότιο Ειρηνικό), τη Νότια Αφρική, όλη την αμερικανική ήπειρο, ως τη βόρεια θάλασσα, και φυσικά στη Μεσόγειο Θάλασσα και στον ελλαδικό χώρο, με σταθμούς δειγματοληψίας στην Κρήτη και τη λιμνοθάλασσα του Αιτωλικού. Όλα τα δείγματα νερού, με τα χιλιάδες είδη οργανισμών που περιέχουν, συλλέχθηκαν την ίδια ημέρα ακολουθώντας το ίδιο πρωτόκολλο δειγματοληψίας και πρόκειται να αναλυθούν άμεσα με τις ίδιους μεθόδους.
Το γενετικό υλικό (DNA) των οργανισμών που περιέχονται στα δείγματα του νερού που συλλέχθηκαν θα αποκωδικοποιηθεί για όλες τις περιοχές και τα δεδομένα θα αναλυθούν παράλληλα στο σύνολό τους, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για την κατάσταση της θαλάσσιας ζωής του πλανήτη. Με τον τρόπο αυτό σηματοδοτείται η δημιουργία ενός παγκόσμιου συνεργατικού εργαλείου για την παρακολούθηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, της συσχέτισής της με περιβαλλοντικές παραμέτρους, καθώς και της ανακάλυψης νέων προϊόντων βιοτεχνολογικού ενδιαφέροντος. Αναμένουμε ότι τα στοιχεία που θα παραχθούν θα αποτελέσουν δεδομένα αναφοράς για το σχεδιασμό και εφαρμογή πειραμάτων για την ερχόμενη δεκαετία, θα βοηθήσουν στην κατανόηση των φυσικών νόμων που καθορίζουν τη θαλάσσια ζωή και ιδιαίτερα των μικροβίων και των πλαγκτονικών οργανισμών, την οργάνωσή της και τη λειτουργία της, καθώς επίσης θα συνεισφέρουν στη γαλάζια ανάπτυξη με την ανακάλυψη νέων μορίων και τεχνολογιών με προέλευση τη θάλασσα.
Η δειγματοληψία στην Κρήτη
Στην περιοχή της Κρήτης η δειγματοληψία πραγματοποιήθηκε σε δύο σταθμούς στο Κρητικό Πέλαγος, έναν παράκτιο και έναν ανοιχτής θάλασσας. Ο παράκτιος σταθμός βρίσκεται στο θαλάσσιο πάρκο που έχει ιδρύσει το ΙΘΑΒΒΥΚ σε απόσταση 1,2 χμ από την ακτή στα ανοιχτά του «Θαλασσόκοσμου» στις Γούρνες. Ο σταθμός ανοιχτής θάλασσας έχει δημιουργηθεί και παρακολουθείται σε σταθερή βάση από το Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ. Το ΙΘΑΒΒΥΚ συλλέγει δεδομένα από αυτό τον σταθμό για τις ανάγκες της συγκεκριμένης δράσης του και συγκεκριμένα για τη μελέτη των γονιδιωμάτων.
Ο διευθυντής του ΙΘΑΒΒΥΚ, δρ. Αντώνιος Μαγουλάς, αναφέρει πως “το MicrοB3 αποτελεί ένα υψηλού επιπέδου δίκτυο 32 ερευνητικών φορέων και εταιρειών που χρησιμοποιεί ισχυρά διεπιστημονική προσέγγιση για τη μελέτη και αξιοποίηση του τεράστιου και σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτου μέχρι σήμερα θαλάσσιου βιολογικού πλούτου. Συμπεριλαμβάνει μερικές από τις καλύτερες ερευνητικές ομάδες στη βιοπληροφορική, την επιστήμη υπολογιστών, τη βιολογία, την οικολογία, τη βιοεπισκόπηση και τη βιοτεχνολογία. Σημαντικό είναι, επίσης, ότι το MicrοB3 καλύπτει και νομικές πλευρές της εκμετάλλευσης των θαλάσσιων πόρων, με δεδομένο ότι η σχετική νομοθεσία παρουσιάζει κενά εξαιτίας της πολύ πρόσφατης ανάπτυξης του τομέα της θαλάσσιας βιοτεχνολογίας. Το πρόγραμμα αυτό εντάσσεται κι εξυπηρετεί το στόχο του ΙΘΑΒΒΥΚ για την ανάπτυξη «Κέντρου για τη μελέτη και την αξιοποίηση των θαλάσσιων βιολογικών πόρων», που πρόσφατα επιλέχθηκε από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ) για ένταξη στον «εθνικό οδικό χάρτη ερευνητικών υποδομών».
Σημειώνεται πως η Παγκόσμια Ημέρα Δειγματοληψίας στους δύο σταθμούς της Κρήτης πραγματοποιήθηκε με το ερευνητικό σκάφος του ΕΛΚΕΘΕ «Αλκυών» το οποίο εδρεύει στον Υδροβιολογικό Σταθμό του ΕΛΚΕΘΕ στη Ρόδο. Συμμετείχαν οι: Δρ. Κώστας Ντούνας, Διευθυντής Ερευνών και υπεύθυνος του θαλασσίου πάρκου του ΕΛΚΕΘΕ στις Γούρνες Πεδιάδος, Δρ. Μανόλης Μανδαλάκης, Ερευνητής ΕΛΚΕΘΕ και υπεύθυνος για τις χημικές αναλύσεις των δειγμάτων, Δρ. Στέφανος Καλογήρου, Ερευνητής ΕΛΚΕΘΕ, θαλάσσιος βιολόγος, Χρήστος Χρηστάκης, υποψήφιος διδάκτορας, Απόστολος Κρυσταλλάς, Μαρία Μαιδανού, Αιμιλία Γρυπιώτη και ο καπετάνιος και πλήρωμα του Αλκυών, Μιχάλης Μοσχίδης και Νικόλαος Νικολής.

