Αποχαιρετήσαμε πριν από καποιες μέρες για το αιώνιο ταξίδι της, πλήρη ημερών, μια μορφή που σημάδεψε την περιοχή και τους ανθρώπους της με το επάγγελμα-λειτούργημά της στις δύσκολες εποχές που ήρθε εδώ στο Αρκαλοχώρι, με τη ζεστή της ευγένεια, το μέτρο και την ψυχραιμία της, με την ψυχική της δύναμη, την ισόρροπα αναπτυγμένη της προσωπικότητα και τον ανθρωπισμό της.
Τον ανθρωπισμό της που εκδηλωνόταν με το σεβασμό, τόσο προς τον εαυτό της, όσο και προς όλους τους άλλους κάθε ηλικίας, μόρφωσης, οικονομικής κατάστασης και πολιτικής ιδεολογίας. Κατευοδώσαμε την Κυριακή Τίτου Παπαμαστοράκη, την πρώτη και επί πολλά χρόνια μοναδική φαρμακοποιό που στα μετεμφυλιακά χρόνια εξ ανάγκης εκτελούσε χρέη κοινωνικής λειτουργού, συμβούλου και γιατρού. Μαζί με τον αείμνηστο Στυλιανό Κουτεντάκη, με τον οποίο, παρά τις αντίθετες ιδεολογικές θέσεις, την ένωνε η ευαισθησία απέναντι στον πόνο, στήριξαν και βοήθησαν όλη την περιοχή σε θέματα υγείας και όχι μόνο. Ο τυχερός οικισμός όπου εγκαταστάθηκε, όπως η ίδια μου είπε το 2005 : «Ήταν ένα μικρό χωριό το Αρκαλοχώρι τότε. Τα σπίτια κοντά στην πλατεία. Το φαρμακείο μου ήταν η νότια άκρη του. Το σπίτι του Μαχαιριανάκη ήταν εξοχή…».
Στάθηκε δίπλα στον άνθρωπο με το φάρμακο, το χαμόγελο, το γλυκό λόγο, τη σώφρονα συμβουλή, μέσα σε ό,τι γινόταν για το καλό του τόπου. Στο φαρμακείο της στοιβαζόμασταν όλοι όσοι θέλαμε να μιλήσομε για την ιστορία, για την πολιτική, για την τέχνη. Εδώ συναντούσαμε τα διαλεχτά της αδέρφια και τα ανήψια της, που έρχονταν συχνά ιδίως το καλοκαίρι. Εδώ χαιρόμασταν την αριστοκρατική κομψότητα της Ελπινίκης, τη βαθιά σοφία και το παιδικό χαμόγελο του Γερουλάνου. Μοναδικές εμπειρίες οι κουβέντες μαζί τους. Αυτή ήταν για μένα η πρώτη εικόνα της Βιάννου, για την οποία ως τότε ήξερα μόνο τις γυναίκες απ’ τα καμένα χωριά που ζητιάνευαν.
Κι όταν μελέτησα τη Βιάννο και κατάλαβα τον πλούτο της τον πολύμορφο και μοναδικό, ερμήνευσα την ποιότητα και αξία των Παπαμαστοράκηδων ως ένα εύχυμο καρπό της ιστορίας του τόπου και της κοινωνίας που λόγω του κλίματος, του εδάφους, της απομόνωσης, της μεγάλης του παράδοσης και του πρώιμου γυμνασίου δημιούργησε ένα πνευματικό διαφωτισμό που φάνηκε στη λογοτεχνική δημιουργία, στο ποιοτικό χιούμορ και στην υποδοχή των νέων ρευμάτων και ιδεολογιών, που ώθησαν στην πάνδημη αντίσταση κατά την κατοχή.
Αποχαιρετήσαμε στο Αρκαλοχώρι την άξια γυναίκα, την επιστήμονα και πνευματικό άνθρωπο που πατούσε στέρεα στη γη και επέβαλλε παντού το σεβασμό αποδεικνύοντας έμπρακτα την ισότητα των δύο φύλων. Που δεν έκανε δικά της παιδιά αλλά λάτρευε τα παιδιά του κόσμου. Στη δικτατορία συγκέντρωνε αγαθά και χρήματα για τα παιδιά που οι γονείς τους ήταν στις εξορίες και τις φυλακές.
Αποχαιρετήσαμε τη γυναίκα-ενεργό πολίτη, τη σταθερή και άκαμπτη ιδεολόγο που στάθηκε συνεπής ως το τέλος, πιστεύοντας πως δε φταίνε οι ιδεολογίες για το γκρέμισμά τους, αλλά οι ατελείς άνθρωποι που τις πραγματοποιούν, για να τις στρεβλώσουν και να απελπίσουν ακόμη περισσότερο τους λαούς.
Αποχαιρετήσαμε έναν κλάδο της ιστορικής οικογένειας του Τίτου Παπαμαστοράκη, πατέρα της Κυριακής και των επτά σπουδαίων αδελφών της, αδελφού του Γεωργίου Παπαμαστοράκη (πρωθυπουργού της Κρητικής Πολιτείας), γιου του Ιωάννη Παπαμαστοράκη που πρόσφερε τη ζωή του το 1878 στη επανάσταση κατά των Τούρκων αφήνοντας τα πέντε ορφανά του στην άξια γυναίκα του Κυριακή, γιαγιά της Κυριακής Παπαμαστοράκη που κατευοδώσαμε.
Η οικογένεια του Τίτου Παπαμαστοράκη αποτελεί αντικείμενο κοινωνιολογικής μελέτης για την ιδεολογική και πολιτική της μετατόπιση, καθώς τα παιδιά έγιναν μέλη του ΚΚΕ, υπηρέτησαν έμπρακτα την ιδεολογία του και όλη η οικογένεια στρατεύθηκε στην αριστερά στην αντίσταση κατά την κατοχή. Αυτό φαίνεται να ήταν αποτέλεσμα του πνευματικού διαφωτισμού της Βιάννου και του πλήθους των φοιτητών της που μεταλαμπάδευσαν στη Βιάννο τις αρχές του φοιτητικού κινήματος του μεσοπολέμου και της δικτατορίας.
Ο Γερουλάνος, στρατιωτικός γιατρός, καθώς και ο πρώτος αδερφός ο Γιάννης, δικηγόρος, πρέπει να σχετίζονταν με τον βιαννίτη Νίκο Καμπάνη, φοιτητή της ιατρικής και πρωτεργάτη των γεγονότων του Πανεπιστημίου της Αθήνας το 1937, ο οποίος μεταξύ των είκοσι συλληφθέντων φοιτητών οδηγήθηκε στην Ακροναυπλία, απ’ όπου με τις προσπάθειες της γαλλικής πρεσβείας φυγαδεύτηκε στη Γαλλία. Ο Γερουλάνος υπήρξε εξάλλου παγκρήτιας εμβέλειας ηγετική μορφή του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, μια προσωπικότητα ισχυρή και ίσως αυτός περισσότερο επέδρασε στην οικογένεια και στη Βιάννο και στον πατέρα που σεβάστηκε τις αλλαγές, γιατί ήξερε την αξία των παιδιών του.
Η Κυριακή Παπαμαστοράκη, σύμφωνα με την αφήγησή της το 2005, κατέβηκε πρωτοετής φοιτήτρια τον Νοέμβριο του ’40 στη Βιάννο κι εκεί δίδαξε τις γυναίκες να δίνουν τις πρώτες βοήθειες στους τραυματίες. Ακολούθησε τον ΕΛΑΣ το 1944 (καταδιώκοντας τους Γερμανούς που αποχωρούσαν) μαζί με τη Βιργινία Σαμαρείτη, την Ελπινίκη και την Αταλάντη, σύμφωνα και με τη μαρτυρία του Θεοδόση Μπαγιάτη από τη Ζήντα (2004), του οποίου το βαρύ τραύμα, που τον άφησε ανάπηρο, στη μάχη του Μαραθίτη κατά των Γερμανών, επίδεσαν ο Γερουλάνος, ο Ηγουμενίδης και η Κυριακή, η οποία τον επισκέφτηκε πολλές φορές στο Πανάνειο Νοσοκομείο όπου μεγάλο διάστημα νοσηλευόταν.
Η αγαπημένη μας Κυριακή θα βρει, όπως ο λαός μας πιστεύει, εκεί που θα πάει, στον κόσμο της αιωνιότητας, τη λατρεμένη της οικογένεια να την περιμένει υπερήφανη και γι’ αυτήν : παππουδογιαγιάδες, θείους, τ’ αδέρφια της και δυστυχώς τον αγαπημένο της ανηψιό Τίτο, τις φίλες της και όλη την περασμένη γενναία Βιάννο. Η οικογένειά της, τ’ ανήψια της που είχε σαν παιδιά της, γιατί μπορούσε να αγαπά και να δίνεται στους ανθρώπους, οι αγαπημένες της Ειρήνη και Χρυσούλα στων οποίων τα χέρια ξεψύχησε, οι κοπέλες που δούλεψαν περισσότερο από σαράντα χρόνια στο φαρμακείο της και όλοι εμείς που την εκτιμούσαμε πολύ την κατευοδώσαμε ευχαριστώντας την για ό,τι πρόσφερε στη ζωή της. Θα θυμόμαστε και θα τιμούμε τη δωρική της αξιόπρεπη μορφή-στάση ζωής.
Άννα Μανουκάκη-
Μεταξάκη
