
“Περιστασιακά όλοι είμαστε βλάκες.
Ορισμένες φορές είναι ανάγκη να ενεργούμε τυφλά ή σχεδόν τυφλά, διαφορετικά η γη θα έπαυε να κινείτα ” 2
Μετά τις τελευταίες...δηλώσεις του κ. Πάγκαλου, περί “απουσίας αγωνιστικού και επαναστατικού φρονήματος των Κρητικών(!)”, δεν ξέρω τι με ώθησε να ξαναδιαβάσω ένα μικρό βιβλίο εξήντα έξι σελίδων το οποίο περιλαμβάνει μόνο τη διάλεξη του Ρ. Μούζιλ “Περί βλακείας”, που έγινε 17 Μαρτίου 1937 στην Αυστρία. Ανακάλυψα σπουδαία πράγματα για την πολύ και εύκολα χρησιμοποιημένη λέξη “βλακεία”, την έννοια και τη σημασία της.
Μεταφέρω ένα μικρό απόσπασμα.
“Ασφαλώς δεν υπάρχει καμία σημαντική σκέψη, την οποία η βλακεία δεν θα ήξερε πώς να χρησιμοποιήσει: είναι ευκίνητη προς όλες τις κατευθύνσεις και μπορεί να φορέσει όλα τα φορέματα της αλήθειας. Η αλήθεια αντιθέτως έχει μόνο ένα φόρεμα και έναν δρόμο για κάθε περίπτωση και βρίσκεται πάντοτε σε μειονεκτική θέση. Η εν λόγω βλακεία δεν είναι ψυχασθένεια και ωστόσο είναι η πιο επικίνδυνη αρρώστια του πνεύματος, ακόμα και για την ίδια τη ζωή.”3
Η βλακεία στην οποία αναφέρεται πιο πάνω ο Ρόμπερτ Μούζιλ είναι η ευφυής, η ανώτερη, η εξεζητημένη, ενώ η αυθεντική ή έντιμη βλακεία είναι μια “ήσυχη καλλιτέχνης” κατά τον ίδιο. “ Ενάντια σε τούτη την ευφυή βλακεία μπορεί να επέμβει κανείς με πρότυπα, κριτική και μετριοφροσύνη”.
Πάρα πολλοί άνθρωποι στηρίζουν την ύπαρξή τους, την υπόστασή τους, την αξία τους στις δυνατότητες που προσφέρουν αυτά τα τεχνικά εργαλεία, οι πολλαπλασιαστές, που από πάντα είχαν εφαρμογή στην παραγωγή και στην προώθηση ιδεών. Aπό πάντα εξάλλου, ήταν βασικό εργαλείο και στην προπαγάνδα και την ιδεολογική καταπίεση.
Σήμερα η εφαρμογή τους στη διαφήμιση έντυπη, ηλεκτρονική αλλά και προφορική κάνει τους μικρούς μεγάλους, σημαντικούς και καμιά φορά τους μεγάλους λιλιπούτιους ή και τους αφανίζει.
Η ταχύτητα της εμφάνισης αλλά και το πλήθος των ειδήσεων, παραποιήσεων, τροποποιήσεων, αποδομήσεων στά ηλεκτρονικά μέσα είναι τόσο μεγάλη, ώστε να μην μπορείς να τις παρακολουθήσεις ούτε να τις ελέγξεις. Έτσι ανώνυμες που είναι... Είναι γνωστό ότι το διαδίκτυο αποτελεί μια τεράστια, παγκόσμια χωματερή μέσα στην οποία υπάρχουνε διαμάντια. Πρέπει να είσαι πολύ τυχερός, για να τα βρεις.
Επειδή τα τελευταία χρόνια και η είδηση αποτελεί... διαφήμιση ενός γεγονότος αλλά και των προσώπων ή καταστάσεων, που εμπλέκονται σ' αυτό, βλέπουμε και ακούμε ψέματα, γελοιότητες, μηδενικές αξίες, ασημαντότητες, ρετάλια υπάρξεων να αποκτούν φωνή, που στην πραγματικότητα είναι απλή ή κακοφορμισμένη φουσκάλα. Οι φορείς όλων αυτών βέβαια, επειδή είναι πονηροί, γνωρίζουν και στηρίζονται στον πολλαπλασιασμό και τη λάμψη της τεράστιας πομφόλυγας των λόγων και των πράξεών τους ακόμα και στην υποχρεωτική εντύπωση που μένει, όταν σκάσει και αφανιστεί το τίποτά τους. Είναι δε τόσο συχνή η εμφάνισή τους, που δεν προλαβαίνουν να τους...αντικρούουν οι άλλοι και έτσι πολλές φορές μένει η εντύπωση του δικού τους λόγου αναμφισβήτητου!...
Γνωρίζουν επίσης ότι όση αξία αποκτούν την οφείλουν σε κείνους οι οποίοι ασχολήθηκαν μαζί τους νηφάλιοι, θυμωμένοι, εκνευρισμένοι. Ενώ θα έπρεπε να αγνοηθούν, να μείνουν εκεί που τους αρμόζει: στην ασήμαντη παρουσία τους, εμείς οι υπόλοιποι αστόχαστα και παρορμητικά προσπαθούμε να τους βάλουμε στη θέση τους!... Θετική ή αρνητική η κριτική όμως μιας άποψης, μιας είδησης δεν παύει να προβάλλει τον φορέα, τον ήρωά της και άρα του δίδει αξία.
Δεν είναι δυνατόν κάθε φορά που ένας απ' αυτούς, όπως ο κ. Πάγκαλος λόγου χάρη, εκτοξεύει μια σκέψη του φορτισμένη από ευτελή συναισθήματα και άγνοια, χωρίς ίχνος επιχειρήματος, να απαντάμε με επιχειρήματα, για να ανατρέψουμε τάχα την άποψή του. Και κείνος να γελά χαρούμενος και ικανοποιημένος, γιατί κατάφερε να διαφημίσει την ασήμαντη παρουσία του. Ας τον αφήσουμε να βολοδέρνει στους τέσσερις τοίχους της κακίας, της άγνοιας, της υπεροψίας και της αλαζονείας. Στο τέλος θα κουραστεί, θα καταρρεύσει.
Καμία αξία, καμία σημασία δεν τους πρέπει...αν απαντήσεις με επιχειρήματα και αναλύσεις, στις δικές τους γενικολογίες και ανακρίβειες, τους δίδεις αξία και πολλαπλασιάζεις τη δική τους φωνή. Αν πάλι τους χαρακτηρίσεις βλάκες, ανόητους, θλιβερούς ή όπως αλλιώς θέλετε, θεωρείται η απάντησή σου αυτή αδύναμη, αστήρικτη, ελλιπής, γενικόλογη και αφοριστική, που ενισχύει τη θέση τους.
Όσοι με την κατάθεση επιχειρημάτων προσπαθούν να αντικρούσουν μια σκέψη, σαν αυτή που φωναχτά εξέφρασε ο κ. Πάγκαλος, έχουν ένα σκοπό: να μάθουν ή να ψαχτούν να μάθουν οι νεώτεροι την ιστορία αυτού του τόπου. Άλλος λόγος δεν υπάρχει. Αυτό βέβαια ομολογώ δεν είναι λίγο!...
Αν και τα πασιφανή και αυτονόητα δεν έχουν χρεία υπερασπιστών...
1. πολλαπλασιαστής. Ο αριθμός με τον οποίο πολλαπλασιάζεται άλλος αριθμός.
2. Ρόμπερτ Μούζιλ, “Περί βλακείας” εκδ. Ολκός 2001
3. Ρόμπερτ Μούζιλ, “Περί βλακείας” εκδ. Ολκός 2001
*Ο Μανόλης Ευκλ. Χρονάκης είναι παιδίατρος

