Πολύ θέαμα, λίγος πρωταγωνιστής

GODZILLA

Σκην.: Γκάρεθ Έντουαρντς

Πρωτ.: Μπράιαν Κράνστον, Ζιλιέτ Μπινός, Ελίζαμπεθ Όλσεν, Άαρον Τέιλορ-Τζόνσον, Σάλι Χόκινς, Κεν Γουατανάμπε, Ντέιβιντ Στραδέρν.

Το 1999 ένα πυρηνικό εργοστάσιο στην Ιαπωνία ισοπεδώνεται, με αποτέλεσμα τον θάνατο δεκάδων ανθρώπων, ανάμεσα στους οποίους η σύζυγος του αμερικανού επιστήμονα Τζο Μπρόντι.

Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, ο Τζο εξακολουθεί να ερευνά τα πραγματικά αίτια της καταστροφής, ώσπου επιβεβαιώνεται η πεποίθησή του ότι πίσω από την επίσημη εκδοχή της κυβέρνησης για φυσική καταστροφή, κρύβεται κάτι πολύ πιο επικίνδυνο.

Φέτος συμπληρώνονται 60 χρόνια από την πρώτη κινηματογραφική εμφάνιση του τέρατος στην ταινία του Ισίρο Χόντα, «Gojira», ενώ έχει πρωταγωνιστήσει σε συνολικά 28 ιαπωνικούς τίτλους, όλοι παραγωγές της εταιρείας Toho. Μετά από τον «Godzilla» που γύρισε ο Ρόλαντ Έμεριχ το 1998 για την TriStar (θυγατρική της Sony), η φετινή ταινία είναι ουσιαστικά η δεύτερη αμερικανική εκδοχή της ιστορίας, και μόνο τυπικά η τέταρτη, αφού τα «Godzilla, king of the monsters!» (Τέρι Ο. Μορς, 1956) και «Godzilla 1985» (Ρ. Τζ. Κάισερ, 1985) επαναχρησιμοποιούν σκηνές από πρωτότυπες ιαπωνικές παραγωγές.

Η φετινή προσθήκη, αποτελεί επίσης τη μόλις δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία του 39χρονου βρετανού Έντουαρντς, μετά από το μηδαμινού -με χολιγουντιανά μέτρα- προϋπολογισμού “διαμαντάκι” «Monsters» (2010), το οποίο κατάφερε να πείσει τις συμπαραγωγούς Legendary Pictures και Warner Bros. για την καλαίσθητη ρεαλιστική οπτική και τους επιμελημένους χαρακτήρες που αποδίδει ο σκηνοθέτης. Έτσι, ο Έντουαρντς γίνεται ακόμη ένας από τους σκηνοθέτες της νεότερης γενιάς, που ξεκίνησαν από μια μικρού προϋπολογισμού ταινία επιστημονικής φαντασίας, μετά από την οποία τα στούντιο τους εμπιστεύθηκαν πολυαναμενόμενες κι εμπορικά κρίσιμες γι’ αυτά υπερ-παραγωγές. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο Νιλ Μπλόμκαμπ του «District 9» (2009), η επιτυχία του οποίου του επέτρεψε να υλοποιήσει το περσινό «Elysium» και να συνεχίσει με το «Chappie» για το 2015, ο Τζος Τρανκ που από το «Χρονικό» («Chronicle», 2012) πέρασε στους «Fantastic Four» για το 2015, και ο Ματ Ριβς που μετά από το «Cloverfield» του 2008, ανέλαβε τον φετινό δεύτερο «Πλανήτη των πιθήκων», για τον οποίο η Fox είναι τόσο ευχαριστημένη, ώστε πριν ακόμη βγει στις αίθουσες, ανέθεσε στον σκηνοθέτη και την τρίτη ταινία της σειράς για το 2016.

Ο Έντουαρντς έχει στη διάθεσή του την εμπιστοσύνη και τον ογκώδη προϋπολογισμό ενός μεγάλου στούντιο (160 εκατομμύρια δολάρια, για την ακρίβεια), που του επιτρέπουν να μεταφέρει το υποβλητικό ρεαλιστικό ύφος του σε μεγάλης κλίμακας θέαμα, δίνοντας μια σοβαρή και τρομακτική εκδοχή του Godzilla, διαμετρικά αντίθετη με την ελαφρότερη του Έμεριχ. Παρ’ όλα τα πλεονεκτήματά της όμως, η φετινή εκδοχή του Godzilla με άφησε με ανάμεικτα συναισθήματα, αφού, μεταξύ άλλων, για ακατανόητους σε μένα λόγους, κατάφερε να μετατρέψει τον πρωταγωνιστή της σχεδόν σε κομπάρσο.

Καταρχάς, και για να τελειώνουμε με τα προφανή, το θέαμα είναι μεγαλειώδες και η καταστροφή άφθονη και συνεχής, δοσμένα μέσα από χρωματικούς και φωτιστικούς τόνους που φτιάχνουν μια “ρεαλιστική” απεικόνιση. Ο Έντουαρντς εφαρμόζει εδώ την τακτική που διέκρινε το «Monsters», απεικονίζοντας την καταστροφή όπως θα ήταν αν συνέβαινε στην πραγματικότητα: μέσα από οπτική γωνία χαρακτήρων σε απόσταση, εντάσσοντάς τη σε μια πιο συνηθισμένη, προσιτή πραγματικότητα (π.χ. οι μικροί μαθητές που βλέπουν από το σχολείο τους το εργοστάσιο να καταρρέει) και με μεγάλη λεπτομέρεια στις ψηφιακές συνθέσεις των πλάνων (π.χ. το Λας Βέγκας συντετριμμένο σαν από κάποια θεομηνία). Αντίθετα με το σχέδιο του Πάτρικ Τατόπουλος στην εκδοχή του Έμεριχ, το οποίο εκμοντέρνιζε το τέρας δίνοντάς του πιο λεπτές, ευέλικτες γραμμές σαν τυραννόσαυρου, εδώ ο ψηφιακός σχεδιασμός του τέρατος διατηρεί το παραδοσιακό ιαπωνικό πρότυπο, αλλά σε μεγαλύτερο μέγεθος από κάθε άλλη φορά, το οποίο μαζί με τον σχεδιασμό του ήχου αποδίδουν με εξαιρετική αληθοφάνεια και επιβλητικότητα τα φυσικά του χαρακτηριστικά, από τις λεπτομέρειες του δέρματος και τις εκφράσεις του προσώπου, μέχρι τον σαρωτικό βηματισμό και τη χαρακτηριστική κραυγή του.

Από ‘κει και πέρα αρχίζουν τα αμφιλεγόμενα στοιχεία της ταινίας, το πρώτο από τα οποία είναι το εξαιρετικό καστ, ασυνήθιστα έγκριτο για το είδος της, το οποίο όμως μένει απογοητευτικά αναξιοποίητο, σε σημείο να δημιουργείται η απορία της ανάγκης για την επιλογή τόσο ικανών ηθοποιών σε σεναριακά ακατέργαστους, ασήμαντους ή σύντομους ρόλους (π.χ. Γουατανάμπε, Χώκινς, Μπινός αντιστοίχως). Εξαίρεση αποτελεί ο Κράνστον, που μέσα από την πεντακάθαρη και αποφασιστική χροιά της φωνής του, μεταδίδει την κρισιμότητα της κατάστασης, ενώ οι Τζόνσον με την Όλσεν είναι απλώς ικανοποιητικά διεκπεραιωτικοί. Το σενάριο ρίχνει όλο το βάρος του στα τέρατα, κάτι που βεβαίως είναι θεμιτό και αναμενόμενο, αλλά παραμελεί υπερβολικά τους ανθρώπινους χαρακτήρες, οι οποίοι αντί να ενισχύουν τα διακυβεύματα της πλοκής όπως θα έπρεπε, παραμένουν ‘διακοσμητικοί’ θεατές των γεγονότων, παρά την αυξημένη παρουσία τους στην ιστορία.

Το μεγαλύτερο όμως ζήτημα κατά τη γνώμη μου, είναι πως η ταινία δημιουργεί την αίσθηση ότι ο Godzilla δεν είναι ο πρωταγωνιστής της, για δύο κυρίως λόγους: αφενός, του αφιερώνεται ελάχιστος χρόνος οπτικής παρουσίας (screen time), αφετέρου ο ρόλος του στην πλοκή παραμένει δευτερεύων καθόλη τη διάρκεια της ταινίας, εκτός από το τελευταίο 15λεπτο. Από την αρχή του φιλμ, καταλαβαίνει κανείς, ότι ο σκηνοθέτης δελεάζει τον θεατή, εφαρμόζοντας την τακτική της σταδιακής αποκάλυψης του τέρατος, με γεγονότα που αρχικά υπονοούν την ύπαρξή του κι έπειτα τον αποκαλύπτουν σταδιακά, τακτική η οποία καταρχήν μας βρίσκει απολύτως σύμφωνους, αφού δημιουργεί περισσότερη αγωνία, με την προϋπόθεση ότι, όταν τελικά το τέρας αποκαλύπτεται, προσφέρεται για την απόλαυση του θεατή (βλ. «Τα σαγόνια του καρχαρία»).

Το πρόβλημα με την εφαρμογή αυτής της τεχνικής στο συγκεκριμένο σενάριο, είναι ότι όταν τελικά αποκαλύπτεται το τέρας, κάπου στη μέση της ταινίας, αυτό δεν είναι ο Godzilla, αλλά το ένα από τα δύο MUTO που θα αποτελέσουν την κύρια απειλή του σεναρίου και πηγή ουσιαστικά όλης της καταστροφής στην πλοκή. Έτσι, όλα τα κλιμακούμενα συναισθήματα ανυπομονησίας κι ενθουσιασμού τα οποία επενδύει ο θεατής περιμένοντας τον Godzilla, παραμένουν ανικανοποίητα με την αποκάλυψη του πρώτου MUTO.

Μέσα μου διατήρησα την ελπίδα ότι ίσως το σχέδιο του σκηνοθέτη είναι τέτοιο, ώστε επιφυλάσσει για τον Godzilla μία ακόμη μεγαλύτερη σκηνή αποκάλυψης, οπότε είπα να μην απογοητευτώ εντελώς. Όμως, καθώς η ταινία προχωράει με τους ανθρώπινους χαρακτήρες να προσπαθούν να βρουν τη λύση στο πρόβλημα του MUTO, προκύπτει κι ένα δεύτερο, καταλαμβάνοντας ολοένα περισσότερο χρόνο στην αφήγηση και στην οθόνη, ενώ ο Godzilla εμφανίζεται τελικά σε πολύ εντυπωσιακά αλλά εξαιρετικά σύντομα πλάνα, τα οποία εξαντλούν προ πολλού την τακτική της σταδιακής προετοιμασίας και καταλήγουν να τραβάνε τη μπουκιά μέσα από το στόμα του θεατή.

Αντιθέτως, ενώ η σκηνοθεσία επιλέγει να κρύβει τον Godzilla, αφήνει τα MUTO να σκορπάνε τον όλεθρο στον μισό πλανήτη, ανάγοντάς τα σε φορείς της δράσης και του θεάματος, με τον Godzilla να ακολουθεί μερικώς ορατός μέσα στη θάλασσα. Είναι χαρακτηριστικό, ότι όλες οι σκηνές καταστροφής που περιέχονται στο τρέιλερ, αποδεικνύεται ότι δεν οφείλονται στον Godzilla όπως θα περίμενε κανείς, αλλά στα MUTO, τα οποία στην πορεία διπλασιάζονται και υποσκελίζουν ακόμη περισσότερο το τέρας του τίτλου. Όταν τελικά ο Godzilla βγαίνει στην επιφάνεια για τη μάχη στο Σαν Φρανσίσκο και νομίζεις ότι επιτέλους θα απολαύσεις το τέρας σε δράση εναντίον των MUTO, ο σκηνοθέτης τι επιλέγει να κάνει; Να διακόψει και να μας μεταφέρει στη σκηνή των αλεξιπτωτιστών, δείχνοντάς μας την καταστροφή της πόλης αφότου το μεγαλύτερο μέρος της έχει ήδη συντελεστεί, ενώ μια προηγούμενη άλλη μάχη τη δείχνει μέσα από τηλεοπτικό ρεπορτάζ, αφήνοντάς μας με μόλις ένα πεντάλεπτο φανερής μάχης ανάμεσα στα τέρατα.

Για μια ταινία χαμηλού προϋπολογισμού όπως το «Cloverfield», η τμηματική εμφάνιση του τέρατος είναι δικαιολογημένη. Για μια υπερ-παραγωγή σαν αυτή εδώ, όπου τα ψηφιακά εφέ είναι και πλούσια και εντυπωσιακά, βρίσκω εξαιρετικά παράδοξο και απογοητευτικό να αφιερώνονται περισσότερο στα ανταγωνιστικά τέρατα απ’ ό,τι στο πρωταγωνιστικό, υπονομεύοντας την προσδοκώμενη ευχαρίστηση του θεατή. Νομίζω δηλαδή ότι η στρατηγική της αργής αποκάλυψης του τέρατος αναιρείται, καθώς ακυρώνεται η οικονομία στην οποία βασίζεται, αφού ούτως ή άλλως στην ταινία πρωταγωνιστεί όχι μόνο ένα τέρας αλλά δύο, απλώς κανένα απ’ αυτά δεν είναι ο Godzilla, ο οποίος διατηρεί βοηθητικό ρόλο.

Κλείνοντας, δύο σεναριακές παρατηρήσεις για τον τεράστιο πρωταγωνιστή, αφορούν τη μπλε φωτιά που εκστομίζει και η οποία προκύπτει σε ανύποπτη στιγμή, δημιουργώντας την απορία γιατί τότε και όχι νωρίτερα, ενώ η καλοσύνη του χαρακτήρα του και η υπεράσπιση της ανθρώπινης κοινότητας προκύπτει εξίσου αυθαίρετα, αφού στην προηγούμενη επαφή του με τους ανθρώπους πριν από 60 χρόνια, εκείνοι προσπαθούσαν να τον εξολοθρεύσουν με πυρηνικές βόμβες.