Νίκου Τσαγκαράκη

Είναι βαριά η ασπίδα του τσολιά

300: Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

300: RISE OF AN EMPIRE

Σκην.: Νόαμ Μάρο

Πρωτ.: Σάλιβαν Στέιπλτον, Εύα Γκριν, Λίνα Χέντι, Ροντρίγκο Σαντόρο, Ντέιβιντ Γουέναμ

Την ώρα που ο Λεωνίδας με τους 300 σπαρτιάτες του αντιμετωπίζουν τον Ξέρξη στις Θερμοπύλες, ο αθηναίος στρατηγός Θεμιστοκλής συγκεντρώνει στρατό για ν’ αναχαιτίσει τις ναυτικές περσικές δυνάμεις, των οποίων ηγείται η ελληνικής καταγωγής ναύαρχος Αρτεμισία.

Πρόκειται για τη συνέχεια του «300» (Ζακ Σνάιντερ, 2007), το οποίο βασιζόταν στην ομώνυμη σειρά κόμικ του αμερικανού Φρανκ Μίλερ που εκδόθηκε το 1998, ενώ η ταινία του Μάρο βασίζεται επίσης σε -ανέκδοτο- υλικό του κομίστα, με τίτλο «Xerxes». Το φετινό φιλμ αποτελεί μια μεγεθυμένη εκδοχή του προηγούμενου, καθώς υιοθετεί το ίδιο οπτικό ύφος με την καθολικά ψηφιακή φωτογραφία, και προσφέρει ακόμη πιο πλούσια δράση, πανέμορφα συντεθειμένη, στηριγμένη όμως στην ίδια υπερσυντηρητική, πολεμοχαρή ιδεολογία που χαρακτήριζε το φιλμ του Σνάιντερ, ξανά εκφρασμένη με στερεοτυπία και απλοϊκότητα.

Παρά τη μικρότερη διάρκειά της, που επισήμως μετριέται στα 102 λεπτά αντί των 117 των «300», η ταινία καταφέρνει να ξετυλίξει ισομερώς περισσότερα γεγονότα και χαρακτήρες (εκτός από τους αξιωματικούς του Θεμιστοκλή που αφήνονται παραμελημένοι), και να συμπεριλάβει πολλές περισσότερες σκηνές δράσης, παρότι το σενάριο ό,τι κερδίζει στη δομή το χάνει σε ατάκες, χωρίς σχεδόν καμία αξιομνημόνευτη, σε αντίθεση με εκείνες των «300» που έγιναν σλόγκαν. Συγκεκριμένα, το φιλμ ξεκινάει με μια παραπομπή στη μάχη των Θερμοπυλών για να συνδέσει την ιστορία μ’ εκείνη της προηγούμενης ταινίας, κι έπειτα προχωράει σε μια εισαγωγική αναδρομή στη μάχη του Μαραθώνα, ώστε να τοποθετήσει τις δύο ταινίες στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο των περσικών πολέμων, αλλά και να συστήσει τον κεντρικό ηρώα του φιλμ, τον αθηναίο στρατηγό Θεμιστοκλή.

Ακολουθούν ακόμα δύο ιστορίες καταβολών (backstories), για τον Ξέρξη και την Αρτεμισία, και ο τρόπος με τον οποίο η πλοκή δίνει έμφαση στον πρώτο, διατηρώντας όμως ως κύριο κακό της την Αρτεμισία, σε συνδυασμό με το ότι μέχρι το τέλος του φιλμ ο πέρσης βασιλιάς παραμένει ζωντανός χωρίς να έχει αντιμετωπίσει κατά πρόσωπο κάποιον από τους έλληνες στρατάρχες (Θεμιστοκλή, Γοργώ), όλα δημιουργούν την εντύπωση των ανοιχτών λογαριασμών ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο για μια τρίτη ταινία.

Ένα από τα ζητήματα του σεναρίου, είναι ακριβώς η ποδοσφαιρικής απλοϊκότητας αντιπαλότητα ανάμεσα στις δύο πλευρές, που είναι όχι μόνο πολύ προφανής αλλά και πολύ έντονη. Εξαρχής τονίζεται ότι οι βάρβαροι πέρσες μπήκαν στον πόλεμο ως κατακτητές ενώ οι φιλήσυχοι έλληνες ως υπερασπιστές της ελευθερίας τους, οι πέρσες κωπηλάτες έχουν αλυσοδεμένα τα χέρια τους στα κουπιά ενώ οι έλληνες όχι, ο Ξέρξης ζητάει από τους υπηκόους του να τον προσκυνούν ενώ ο Θεμιστοκλής τους προτρέπει να πολεμήσουν για την πατρίδα και τη ζωή τους. Επίσης, η διάσταση ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα, διευρύνεται μ’ έναν σεξιστικό διαχωρισμό, βασισμένο στην έμφυλη ταυτότητα και τη σεξουαλικότητα, που θέλει τους έλληνες αδιαμφισβήτητους ενσαρκωτές της ετεροφυλόφιλης αρρενωπότητας, και τους πέρσες ταυτισμένους με το θηλυκό στοιχείο.

Χαρακτηριστικά, ο εκθηλυμένος χαρακτήρας του Ξέρξη που έχει συστηθεί ήδη από το προηγούμενο φιλμ, υπογραμμίζεται εδώ με τη φυσιογνωμική και χαρακτηρολογική μεταμόρφωσή του, από μαυροντυμένος γενειοφόρος πολεμιστής-διάδοχος του περσικού θρόνου, σε χρυσοποίκιλτο υβρίδιο αρσενικών και θηλυκών στοιχείων, όπως η βαθιά απόκοσμη φωνή, το λάγνο ανδρόγυνο περπάτημά του, το επίχρυσο γυαλιστερό στρώμα που καλύπτει το άτριχο μυώδες σώμα του.

Επιπλέον, μετά από την αντιπαράθεση του Ξέρξη με τον θηριωδώς αρρενωπό Λεωνίδα στην προηγούμενη ταινία, αυτή τη φορά το σενάριο πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, υποσκελίζοντας την τυπική εξουσία του και τοποθετώντας ουσιαστικά επικεφαλής των περσών μια γυναίκα- έστω με την αναπάντεχα “προοδευτική” αμφισημία με την οποία απεικονίζεται η θηλυκότητα.

Αντιθέτως, ο Θεμιστοκλής μπορεί να μη διαθέτει τους υπερφυσικούς κοιλιακούς του Λεωνίδα (όπως άλλωστε ο Στέιπλτον παραμένει λιγότερο επιβλητικός από τον στεντόρειο Μπάτλερ), κάτι που αφενός δικαιολογείται από το ότι η στρατιωτική εκπαίδευση δεν έχει την ίδια προτεραιότητα για τους αθηναίους (εξ ου ο μπλε ‘νηφαλιότερος’ μανδύας τους σε αντίθεση με τον ‘θυμωμένο’ κόκκινο των σπαρτιατών), αφετέρου τα αθηναϊκά κορμιά παραμένουν αρκετά ογκώδη και γυμνασμένα ώστε να πείσουν για την ετοιμότητα, την πυγμή και την ανδροπρέπεια του ελληνικού στρατεύματος. Όσο για τις γυναίκες, αυτές παρουσιάζονται κατ’ εξαίρεση δυναμικές και ηγετικές για τα δεδομένα της εποχής, καθώς τόσο η Γοργώ όσο και η Αρτεμισία, δεν είναι απλώς ισάξιες με τους άντρες, αλλά τους ξεπερνούν σε θάρρος, σωματική δύναμη, πρωτοβουλία και αξιώματα.

Ο απλοϊκός διαχωρισμός ανάμεσα σε καλούς έλληνες και κακούς πέρσες, είναι μόνο ένα από τα αμφιλεγόμενα στοιχεία του φιλμ, που υιοθετεί μια αιμοδιψή ρητορική της υπέρ πάντων πίστης στον αγώνα και την πατρίδα, της στενότερης σχέσης του στρατιώτη με το όπλο του παρά με τους ανθρώπους του, και της φανατικής, σαδιστικής απόλαυσης του πολέμου, όπως αυτή εκφράζεται από το άφθονο σκούρο και πηχτό αίμα που ξεχύνεται σε κάθε χτύπημα, φετιχοποιημένο σε αργή κίνηση, για την ψηφιακή πιστότητα της πυκνότητας του οποίου θα πίστευε κανείς ότι γράφτηκε ειδικά νέος κώδικας λογισμικού. Αυτή η ακροδεξιά στάση, σε συνδυασμό με την απλοϊκότητα της πλοκής, υπονομεύουν την απόλαυση που προσφέρουν η πληθωρικότητα των σκηνών δράσης, η πλούσια εικαστικότητα των καθολικά ψηφιακών μπαγκράουντ και ο εντυπωσιακός σχεδιασμός της παραγωγής από τον ελληνικής καταγωγής Πάτρικ Τατόπουλο, καθώς όλα αυτά τελικά υποτάσσονται στη λειτουργία μιας αντιπαράθεσης χουλιγκανικού τύπου, που στην Ελλάδα τουλάχιστον θα εξυπηρετήσει ιδανικά το αίσθημα και τη ρητορεία της ακροδεξιάς (παρα-)πολιτικής πλευράς.

Κλείνοντας, σχετικά με το θέμα του λεγόμενου “ψηφιακού κορεσμού” που είχαμε θέσει προ καιρού με αφορμή τα οπτικά εφέ του «Φωτιά πάνω από την Πομπηία», τόσο οι «300» του Σνάιντερ όσο κι αυτή εδώ, είναι δύο από τις ταινίες-εξαιρέσεις, καθώς η υψηλή τεχνική κι αισθητική ποιότητα των συνθέσεων (χρώματα, καδραρίσματα, φωτισμοί, βάθος πεδίου) και η γενικότερη αντίληψη κατασκευής της ταινίας εξαρχής σε αποκλειστικά ψηφιακά περιβάλλοντα, μας κάνουν να παραβλέπουμε στιγμές “κορεσμού”, που έτσι κι αλλιώς θα λέγαμε με τα εμπειρικά και σχετικά κριτήριά μας, ότι είναι λίγες.

Χορευτική επιθυμία

Θερμά συγχαρητήρια αξίζουν στον Κώστα Τσακιρέλη, στην ερασιτεχνική ομάδα χορού Εχταγή και σ’ όλους τους συντελεστές της παράστασης «Από ’δω και πέρα», που παρουσιάστηκε το σαββατοκύριακο στο αμφιθέατρο «Μαρία Μανασσάκη» του Φοιτητικού Κέντρου του Πανεπιστημίου Κρήτης στις Βούτες. Έχοντας την υποστήριξη του Κέντρου Χορού του Δήμου Ηρακλείου, το ευαίσθητο, καλλιεργημένο και απαιτητικό όραμα του Τσακιρέλη μαζί με τη σκληρή δουλειά και το πάθος των χορευτών του, έφτιαξαν μια ευρηματική, τεχνικά περίπλοκη και θεματικά πλούσια παράσταση, απ’ αυτές που σπάνια βλέπουμε στην πόλη.